H1.6 Veiligheid en transport

H1.6 Veiligheid en transport

1 / 25
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNatuurkundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

In deze les zitten 25 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

H1.6 Veiligheid en transport

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoelen

Na afloop van deze les kan je:

  • uitleggen waardoor energieverlies ontstaat bij transport van elektriciteit;

  • beschrijven wat het gevaar is bij draden die te heet worden;

  • uitleggen wat de functie van een zekering is in huis;

  • uitleggen wat een aardlekschakelaar en randaarde doet;

  • rekenen aan overbelasting en transport;

  • beschrijven wat een transformator is.

De gebruiker gaf meerdere doelen. Voor deze les is één overkoepelend doel gekozen dat het best de andere onderdelen verbindt: om met vermogen te rekenen moeten leerlingen ook weten waarin elektrische energie wordt omgezet en waarvan energieverbruik afhangt.

Draden hebben weerstand

Elektrische stroom gaat in huis door koperen draden.


Elke draad heeft een kleine weerstand.


Daardoor wordt een draad altijd een beetje warm als er stroom doorheen loopt.

Bij het transport van elektriciteit gaat dus altijd een deel van de elektrische energie verloren als warmte.

Deze slide heeft geen instructies

Waarom dikke kabels?

  • Meer stroomsterkte geeft meer opwarming

  • Meer opwarming betekent meer energieverlies

  • Hoogspanningsleidingen vervoeren grote vermogens

  • Daarom gebruiken ze dikke kabels met weinig weerstand

Leg het contrast met huisdraden: in huis zijn de afstanden klein en de toegestane stroomsterkten beperkter, dus zijn dunnere draden voldoende.

Een kabelhaspel altijd uitrollen

  • Ook in een verlengsnoer ontstaat warmte

  • Opgerold kan die warmte slecht weg

  • De isolatie kan smelten

  • Gevolg: kortsluiting of brand

Noem dat sommige haspels een eigen beveiliging hebben die uitschakelt bij te hoge stroomsterkte.

Wanneer wordt een draad gevaarlijk heet?

De dikte van draden in een huisinstallatie is zo gekozen dat ze bij normale belasting niet te heet worden.


Voor deze draden geldt dat ze tot ongeveer 25 A niet gevaarlijk warm worden. Wordt de stroom groter, dan kan de temperatuur te hoog oplopen.

De leerling hoeft hier vooral het idee te onthouden: draaddikte hangt samen met veilige stroomsterkte.

Overbelasting

Van overbelasting spreek je als te veel apparaten tegelijk stroom gebruiken op dezelfde groep.


De stroomsterkte wordt dan te groot. Draden worden te heet en dat kan brand veroorzaken.

Deze slide heeft geen instructies

Kortsluiting

Bij kortsluiting raken twee stroomdraden elkaar.


Er ontstaat dan een stroomkring zonder apparaat. De weerstand is heel klein, waardoor een zeer grote stroomsterkte gaat lopen.

Benadruk dat zowel overbelasting als kortsluiting tot gevaarlijk hoge stroomsterkte kunnen leiden, maar via een andere oorzaak.

De functie van een zekering

  • Een zekering schakelt de stroom uit bij te grote stroomsterkte

  • In huis gebeurt dat bij meer dan 16 A

  • Zo voorkomt de zekering dat draden te heet worden

  • De zekering beveiligt bij overbelasting én kortsluiting

Deze slide heeft geen instructies

Waarom groepen in huis?

Een maximale stroomsterkte van 16 A is voor een heel huis niet genoeg.


Daarom zijn stopcontacten en lampen verdeeld in groepen. Elke groep heeft vanuit de meterkast eigen draden en een eigen zekering.


Bij een probleem valt dan alleen die groep uit, niet meteen het hele huis.

Deze slide heeft geen instructies

Rekenen aan overbelasting Methode 1

Gebruik de formule:


P = U × I

In huis is de spanning meestal 230 V.

Dus: I = P / U


Bereken van elk apparaat de stroomsterkte en tel die op.

Deze slide heeft geen instructies

Je kunt ook meteen met het totale vermogen rekenen:


P = U × I = 230 V × 16 A = 3680 W


Per groep mag je dus maximaal ongeveer 3680 W inschakelen.


Kom je daarboven, dan is er sprake van overbelasting.

Rekenen aan overbelasting Methode 2

Koppel dit aan alledaagse voorbeelden zoals waterkokers, ovens of kacheltjes.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Maak opdracht 17

Deze slide heeft geen instructies

Stroom door je lichaam

Een elektrische schok ontstaat als er stroom door je lichaam loopt.


Een grote stroomsterkte door je lichaam kan dodelijk zijn. Vooral gevaarlijk is het als de stroom van de ene hand naar de andere hand loopt, omdat de stroom dan langs het hart kan gaan.

Deze slide heeft geen instructies

Waarom vocht extra gevaarlijk is

  • Vochtige huid heeft minder weerstand

  • Bij dezelfde spanning wordt de stroomsterkte groter

  • Daardoor wordt een schok gevaarlijker

Verbind dit met de algemene relatie: lagere weerstand kan bij gelijke spanning tot grotere stroom leiden.

Hoogspanning

Hoogspanning is extra gevaarlijk, omdat een hoge spanning ook bij veel weerstand nog een grote stroomsterkte kan veroorzaken.


Aanraken van een hoogspanningskabel is

daarom onmiddellijk levensgevaarlijk.

Noem eventueel dat schrikdraad anders is doordat de stroomstoot heel kort duurt.

Aardlekschakelaar

De aardlekschakelaar vergelijkt de stroom die het huis ingaat met de stroom die terugkomt.


Is er verschil, dan lekt er stroom weg via een andere route, mogelijk via een persoon. De aardlekschakelaar schakelt dan razendsnel uit.


In huis schakelt een aardlekschakelaar uit bij een lekstroom van 30 mA.


Daardoor wordt de spanning snel afgeschakeld voordat een gevaarlijke schok lang kan duren.

Deze slide heeft geen instructies

Randaarde

  • Apparaten met metalen buitenkant moeten geaard zijn

  • Een extra draad verbindt de buitenkant met de aarde

  • Bij een fout gaat stroom naar de aarde lopen

  • Samen met de aardlekschakelaar geeft dit extra beveiliging

Deze slide heeft geen instructies

Dubbel geïsoleerd

Apparaten met een kunststof buitenkant kunnen niet onder spanning komen te staan aan de buitenkant.


Deze apparaten zijn dubbel geïsoleerd en hebben geen randaarde nodig.

Noem dat zulke apparaten vaak een stekker zonder randaarde hebben.

Waarom hoogspanning bij transport?

Voor het transport van veel elektrische energie geldt:


P = U × I


Als het vermogen groot is, kun je de stroomsterkte klein houden door de spanning groot te maken. Een kleinere stroomsterkte betekent minder opwarming van de kabels.

Deze slide heeft geen instructies

Rekenen aan transport

Bij hetzelfde vermogen geldt:


  • lage spanning → grote stroomsterkte

  • hoge spanning → kleine stroomsterkte


Daarom werkt het hoogspanningsnet met spanningen tot 380 kV.

Koppel dit terug aan energieverlies in draden: kleinere stroomsterkte maakt het verlies kleiner.

Wat is een transformator?

Een transformator is een apparaat dat elektrische spanning kan verhogen of verlagen.


Dat is nodig om elektriciteit geschikt te maken voor transport én voor gebruik in huis.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

overbelasting - een te grote stroomsterkte doordat te veel apparaten tegelijk stroom gebruiken

zekering - beveiliging die de stroom uitschakelt als de stroomsterkte te groot wordt

kortsluiting - situatie waarbij stroomdraden elkaar raken en de weerstand heel klein wordt

groep - deel van de huisinstallatie met eigen draden en eigen zekering

aardlekschakelaar - schakelaar die uitschakelt als er stroom weglekt via een andere route

randaarde - verbinding met de aarde die apparaten met metalen buitenkant beveiligt

transformator - apparaat dat elektrische spanning verhoogt of verlaagt

Deze slide heeft geen instructies