Tekstbegrip en tekstdoelen
Teksten begrijpen
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
Teksten begrijpen
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen
Je kunt:
het onderwerp en de hoofdgedachte benoemen
tekstdoelen herkennen
functies van inleiding en slot uitleggen
tussenkopjes aanwijzen en schrijven
tekstverbanden begrijpen
feiten en meningen onderscheiden
citaat correct overnemen
Deze slide heeft geen instructies
Weet je het nog?
Wat hoort bij onderwerp en wat hoort bij hoofdgedachte?
ONDERWERP VAN EEN TEKST
HOOFDGEDACHTE VAN EEN TEKST
vaak 1 of paar woorden
belangrijkste boodschap
hier gaat de tekst over
in 1 hele zin
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdgedachte en onderwerp
Overleg met degene naast je:
Bespreek het volgende:
Hoe kun je het onderwerp van de tekst vinden?
Waar vind je de hoofdgedachte van de tekst en wat is dit precies?
Deze slide heeft geen instructies
Uitleg onderwerp en hoofdgedachte
Het onderwerp is waar de tekst over gaat.
Dat kun je vaak in één of enkele woorden zeggen.
De hoofdgedachte is de belangrijkste boodschap van de hele tekst.
Die schrijf je meestal als een hele zin op.
Vraag jezelf af: Wat wil de schrijver mij vooral duidelijk maken?
Benadruk het verschil tussen 'waar gaat het over?' en 'wat is de belangrijkste boodschap daarover?'.
Hoofdgedachte
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het onderwerp van de tekst?
Telefoongebruik op school
Op veel middelbare scholen nemen leerlingen hun telefoon mee naar de les. Een telefoon kan handig zijn om informatie op te zoeken of een foto van het bord te maken. Toch kijken leerlingen ook vaak tijdens de les op hun telefoon voor berichten, filmpjes of sociale media. Daardoor kunnen ze minder goed opletten.
Daarom hebben steeds meer scholen regels voor telefoongebruik. Op sommige scholen moeten leerlingen hun telefoon tijdens de lessen in hun tas of kluis laten. Zo worden leerlingen minder snel afgeleid en kunnen zij zich beter op de les concentreren. De regels zijn bedoeld om ervoor te zorgen dat leerlingen meer aandacht hebben voor school.
telefoongebruik onder jongeren
voordelen van telefoongebruik op middelbare scholen
telefoongebruik neemt af onder jongeren
telefoongebruik op middelbare scholen
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de hoofdgedachte van de tekst?
Telefoongebruik op school
Op veel middelbare scholen nemen leerlingen hun telefoon mee naar de les. Een telefoon kan handig zijn om informatie op te zoeken of een foto van het bord te maken. Toch kijken leerlingen ook vaak tijdens de les op hun telefoon voor berichten, filmpjes of sociale media. Daardoor kunnen ze minder goed opletten.
Daarom hebben steeds meer scholen regels voor telefoongebruik. Op sommige scholen moeten leerlingen hun telefoon tijdens de lessen in hun tas of kluis laten. Zo worden leerlingen minder snel afgeleid en kunnen zij zich beter op de les concentreren. De regels zijn bedoeld om ervoor te zorgen dat leerlingen meer aandacht hebben voor school.
Scholen treffen de maatregel 'in de kluis' als antwoord op telefoongebruik.
Scholen beperken telefoongebruik, omdat het leerlingen afleidt.
Scholen staan telefoongebruik toe, omdat het leerlingen helpt in de les.
Scholen zijn verdeeld over welke maatregel zij moeten nemen tegen telefoongebruik.
Deze slide heeft geen instructies
Samengevat
De hoofdgedachte van een tekst is:
het belangrijkste van de tekst
het eerste woord van de tekst
een los voorbeeld
de titel van de tekst
Toetst het verschil tussen onderwerp en hoofdgedachte. Leerlingen verwarren de hoofdgedachte vaak met titel of onderwerp.
Tekstdoelen herkennen
Een schrijver heeft altijd een doel met een tekst. Een reden waarom hij schrijft. Denk aan een appbericht, een nieuwsbericht, een blog.
Veelvoorkomende tekstdoelen zijn:
- informeren
- overtuigen
- activeren
- amuseren
Kijk naar woordgebruik, toon en wat de schrijver van de lezer wil.
Noem eventueel dat teksten soms meer doelen hebben, maar dat meestal één doel het belangrijkst is.
Voorbeelden van tekstdoelen
Tieners hebben meestal ongeveer acht tot tien uur slaap per nacht nodig. Genoeg slaap helpt je om je beter te concentreren op school.
Tekstdoel: informeren → de lezer informatie geven.
Mijn wekker ging om zeven uur, maar mijn bed besloot dat ik nog vijf minuten nodig had. Die vijf minuten werden uiteindelijk twintig minuten, waardoor ik de bus alleen nog van achteren zag wegrijden.
Tekstdoel: amuseren → de lezer vermaken.
Licht toe dat 'activeren' de lezer aanzet tot iets doen, terwijl 'informeren' vooral kennis geeft.
Voorbeelden van tekstdoelen
Leg je telefoon even weg en ga vandaag minstens een halfuur naar buiten. Ga bijvoorbeeld fietsen, wandelen of voetballen met vrienden!
Tekstdoel: activeren → de lezer aanzetten om iets te doen. (doen)
Scholen zouden leerlingen hun telefoon tijdens de pauze moeten laten gebruiken. Zo kunnen leerlingen even ontspannen, contact houden met vrienden en zelf bepalen hoe ze hun pauze besteden.
Tekstdoel: overtuigen → de lezer overhalen om het ergens mee eens te zijn.
Licht toe dat 'activeren' de lezer aanzet tot iets doen, terwijl 'informeren' vooral kennis geeft.
Welk tekstdoel past bij:
'Word lid van het Wereld Natuur Fonds en steun de uitstervende neushoorn'?
informeren
amuseren
activeren
overtuigen
De zin zet de lezer aan tot doen; daarom is activeren correct.
Sleepvraag
Tekstdoel activeren
Tekstdoel overtuigen
argumenten worden gebruikt
je moet iets doen
je moet iets denken/ geloven
oproep wordt gedaan
Deze slide heeft geen instructies
Inleiding
De inleiding maakt duidelijk waar de tekst over gaat.
Dit doet de schrijver door de aandacht van de lezer te trekken.
Hij kan bijvoorbeeld:
de aanleiding noemen (de reden waarom je schrijft)
een anekdote vertellen (een grappig verhaal)
een centrale vraag stellen
een deskundige introduceren
een samenvatting geven
Deze slide heeft geen instructies
Tekstverbanden
Tekstverbanden laten zien hoe zinnen en alinea's met elkaar samenhangen.
Veelvoorkomende verbanden zijn:
- oorzaak-gevolg
- opsomming
- tegenstelling
- voorbeeld
Signaalwoorden helpen je om het verband te herkennen.
Koppel elk verband aan een of twee signaalwoorden, zoals daardoor, en, maar, bijvoorbeeld.
Voorbeelden van tekstverbanden
Sara houdt van lezen, maar haar broer kijkt liever films.
Verband: tegenstelling
Zin 1
Het regende hard, daardoor begon de wedstrijd later.
Verband: oorzaak-gevolg
Zin 2
Deze slide heeft geen instructies
Tussenkopjes
Tussenkopjes verdelen een tekst in duidelijke stukjes.
Ze helpen de lezer snel te zien waar een alinea over gaat.
Een goed tussenkopje is kort en past precies bij de inhoud.
Vaak staat in een tussenkopje het belangrijkste deelonderwerp.
Deze slide heeft geen instructies
Slot
Het slot rondt de tekst af.
In het slot staat vaak een conclusie, samenvatting of een advies.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de functie van het slot?
De tekst afronden
Een nieuw onderwerp starten
Alleen een voorbeeld geven
Tussenkopjes bedenken
Sluit aan bij de uitleg dat een slot afrondt met een conclusie, samenvatting of gedachte.
Voorbeeld van inleiding en slot
Inleiding: Veel jongeren zitten dagelijks uren op hun telefoon.
Middenstuk: Dat kan handig zijn, maar soms leidt het ook af van schoolwerk.
Slot: Daarom is het slim om je schermtijd af en toe te beperken.
Laat zien dat de inleiding het onderwerp opent en dat het slot de tekst afrondt met een advies of conclusie.
Vul inleiding en slot aan
De inleiding maakt duidelijk waar de tekst over gaat en trekt aandacht. Het slot rondt de tekst af en bevat vaak een conclusie of advies.
Controleert of leerlingen de functies van begin en einde van een tekst kunnen benoemen.
Welk tussenkopje past het beste bij de 2e alinea?
Telefoongebruik op school
Op veel middelbare scholen nemen leerlingen hun telefoon mee naar de les. Een telefoon kan handig zijn om informatie op te zoeken of een foto van het bord te maken. Toch kijken leerlingen ook vaak tijdens de les op hun telefoon voor berichten, filmpjes of sociale media. Daardoor kunnen ze minder goed opletten.
Daarom hebben steeds meer scholen regels voor telefoongebruik. Op sommige scholen moeten leerlingen hun telefoon tijdens de lessen in hun tas of kluis laten. Zo worden leerlingen minder snel afgeleid en kunnen zij zich beter op de les concentreren. De regels zijn bedoeld om ervoor te zorgen dat leerlingen meer aandacht hebben voor school.
Telefoonprobleem
Oplossing
Telefoongebruik
Tas of kluis
De juiste optie is precies genoeg: niet te breed en passend bij de inhoud van de alinea.
Waar let je op bij een goed tussenkopje?
Bespreek dat een goed tussenkopje kort is, precies bij de alinea past en het deelonderwerp noemt.
Welk tekstverband past bij 'daardoor'?
voorbeeld
tegenstelling
opsomming
oorzaak-gevolg
Leerlingen koppelen het signaalwoord aan het juiste verband.
Vul de tekstverbanden aan
Het regende hard, daardoor begon de wedstrijd later. Dat is een oorzaak-gevolg-verband. In de zin over Sara zie je met maar een tegenstelling.
De signaalwoorden en verbanden komen letterlijk uit de voorbeeldslide.
Feiten en meningen
Een feit kun je controleren of bewijzen.
Een mening zegt wat iemand vindt.
Bij een mening zie je vaak woorden als: ik vind, volgens mij, mooi, saai of beter.
Het is belangrijk om feiten en meningen uit elkaar te houden.
Wijs erop dat een zin zonder 'ik vind' toch een mening kan zijn, bijvoorbeeld door een waardeoordeel als 'de beste'.
Opdrachten maken
Je maakt het opdrachtenboekje waar je maandag mee gestart bent helemaal af
Je werkt aan de leesopdrachten van een oud examen
Je werkt in je boek aan de opdrachten van lezen, ik vertel je welke
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld: feit of mening?
De aarde draait om de zon. → feit
Voetbal is de leukste sport. → mening
Een feit is controleerbaar.
Een mening verschilt per persoon.
Deze slide heeft geen instructies
Zakelijke e-mail
Aanhef → Geachte heer/mevrouw,
Inleiding → Jezelf voorstellen en uitleggen waarom je schrijft
Kern → Uitwerking en vragen stellen
Slot → Vraag om een reactie
Afsluiting → Met vriendelijke groet,
Deze slide heeft geen instructies
Controleren: feit of mening
Waarom is de eerste zin een feit?
Welk woord maakt van de tweede zin een mening?
Waarom is dit onderscheid belangrijk bij het lezen?
Deze slide heeft geen instructies
Afsluiting
Hoe vind je de hoofdgedachte van de tekst?
Bij welk tekstdoel geeft een schrijver een mening?
Op welke manieren kan de schrijver een tekst inleiden?
Deze slide heeft geen instructies
Welke zin is een mening?
De aarde draait om de zon.
Water bevriest bij nul graden.
Voetbal is de leukste sport.
Een week heeft zeven dagen.
De mening bevat een waardeoordeel: 'de leukste'.
Waarom is een feit anders dan een mening?
Verwachte elementen: een feit is controleerbaar of bewijsbaar; een mening geeft aan wat iemand vindt en kan per persoon verschillen.
Een citaat overnemen
Een citaat is een stukje tekst dat je precies overneemt.
Je zet een citaat tussen aanhalingstekens.
Je mag de woorden niet veranderen als je letterlijk citeert.
Zo laat je precies zien wat er in de oorspronkelijke tekst staat.
Deze slide heeft geen instructies
Verschil
Vertellen wat iemand heeft gezegd
De trainer zei dat we als team beter moeten samenwerken.
Letterlijk overnemen wat iemand heeft gezegd: citaat
De trainer zei: "We moeten als team beter samenwerken."
Benadruk dat de woorden exact moeten overeenkomen met de bron als het om een letterlijk citaat gaat.
Controleren: citeer correct
Waarom staan er aanhalingstekens om het citaat?
Wat mag je niet veranderen bij een letterlijk citaat?
Hoe weet je dat dit een citaat is en geen samenvatting?
Deze slide heeft geen instructies
Wat hoort bij een letterlijk citaat?
Woorden veranderen
Aanhalingstekens gebruiken
Alleen samenvatten
Hoofdgedachte noemen
Toetst de basisregel van citeren: exact overnemen en tussen aanhalingstekens zetten.
Vul het citaat correct aan
Een citaat neem je letterlijk over. Je zet de woorden tussen aanhalingstekens en je mag de woorden niet veranderen.
Controleert de drie kernregels van de laatste subtopic.
Wat heb je vandaag het best geleerd?
Vrije reflectie op de leeropbrengst van de les.
Wat hielp jou het meest bij het begrijpen?
Laat leerlingen benoemen welke werkvorm of uitleg hielp, bijvoorbeeld voorbeelden, signaalwoorden of vergelijkingen.
Welk onderdeel vond je het lastigst?
Vrije reflectie op lastige onderdelen, bijvoorbeeld hoofdgedachte, tekstdoel of tekstverband.
Begrippenlijst
onderwerp - waar een tekst over gaat
hoofdgedachte - de belangrijkste boodschap van een tekst
tekstdoel - wat de schrijver met de tekst wil bereiken
inleiding - het begin van de tekst dat het onderwerp opent
slot - het einde van de tekst dat de tekst afrondt
tussenkopje - een korte titel boven een deel van de tekst
tekstverband - de samenhang tussen zinnen of alinea's
signaalwoord - woord dat een tekstverband aangeeft
feit - informatie die controleerbaar of bewijsbaar is
mening - wat iemand ergens van vindt
citaat - een stukje tekst dat letterlijk is overgenomen
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
signaalwoord - woord dat een tekstverband aangeeft
feit - informatie die controleerbaar of bewijsbaar is
mening - wat iemand ergens van vindt
citaat - een stukje tekst dat letterlijk is overgenomen
Deze slide heeft geen instructies
