Zorg & Technologie lj 2 Les 5

• Zorg en Welzijn
• MBO
• Studiejaar 1

Zorg & Technologie

Les 5 

Ethiek en technologie in de maatschappelijke zorg

Leerdoelen

• Je kunt uitleggen wat ethiek inhoudt.
• Je kunt voorbeelden noemen van ethische dilemma's.
• Je kunt uitleggen waarom ethiek belangrijk is bij de inzet van technologie.

Ethiek

Ethiek betekent dat je nadenkt over goed handelen. Hierbij bedenk je wat goed is om te doen in bepaalde situaties. Ethische dilemma's of lastige keuzes ontstaan zodra je in je werk als (persoonlijk) begeleider niet meteen weet wat goed is om te doen. Iedereen heeft hiermee te maken, want elk mens handelt vanuit bepaalde ideeën, intuïtie of gevoelens.

Als (persoonlijk) begeleider heb je een bijzondere rol in de ondersteuning van anderen die kwetsbaar zijn. Ethiek is dan van groot belang. Er wordt van je verwacht dat je handelt op basis van zorgzaamheid, zorgvuldigheid, integriteit en vertrouwen. In deze module komt ethiek in relatie tot zorgtechnologie aan bod. Je denkt na over ethische aspecten bij het gebruik van zorgtechnologie. Wat vind jij goed en wat vind je niet goed? Waarmee ben je het eens en waarmee niet? Wat vind je acceptabel in een bepaalde situatie en wat niet? Het is belangrijk om na te gaan wat jouw waarden en normen zijn en wat vanuit jouw beroep goede waarden en normen zijn. De professionele mening van jou als (persoonlijk) begeleider doet ertoe!

Ethiek

Veel mensen weten niet precies wat ethiek is. Eigenlijk ben je heel vaak met ethiek bezig, bijvoorbeeld als je je mening ergens over geeft of als je een belangrijke beslissing moet nemen. Ethiek is het systematisch nadenken over het handelen van mensen, met als vraag of dat handelen uiteindelijk goed is. Ethische vragen zijn vragen over goed en kwaad. Je krijgt in de maatschappelijke zorg soms te maken met moeilijke keuzes. Je wilt dan een goede afweging kunnen maken

Het woord ethiek is afkomstig van het Griekse èthos, dat zede, gebruik of gezindheid betekent. De Romeinen vertaalden èthos met het woord 'moralis', dat terug te vinden is in het Nederlandse woord moraal. Ethiek en moraal hebben eigenlijk dezelfde betekenis, maar worden in de praktijk toch verschillend gebruikt. Moraal is het geheel van normen en waarden. Ethiek betekent dat je nadenkt over moraal, morele problemen en morele dilemma's.

Ethisch dilemma

Als (persoonlijk) begeleider heb je te maken met kwetsbare cliënten. Ethiek is daarbij altijd belangrijk. Je wordt als (persoonlijk) begeleider geacht te handelen op basis van de waarden zorgzaamheid, zorgvuldigheid, integriteit en vertrouwen.

Als verschillende waarden met elkaar botsen is er sprake van een ethisch dilemma. Bij een dilemma schuurt de kwestie bovendien vaak tussen verschillende betrokkenen. Bijvoorbeeld tussen de cliënt en de (persoonlijk) begeleider of tussen de (persoonlijk) begeleider en de familie. Iedereen heeft namelijk zijn eigen waarden. Maar ethische dilemma's kunnen zich ook in jezelf afspelen, als je eigen waarden met elkaar botsen. Bij schurende waarden, bijvoorbeeld wanneer je moet kiezen tussen de vrijheid en de veiligheid van een cliënt, moet je als (persoonlijk) begeleider steeds afwegen wat in die situatie de goede keuze is. Het is dan ook van belang om een ethisch dilemma voor jezelf te herkennen, zodat je daar je handelen op kunt baseren in bepaalde situaties.

Voorbeelden van ethische dilemma's

Mag de overheid in geval van een pandemie zoals de COVID-19-pandemie beslissen om inwoners van een land te verplichten zich te laten vaccineren om daarmee bijvoorbeeld de volksgezondheid en de economie te beschermen?

nee

Volgens de donorwet die per 1 juli 2020 is ingegaan, is iedereen vanaf 18 jaar en ouder geregistreerd als een persoon die 'geen bezwaar heeft tegen orgaandonatie', tenzij diegene zichzelf later afmeldt bij het donorregister. Kortom, als je niet actief een keuze maakt, ben je automatisch donor. Mag dit?

Vind ik goed

Vind ik niet goed

Mag abortus? Sommige mensen vinden dat abortus geoorloofd is, anderen vinden van niet.

Ik vind dat het wel mag

Ik vind dat het niet mag

Ook euthanasie heeft veel ethische kwesties in zich. Euthanasie is het opzettelijk beëindigen van een mensenleven, als het leven niet meer draaglijk is. Maar wanneer is dit het geval? En wie mag dat beoordelen?

Ik ben vóór euthanasie

Ik ben tegen euthanasie

Is het ethisch verantwoord om mensen met een verstandelijke beperking kinderen te laten krijgen? Of zouden deze cliënten verplicht anticonceptie moeten gebruiken als zij seksueel actief willen zijn. En hoe (on)ethisch is dat?

verplicht anticonceptie

geen anticonceptie

Hoe ver mag je gaan?

Peter woont in een kleinschalige woonvorm. Hij heeft psychische problemen en heeft moeite met het leven. Beweging vindt hij maar niets en een paar keer per dag laat hij fastfood bezorgen. Hij heeft gevaarlijk overgewicht en neemt het niet zo nauw met zijn hygiëne. Als zijn begeleider wil je hier wat aan gaan doen. Hoe ver moet, mag of kun je gaan als begeleider?

Het belang van ethiek bij het gebruik van technologie

Een belangrijke norm in de maatschappelijke zorg is dat de geboden zorg en ondersteuning goed en verantwoord is. Dat wil zeggen dat de zorg en ondersteuning doeltreffend, doelmatig en cliëntgericht wordt verleend en is afgestemd op de behoeften en verwachtingen van de cliënt. Hier valt het gebruik van technologie ook onder. Processen in de maatschappelijke zorg en het contact tussen (persoonlijk) begeleider en cliënt veranderen door de inzet van technologie.

De inzet van technologie kan positieve effecten hebben. Zo is het inzetten van een digitaal consult tussen een behandelaar en een cliënt, een eenvoudige manier om de wachttijd, reistijd of regeltijd te beperken. Dit is handig voor cliënten die dat willen, want zij hoeven niet naar de afspraak te komen en dat scheelt een hoop gedoe en tijd. Bij het gebruik van een digitaal consult is de inzet van technologie misschien vooral helpend en zijn er weinig ethische vragen te stellen. 

Maar hoe anders is dat als in een verslavingskliniek door middel van een online cliëntportaal bloed- en labuitslagen realtime inzichtelijk zijn voor zowel behandelaar, (persoonlijk) begeleider als cliënt. Wat dan kan gebeuren is dat een cliënt de uitslag eerder ziet dan dat de behandelaar of (persoonlijk) begeleider contact kan opnemen om de uitslag te vertellen en uit kan leggen welke gevolgen de uitslag heeft voor de cliënt. Hoe ethisch is dit?

De inzet van technologie kan dus leiden tot dilemma's en vragen over wat goede zorg en ondersteuning is. Denk maar eens aan de volgende zaken:

• Stel dat er technologische middelen zijn om de zorg en ondersteuning beter te organiseren, hoe ethisch is het dan om deze middelen als organisatie niet te gebruiken of aan te bieden aan cliënten?
• In hoeverre weegt het inzetten van technologie die de veiligheid van een cliënt vergroot op tegen de vrijheid die de cliënt daardoor misschien niet meer heeft?
• Wat doet zorgtechnologie met de eigen regie, zelfstandigheid en privacy van mensen?

Het is belangrijk om oog te hebben voor de ethiek van technologie in de maatschappelijke zorg. Het in een vroeg stadium nadenken over ethische dilemma's bij technologie helpt bij het bevorderen van verantwoorde zorg en ondersteuning.

Volgende week 

Volgende week gaan we heb hebben over:

Ethische reflectie

Was dit een zinvolle les?

😒🙁😐🙂😃