Maatschappijleer
Les 3: wat is een rechtsstaat?
Maatschappijleer
Les 3: wat is een rechtsstaat?
Vandaag
Terugblik
Leerdoelen vandaag
Wat is een rechtsstaat?
Werkvorm prodemos
Lesafsluiting
Terugblik
Noem twee waarden die voor jou belangrijk zijn in het leven. Leg je antwoord uit.
Vind jij de sociale cohesie in Nederland sterk of juist niet? Leg je antwoord uit.
Leerdoelen vandaag
Ik kan uitleggen wat het voordeel is van leven in een rechtsstaat.
Ik kan de ontstaansgeschiedenis van rechtsstaten uitleggen
Ik kan uitleggen wat de kerntaken van de overheid in een rechtsstaat zijn: rechtshandhaving en rechtsbescherming.
Eerlijk
Oneerlijk
Stel dat de schoolleiding ineens bepaalt: “Alle leerlingen met een FOUR tas moeten van 8:30 tot 17:00 naar school.”
Hoe zou je dat vinden?
Een docent geeft zijn favoriete leerlingen altijd hogere cijfers, ook al maken ze meer fouten.
Moet dit kunnen? Zou iemand hier iets aan moeten veranderen?
Ja dat moet kunnen
Nee dat is super oneerlijk
Stel je plaatst een filmpje op TikTok waarin je kritiek hebt op de regering, en de volgende dag komt er iemand aan je deur die je telefoon inneemt en jou een boete geeft.
Hoe zou jij je daarover voelen?
Een rechtsstaat
Rechtstaat = een rechtssysteem waarin burgers door grondrechten worden beschermd tegen machtsmisbruik en willekeur van de overheid.
Rechtsnormen: gedragsregels die door de overheid wettelijk zijn vastgelegd. Totaal van wettelijk vastgelegde regels heet het recht.
Grondrechten: staan vastgelegd in de grondwet
Het is belangrijk dat rechtsnormen zo veel mogelijk overeenkomen met ons gevoel van rechtvaardigheid.
Wat is rechtvaardigheid?
Wanneer is de rechtsstaat ontstaan?
Wanneer is de rechtsstaat ontstaan?
Pruiken en revoluties
Het ontstaan van de rechtsstaat
Vroeger: kon een koning of vorst veel beslissingen zelf nemen. Burgers hadden weinig bescherming tegen de overheid.
Verlichting (17e–18e eeuw): filosofen zoals John Locke en Montesquieu vonden dat ook de overheid zich aan regels moest houden. Zij benadrukten vrijheid, grondrechten en een verdeling van de macht.
Franse Revolutie (1789): ideeën over vrijheid en gelijkheid werden belangrijker. De macht van de koning werd beperkt en burgers kregen rechten.
Nederland: in 1848 werd de Grondwet van Thorbecke ingevoerd. De macht van de koning werd beperkt en het parlement kreeg meer macht. Dit was een belangrijke stap richting de Nederlandse rechtsstaat.
Taken van de overheid
Rechtshandhaving: de staat moet ervoor zorgen dat we ons aan de wet houden.
Hiervoor heeft de overheid een geweldsmonopolie. De overheid mag als enige geweld gebruiken om te kunnen handhaven.
Daarnaast zorgt de overheid voor rechtsbescherming: wetten beschermen ons tegen machtsmisbruik van de overheid
Basis van de rechtsstaat
Grondrechten zijn vastgelegd in de grondwet
Er is een verdeling van macht
Er geldt het legaliteitsbeginsel
De overheid mag alleen de vrijheid van burgers beperken als die beperkingen in wetten zijn vastgelegd..
De rechtsstaat in de praktijk I
Lees de stellingen op het werkblad en vul dit in. Je mag overleggen met je buur.
We bespreken de antwoorden zo klassikaal.
minute
second
De rechtsstaat in de praktijk II
Maak werkblad 2.
Tel als je klaar bent hoe vaak je antwoord A, B of C hebt gegeven.
Kom daarna een antwoordblad halen bij mij.
We bespreken de antwoorden zo klassikaal.
minute
second