H1.6 Veiligheid en transport
H1.6 Veiligheid en transport
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen
Na afloop van deze les kan je:
uitleggen waardoor energieverlies ontstaat bij transport van elektriciteit;
beschrijven wat het gevaar is bij draden die te heet worden;
uitleggen wat de functie van een zekering is in huis;
uitleggen wat een aardlekschakelaar en randaarde doet;
rekenen aan overbelasting en transport;
beschrijven wat een transformator is.
De gebruiker gaf meerdere doelen. Voor deze les is één overkoepelend doel gekozen dat het best de andere onderdelen verbindt: om met vermogen te rekenen moeten leerlingen ook weten waarin elektrische energie wordt omgezet en waarvan energieverbruik afhangt.
Draden hebben weerstand
Elektrische stroom gaat in huis door koperen draden.
Elke draad heeft een kleine weerstand.
Daardoor wordt een draad altijd een beetje warm als er stroom doorheen loopt.
Bij het transport van elektriciteit gaat dus altijd een deel van de elektrische energie verloren als warmte.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom dikke kabels?
Meer stroomsterkte geeft meer opwarming
Meer opwarming betekent meer energieverlies
Hoogspanningsleidingen vervoeren grote vermogens
Daarom gebruiken ze dikke kabels met weinig weerstand
Leg het contrast met huisdraden: in huis zijn de afstanden klein en de toegestane stroomsterkten beperkter, dus zijn dunnere draden voldoende.
Een kabelhaspel altijd uitrollen
Ook in een verlengsnoer ontstaat warmte
Opgerold kan die warmte slecht weg
De isolatie kan smelten
Gevolg: kortsluiting of brand
Noem dat sommige haspels een eigen beveiliging hebben die uitschakelt bij te hoge stroomsterkte.
Wanneer wordt een draad gevaarlijk heet?
De dikte van draden in een huisinstallatie is zo gekozen dat ze bij normale belasting niet te heet worden.
Voor deze draden geldt dat ze tot ongeveer 25 A niet gevaarlijk warm worden. Wordt de stroom groter, dan kan de temperatuur te hoog oplopen.
De leerling hoeft hier vooral het idee te onthouden: draaddikte hangt samen met veilige stroomsterkte.
Overbelasting
Van overbelasting spreek je als te veel apparaten tegelijk stroom gebruiken op dezelfde groep.
De stroomsterkte wordt dan te groot. Draden worden te heet en dat kan brand veroorzaken.
Deze slide heeft geen instructies
Kortsluiting
Bij kortsluiting raken twee stroomdraden elkaar.
Er ontstaat dan een stroomkring zonder apparaat. De weerstand is heel klein, waardoor een zeer grote stroomsterkte gaat lopen.
Benadruk dat zowel overbelasting als kortsluiting tot gevaarlijk hoge stroomsterkte kunnen leiden, maar via een andere oorzaak.
De functie van een zekering
Een zekering schakelt de stroom uit bij te grote stroomsterkte
In huis gebeurt dat bij meer dan 16 A
Zo voorkomt de zekering dat draden te heet worden
De zekering beveiligt bij overbelasting én kortsluiting
Deze slide heeft geen instructies
Waarom groepen in huis?
Een maximale stroomsterkte van 16 A is voor een heel huis niet genoeg.
Daarom zijn stopcontacten en lampen verdeeld in groepen. Elke groep heeft vanuit de meterkast eigen draden en een eigen zekering.
Bij een probleem valt dan alleen die groep uit, niet meteen het hele huis.
Deze slide heeft geen instructies
Rekenen aan overbelasting Methode 1
Gebruik de formule:
P = U × I
In huis is de spanning meestal 230 V.
Dus: I = P / U
Bereken van elk apparaat de stroomsterkte en tel die op.
Deze slide heeft geen instructies
Je kunt ook meteen met het totale vermogen rekenen:
P = U × I = 230 V × 16 A = 3680 W
Per groep mag je dus maximaal ongeveer 3680 W inschakelen.
Kom je daarboven, dan is er sprake van overbelasting.
Rekenen aan overbelasting Methode 2
Koppel dit aan alledaagse voorbeelden zoals waterkokers, ovens of kacheltjes.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Maak opdracht 17
Deze slide heeft geen instructies
Stroom door je lichaam
Een elektrische schok ontstaat als er stroom door je lichaam loopt.
Een grote stroomsterkte door je lichaam kan dodelijk zijn. Vooral gevaarlijk is het als de stroom van de ene hand naar de andere hand loopt, omdat de stroom dan langs het hart kan gaan.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom vocht extra gevaarlijk is
Vochtige huid heeft minder weerstand
Bij dezelfde spanning wordt de stroomsterkte groter
Daardoor wordt een schok gevaarlijker
Verbind dit met de algemene relatie: lagere weerstand kan bij gelijke spanning tot grotere stroom leiden.
Hoogspanning
Hoogspanning is extra gevaarlijk, omdat een hoge spanning ook bij veel weerstand nog een grote stroomsterkte kan veroorzaken.
Aanraken van een hoogspanningskabel is
daarom onmiddellijk levensgevaarlijk.
Noem eventueel dat schrikdraad anders is doordat de stroomstoot heel kort duurt.
Aardlekschakelaar
De aardlekschakelaar vergelijkt de stroom die het huis ingaat met de stroom die terugkomt.
Is er verschil, dan lekt er stroom weg via een andere route, mogelijk via een persoon. De aardlekschakelaar schakelt dan razendsnel uit.
In huis schakelt een aardlekschakelaar uit bij een lekstroom van 30 mA.
Daardoor wordt de spanning snel afgeschakeld voordat een gevaarlijke schok lang kan duren.
Deze slide heeft geen instructies
Randaarde
Apparaten met metalen buitenkant moeten geaard zijn
Een extra draad verbindt de buitenkant met de aarde
Bij een fout gaat stroom naar de aarde lopen
Samen met de aardlekschakelaar geeft dit extra beveiliging
Deze slide heeft geen instructies
Dubbel geïsoleerd
Apparaten met een kunststof buitenkant kunnen niet onder spanning komen te staan aan de buitenkant.
Deze apparaten zijn dubbel geïsoleerd en hebben geen randaarde nodig.
Noem dat zulke apparaten vaak een stekker zonder randaarde hebben.
Waarom hoogspanning bij transport?
Voor het transport van veel elektrische energie geldt:
P = U × I
Als het vermogen groot is, kun je de stroomsterkte klein houden door de spanning groot te maken. Een kleinere stroomsterkte betekent minder opwarming van de kabels.
Deze slide heeft geen instructies
Rekenen aan transport
Bij hetzelfde vermogen geldt:
lage spanning → grote stroomsterkte
hoge spanning → kleine stroomsterkte
Daarom werkt het hoogspanningsnet met spanningen tot 380 kV.
Koppel dit terug aan energieverlies in draden: kleinere stroomsterkte maakt het verlies kleiner.
Wat is een transformator?
Een transformator is een apparaat dat elektrische spanning kan verhogen of verlagen.
Dat is nodig om elektriciteit geschikt te maken voor transport én voor gebruik in huis.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
overbelasting - een te grote stroomsterkte doordat te veel apparaten tegelijk stroom gebruiken
zekering - beveiliging die de stroom uitschakelt als de stroomsterkte te groot wordt
kortsluiting - situatie waarbij stroomdraden elkaar raken en de weerstand heel klein wordt
groep - deel van de huisinstallatie met eigen draden en eigen zekering
aardlekschakelaar - schakelaar die uitschakelt als er stroom weglekt via een andere route
randaarde - verbinding met de aarde die apparaten met metalen buitenkant beveiligt
transformator - apparaat dat elektrische spanning verhoogt of verlaagt
Deze slide heeft geen instructies