Vandaag
Vooruitkijken periode 3 en 4
Boekenpitch en debat
Literatuurgeschiedenis Verlichting
Vandaag
Vooruitkijken periode 3 en 4
Boekenpitch en debat
Literatuurgeschiedenis Verlichting
Verlichting
1700-1800
Maar eerst even terug in de tijd …
Middeleeuwen (500 – 1500)
Renaissance (1500 – 1700)
Checkvragen renaissance
Van wanneer tot wanneer was de renaissance?
Wat betekent de term renaissance en wat heeft deze term te maken met literatuur?
In de renaissance gingen mensen anders aankijken tegen het leven op aarde dan in de Middeleeuwen. Hoe? Wat is het verschil?
Waardoor ging men in de renaissance anders over de wereld denken?
Waarom wordt de 17e eeuw ook wel de Gouden Eeuw genoemd?
Waarom is de ‘Gouden Eeuw’ inmiddels een ‘besmette’ term?
Hoe wordt deze periode genoemd in de geschiedeniscanon?
Amsterdam groeide rond 1600 van 50.000 naar 200.000 inwoners. Hoe komt dat?
Wat zijn redererijkerskamers?
Welke literaire genres waren populair in de renaissance?
Welke representaties van andere culturen zie je terug in Het journaal van Bontekoe?
Journaal van Bontekoe
Beschrijving van reis Hoorn – Batavia, via Kaap de Goede Hoop en Sancta Maria
Spannende, want schipbreuk en contact andere culturen
Representatie van andere culturen
Hoe komen achterliggende ideeën over andere culturen naar voren in deze tekst?
Journaal van Bontekoe
bemanningsleden
Ziek na lange reis
Klaagden
Verbaasd over gedrag eilandbewoners
Ontevreden over ontbreken fruit
Doorzettingsvermogen
‘Heldhaftig’
Kenden God wel
eilandbewoners
Naakt op lapje voor schaamdeel na
Dronken als beesten
Geelachtig zwart
Verwonderd over vioolspel
Gaven veel aan bemanning
Met handen en voeten communiceren
Schijnbaar goddeloos/heidens
Renaissance 1500 - 1700
Renaissance: komt van het Franse renaître, opnieuw geboren worden. Nieuwe belastingstelling voor de cultuur uit de klassieke oudheid.
Literatuur was er ‘ter leering ende vermaeck
Kluchten: vermaak // komedies: vaak een wijze les //
Toneel en liederen: opvoedkundige boodschap
Ook veel reisverhalen, ontdekkingsreizen // Het verhaal van Bontekoe
Steeds meer oog voor het leven op aarde. Carpe diem in plaats van memento mori.
De mens steeds meer als individu ipv onderdeel van het collectief. Homo universalis: een alleskunner
Door de boekdrukkunst konden steeds meer mensen lezen over nieuwe inzichten, ontdekkingen en uitvindingen.
Renaissance 1500 - 1700
Gouden Eeuw: door de toenemende handel een toenemende welvaart
1602: oprichting VOC (Vereenigde Oostindische Compagnie) handelsreizen in kruiden, suiker, tabak, koffie, naar overal ter wereld. Maar ook: slavenhandel
Tijd van de ontdekkers en hervormers
De aarde is niet plat, Columbus ontdekt Amerika, uitvinders, boekdrukkunst
Reformatie: Luther – tegen de aflaatbrieven van de katholieke kerk, ergernis over de rijkdom van de katholieke kerk
Rond 1600 komen veel migranten naar Amsterdam, gevlucht voor oorlogsgeweld en geloofsvervolging. Ook veel seizoensarbeiders.
Wat zijn redererijkerskamers? Dichtgenootschappen voor burgers. In het begin nog een nauwe band met de kerk.
Kluchten, komedies, toneel, reisverhalen
Verlichting
1700 - 1800
Nieuw Nederlands boek 4
Algemeen: blz. 247
§ 5.1: Opvoeding
§ 5.2: Sara Burgerhart
§ 5.3: Gemmetje Victoria
Lees de theorie in je boek (online methode) en beantwoord de vragen op de volgende sheet
Vragen Verlichting 1700 - 1800
Waar komt de naam Verlichting vandaan?
Waarom wordt deze tijd ook wel de tijd van pruiken en revolutie genoemd?
Met welke andere termen wordt de 18e eeuw ook wel aangeduid?
Waar komt de uitdrukking ‘Vrijheid, gelijkheid en broederschap!’ vandaan?
Wat wilden de patriotten in Nederland?
Waarom speelde opvoeding in deze tijd een grote rol?
Welke literaire genres waren er nog meer in deze tijd?
Welk genre is de voorloper van de roman?
Verlichting 1700 – 1800
De eeuw van de rede
Groot vertrouwen in het vermogen van mensen om zelf na te denken
Geloven dat verbetering mogelijk was – zowel voor de samenleving als het individu
Opvoeding speelt een belangrijke rol
Literaire genres: imaginaire reisverhalen, briefromans
Boeken speciaal voor kinderen (opvoedkundig)
Verlichting
Algemeen:
https://schooltv.nl/video-item/literatuurgeschiedenis-18e-eeuw-democratiseren-1780-1800
De Pruimeboom
Hiëronymus van Alphen
Uit: Proeve van kleine gedigten voor kinderen (1782)
Jantje zag eens pruimen hangen,
O! als eijeren zo groot.
’t Scheen, dat Jantje wou gaan plukken,
Schoon zijn vader ’t hem verbood.
Hier is, zei hij, noch mijn vader,
Noch de tuinman, die het ziet:
Aan een boom, zo vol geladen,
mist men vijf zes pruimen niet.
Maar ik wil gehoorzaam wezen,
En niet plukken: ik loop heen.
Zou ik, om een hand vol pruimen,
Ongehoorzaam wezen? Neen.
Voord ging Jantje: maar zijn vader,
Die hem stil beluisterd had,
Kwam hem in het loopen tegen,
Voor aan op het middelpad.
Kom mijn Jantje! zei de vader,
Kom mijn kleine hartedief!
Nu zal ik u pruimen plukken;
Nu heeft vader Jantje lief.
Daarop ging Papa aan ’t schudden
Jantje raapte schielijk op;
Jantje kreeg zijn hoed vol pruimen,
En liep heen op een galop.
Sara Burgerhart
Briefroman
Schrijfsters: Betje Wolf en Aagje Deken
https://www.youtube.com/watch?v=tF8fer7cr2M
Lees de tekstfragmenten in § 5.2 op p. 250 uit het boek De historie van mejuffrouw Sara Burgerhart.
Maak opdracht 1 en 2.
Huiswerk
Zorg dat je de algemene vragen over de Verlichting af hebt en de antwoorden hebt genoteerd
Maak de opdrachten af die horen bij de tekstfragmenten § 5.2 (Sara Burgerhart)
Neem je boek NN4 mee (of je online methode)