Lyriek

• Latijn
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 5

doelen van de les:

- kennismaking met Griekse lyriek (kenmerken, soorten lyriek),

- kennismaking met Sappho als een van de voorbeelden van Griekse lyriek

- fragmentarische overlevering Griekse lyriek

- kennismaking met Catullus, de dichtersgroep waartoe hij behoort, de kenmerken van hun gedichten.

- lezen van twee gedichten van Catullus in vertaling: wat is een 'lyrische ik'

en maar want toen ik jou toen ik jou zag zitten

leunen en liggen in jouw weergaloze jij-vorm

met het pronte volrijm van jouw deinend distichon

op het dwingend strakke metrum van jouw maten 

- Ilja Leonard Pfeiffer -

zoek op p. 5&6 welke typen lyrische gedichten er zijn.

lied/ode/carmen: 

- spotdicht

 - epigram: oorspronkelijk opschrift, later 'kort & krachtig'

- elegie: langer dan epigram; oorspronkelijk 'klaagzang', later allerlei emoties

'Van Sapfo ben ik gaan houden / sinds de vernietiging / haar teksten heeft ingekort', (Hans Favery)

Overigens worden er steeds meer papyri ontdekt met nieuwe gedichten

Hij lijkt mij aan de goden gelijk te zijn,

de man die tegenover jou mag zitten

en van dichtbij hoort hoe jij zachtjes praat

met mooie stem

en hoe jij lieflijk lacht, wat bij mij altijd

mijn hart heftig onder mijn ribben laat slaan.

Zodra ik maar even naar je kijk verstomt

mijn stem volledig,

mijn tong ligt gebroken in mijn mond, meteen

kruipt er een ragfijn vuur onder mijn huid,

mijn ogen zien niets meer, een machtig gonzen vult mijn oren,

zweet breekt aan alle kanten uit, een trillen

neemt bezit van mij, bleker dan verdord gras

ben ik, slechts een paar korte stappen nog en

ik lijk te sterven.

Maar alles is te verdragen, als zelfs een

onder armoede gebukt mens (...*)

(vertaling Mieke Vos)

Catullus

1. Van Verona

1. Van Verona

Van Verona 

• 84 v. Chr. -  54 v. Chr.
• welgestelde ouders
• gecultiveerd milieu
  
• landgoed in Sirmio (Gardameer)

... naar Rome 

• 62 v. Chr. 
• vrijgezellenleven
• luxeleven
• hoogste kringen
• oppervlakkige levenshouding(?)
  

Romeinse elegie

- eerste eeuw voor Christus, rond tijd Augustus

- poetae novi: vernieuwend, experimenteel, geleerd, Hellenisme

- Augustus bevorderde cultuur 

- kring van Maecenas (Vergilius, Horatius)

- Maecenas = soort minister van binnenlandse zaken

- beschermer en sponsor van cultuur

- elegie werd een populair genre

- geschreven in het elegisch distichon, zonder fluitspel

Wat is geen kenmerk van de poezie van de poetae docti?

1. lang heldenepos
2. korte gedichten
3. aandacht voor detail
4. kennis over mythologie tonen

Literaire revolte 

• nieuwe generatie dichters: poetae novi = neoterici / neoteroi

• zijn poetae docti 
• mening anderen: losgeslagen jongelui
  
• plezier & nietsdoen
• zetten zich af tegen politieke wereld
• gaan tekeer tegen maatschappelijke, culture en literaire elite
• aandacht voor persoonlijke gevoelens

let op:

niet alle gedichten van Catullus zijn erotisch van aard. We hadden ook nog de spotgedichten. Voor het lezen van het volgende gedicht is het belangrijk te weten dat Aulius en Furius vrienden van Catullus zijn. Het lijkt erop dat ze commentaar hebben gehad op het zoetsappige karakter van sommige van zijn gedichten...

Pedicabo ego vos et irrumabo,

Aureli pathice et cinaede Furi,

qui me ex versiculis meis putastis,

quod sunt molliculi, parum pudicum.

Nam castum esse decet pium poetam

ipsum, versiculos nihil necessest;

qui tum denique habent salem ac leporem,

si sunt molliculi ac parum pudici

et quod pruriat incitare possunt,

non dico pueris, sed his pilosis

qui duros nequeunt movere lumbos.

Vos, quod milia multa basiorum

legistis, male me marem putatis?

Pedicabo ego vos et irrumabo.

Ik ram hem in je kont en in je strot,

nicht Aurelius en flikker Furius.

Jullie dachten dat ik een mietje was,

omdat mijn verzen wuft en zwoel zijn?

Een ware dichter is fatsoenlijk,

zijn verzen hoeven dat niet te zijn.

Die hebben pas kraak en smaak,

wanneer ze wuft en zwoel zijn

en kunnen maken dat het jeukt,

niet bij jongens, maar bij knarren

van wie enkel de knoken stijf staan.

Jullie lazen over duizend zoenen

en dachten dat ik geen echter man was?

Ik ram hem in je kont en in je strot.

In hoeverre kun je op basis van lyrische gedichten achter het karakter van de dichter komen?

als je op basis van een gedicht niet kunt stellen of iemand verwijfd is, kun je dan de uitspraak 'pedicabo ego vos et irrumabo' wel serieus nemen en op grond van deze uitspraak stellen dat de dichter daar daadwerkelijk toe in staat is? Dit gedicht heeft een serieuze ondertoon, maar de uitspraak is niet letterlijk bedoeld.

De 'lyrische ik' is de 'ik' in een gedicht. Dit is niet per se de dichter zelf.

www.npr.org

www.npr.org

www.npr.org