20250121 HE literatuurgeschiedenis - Verlichting

Vandaag

  • Vooruitkijken periode 3 en 4

  • Boekenpitch en debat

  • Literatuurgeschiedenis Verlichting


 

 

1 / 15
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 15 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Vandaag

  • Vooruitkijken periode 3 en 4

  • Boekenpitch en debat

  • Literatuurgeschiedenis Verlichting


 

 



Verlichting

1700-1800


Maar eerst even terug in de tijd …

  • Middeleeuwen (500 – 1500)

  • Renaissance (1500 – 1700)

 

 

Checkvragen renaissance

  1. Van wanneer tot wanneer was de renaissance?​

  2. Wat betekent de term renaissance en wat heeft deze term te maken met literatuur?

  3. In de renaissance gingen mensen anders aankijken tegen het leven op aarde dan in de Middeleeuwen. Hoe? Wat is het verschil?​

  4. Waardoor ging men in de renaissance anders over de wereld denken?​

  5. Waarom wordt de 17e eeuw ook wel ​de Gouden Eeuw genoemd?​ 

  1. Waarom is de ‘Gouden Eeuw’ inmiddels een ​‘besmette’ term?​

  2. Hoe wordt deze periode genoemd in de geschiedeniscanon?​

  3. Amsterdam groeide rond 1600 van 50.000 naar 200.000 inwoners. Hoe komt dat?​

  4. Wat zijn redererijkerskamers?​

  5. Welke literaire genres waren populair in de renaissance?​

  6. Welke representaties van andere culturen zie je terug in Het journaal van Bontekoe?

Journaal van Bontekoe

  • Beschrijving van reis Hoorn – Batavia, via Kaap de Goede Hoop en Sancta Maria

  • Spannende, want schipbreuk en contact andere culturen

  • Representatie van andere culturen

  • Hoe komen achterliggende ideeën over andere culturen naar voren in deze tekst?

Journaal van Bontekoe

bemanningsleden

  • Ziek na lange reis

  • Klaagden

  • Verbaasd over gedrag eilandbewoners

  • Ontevreden over ontbreken fruit

  • Doorzettingsvermogen

  • ‘Heldhaftig’

  • Kenden God wel

eilandbewoners

  • Naakt op lapje voor schaamdeel na

  • Dronken als beesten

  • Geelachtig zwart

  • Verwonderd over vioolspel

  • Gaven veel aan bemanning

  • Met handen en voeten communiceren

  • Schijnbaar goddeloos/heidens

Renaissance 1500 - 1700

  • Renaissance: komt van het Franse renaître, opnieuw geboren worden. Nieuwe belastingstelling voor de cultuur uit de klassieke oudheid.

  • Literatuur was er ‘ter leering ende vermaeck
    Kluchten: vermaak // komedies: vaak een wijze les //
    Toneel en liederen: opvoedkundige boodschap

  • Ook veel reisverhalen, ontdekkingsreizen // Het verhaal van Bontekoe

  • Steeds meer oog voor het leven op aarde. Carpe diem in plaats van memento mori.
    De mens steeds meer als individu ipv onderdeel van het collectief. Homo universalis: een alleskunner

  • Door de boekdrukkunst konden steeds meer mensen lezen over nieuwe inzichten, ontdekkingen en uitvindingen.


Renaissance 1500 - 1700

  • Gouden Eeuw: door de toenemende handel een toenemende welvaart

  • 1602: oprichting VOC (Vereenigde Oostindische Compagnie) handelsreizen in kruiden, suiker, tabak, koffie, naar overal ter wereld. Maar ook: slavenhandel

  • Tijd van de ontdekkers en hervormers

    • De aarde is niet plat, Columbus ontdekt Amerika, uitvinders, boekdrukkunst

    • Reformatie: Luther – tegen de aflaatbrieven van de katholieke kerk, ergernis over de rijkdom van de katholieke kerk

  • Rond 1600 komen veel migranten naar Amsterdam, gevlucht voor oorlogsgeweld en geloofsvervolging. Ook veel seizoensarbeiders.

  • Wat zijn redererijkerskamers? Dichtgenootschappen voor burgers. In het begin nog een nauwe band met de kerk.

  • Kluchten, komedies, toneel, reisverhalen



Verlichting
1700 - 1800

  • Nieuw Nederlands boek 4

    • Algemeen: blz. 247

      • § 5.1: Opvoeding

      • § 5.2: Sara Burgerhart

      • § 5.3: Gemmetje Victoria

  • Lees de theorie in je boek (online methode) en beantwoord de vragen op de volgende sheet




Vragen Verlichting 1700 - 1800

  1. Waar komt de naam Verlichting vandaan?

  2. Waarom wordt deze tijd ook wel de tijd van pruiken en revolutie genoemd?

  3. Met welke andere termen wordt de 18e eeuw ook wel aangeduid?

  4. Waar komt de uitdrukking ‘Vrijheid, gelijkheid en broederschap!’ vandaan?

  5. Wat wilden de patriotten in Nederland?

  6. Waarom speelde opvoeding in deze tijd een grote rol?

  7. Welke literaire genres waren er nog meer in deze tijd?

  8. Welk genre is de voorloper van de roman?



Verlichting 1700 – 1800

  • De eeuw van de rede

  • Groot vertrouwen in het vermogen van mensen om zelf na te denken

  • Geloven dat verbetering mogelijk was – zowel voor de samenleving als het individu

  • Opvoeding speelt een belangrijke rol

  • Literaire genres: imaginaire reisverhalen, briefromans

  • Boeken speciaal voor kinderen (opvoedkundig)

Verlichting

  • Algemeen:

  • https://schooltv.nl/video-item/literatuurgeschiedenis-18e-eeuw-democratiseren-1780-1800


De Pruimeboom
Hiëronymus van Alphen

Uit: Proeve van kleine gedigten voor kinderen (1782)

  • Jantje zag eens pruimen hangen,
    O! als eijeren zo groot.
    ’t Scheen, dat Jantje wou gaan plukken,
    Schoon zijn vader ’t hem verbood.
    Hier is, zei hij, noch mijn vader,
    Noch de tuinman, die het ziet:
    Aan een boom, zo vol geladen,
    mist men vijf zes pruimen niet.
    Maar ik wil gehoorzaam wezen,
    En niet plukken: ik loop heen.
    Zou ik, om een hand vol pruimen,
    Ongehoorzaam wezen? Neen.
    Voord ging Jantje: maar zijn vader,
    Die hem stil beluisterd had,
    Kwam hem in het loopen tegen,
    Voor aan op het middelpad.
    Kom mijn Jantje! zei de vader,
    Kom mijn kleine hartedief!
    Nu zal ik u pruimen plukken;
    Nu heeft vader Jantje lief.
    Daarop ging Papa aan ’t schudden
    Jantje raapte schielijk op;
    Jantje kreeg zijn hoed vol pruimen,
    En liep heen op een galop.



Sara Burgerhart

  • Briefroman

  • Schrijfsters: Betje Wolf en Aagje Deken

  • https://www.youtube.com/watch?v=tF8fer7cr2M


  • Lees de tekstfragmenten in § 5.2 op p. 250 uit het boek De historie van mejuffrouw Sara Burgerhart.

  • Maak opdracht 1 en 2.


Huiswerk

  • Zorg dat je de algemene vragen over de Verlichting af hebt en de antwoorden hebt genoteerd

  • Maak de opdrachten af die horen bij de tekstfragmenten § 5.2 (Sara Burgerhart)

  • Neem je boek NN4 mee (of je online methode)