Samengestelde zinnen en voegwoorden

Samengestelde zinnen en voegwoorden

1 / 21
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

In deze les zitten 21 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 20 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Samengestelde zinnen en voegwoorden

Deze slide heeft geen instructies

Lesdoel

Ik kan de structuur van een samengestelde zin herkennen, nevenschikkende voegwoorden juist gebruiken en voorbeelden van onderschikkende voegwoorden noemen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke voegwoorden ken jij al?

Gebruik de woorden uit de cloud als startpunt. Vraag kort welke woorden nevenschikkend zijn en welke leerlingen al eerder hebben gezien.

Wat is een samengestelde zin?

Een samengestelde zin bestaat uit twee of meer zinnen die met elkaar verbonden zijn.


Elke deelzin heeft een eigen persoonsvorm.


Voorbeeld: Ik maak mijn huiswerk en mijn broer kijkt tv.

Benadruk dat leerlingen het verschil herhalen tussen een enkelvoudige zin en een samengestelde zin. Laat eventueel de persoonsvormen aanwijzen: maak en kijkt.

Deelzinnen in een samengestelde zin

In een samengestelde zin staan deelzinnen.


  • deelzin 1: Ik maak mijn huiswerk

  • deelzin 2: mijn broer kijkt tv

  • voegwoord: en

Gebruik de term deelzin steeds consequent. Het doel hier is herkennen, niet diep ontleden.

Structuur van de samengestelde zin

Vaak ziet de structuur er zo uit:


deelzin + voegwoord + deelzin


Voorbeelden:

  • Het regent, dus ik neem een jas mee.

  • Sara leest een boek, maar Tom gamet.

Wijs erop dat leerlingen vooral het patroon moeten herkennen. Interpunctie kan kort genoemd worden, maar hoeft hier niet het hoofddoel te zijn.

Zo herken je de structuur

Let op drie dingen:


  • er zijn minstens twee deelzinnen

  • er staat vaak een voegwoord tussen

  • elke deelzin zegt op zichzelf al iets


Voorbeeld: Ik blijf thuis, want ik ben moe.

Deze slide heeft geen instructies

Wanneer is een zin samengesteld?

A

Bij twee deelzinnen + twee pv's!

B

Bij één pv

C

Bij één woordgroep

D

Bij twee komma's

Toetst de kern van slides 2-5: een samengestelde zin heeft twee of meer deelzinnen. Distractors sluiten aan bij veelgemaakte verwarring met persoonsvorm en leestekens.

Maak de uitleg compleet

Een samengestelde zin bestaat uit twee of meer deelzinnen. Vaak zie je de structuur deelzin + voegwoord + deelzin. Elke deelzin zegt op zichzelf al iets.

twee of meer
deelzin
deelzin
één
woordgroep
bijzin
onderwerp

Laat leerlingen de vaste structuur uit de eerste subtopic actief ophalen.

Nevenschikkende voegwoorden

Nevenschikkende voegwoorden verbinden twee deelzinnen die gelijkwaardig zijn.


Deze zijn:

  • en

  • maar

  • want

  • dus

  • of

Noem dat beide deelzinnen los van elkaar kunnen bestaan. Houd de uitleg van gelijkwaardig eenvoudig op A2/B1-niveau.

Betekenis van de voegwoorden

en - voegt iets toe


maar - geeft een tegenstelling


of - geeft een keuze

want - geeft een reden


dus - geeft een gevolg

Groep 1

Groep 2

Laat zien dat betekenis helpt bij het kiezen van het juiste voegwoord in een zin.

Welk voegwoord geeft een gevolg aan?

A

want

B

maar

C

dus

D

of

Sluit aan op slides 6-9. Extra focus op het verschil tussen want en dus.

Vul de juiste voegwoorden in

Zij wilde mee, maar zij was te laat. We blijven binnen, want het regent. Het regent, dus we blijven binnen.

maar
want
dus
en
of
omdat

De betekenis stuurt de keuze: tegenstelling, reden, gevolg.

Onderschikkende voegwoorden

Onderschikkende voegwoorden verbinden ook zinnen, maar de deelzinnen zijn dan niet gelijkwaardig.


Eén deelzin hoort bij de andere.


In deze les hoef je vooral voorbeelden te kennen.

Houd de uitleg bewust kort, omdat de opdracht vraagt om voorbeelden noemen. Vermijd een te diep gesprek over woordvolgorde als dat niet nodig is.

Voorbeelden van onderschikkende voegwoorden

Veelvoorkomende voorbeelden zijn:


  • omdat

  • als

  • terwijl

  • doordat

  • zodat

  • toen

  • voordat

Je kunt erbij zeggen dat leerlingen deze woorden vooral moeten herkennen en kunnen noemen.

Verschil tussen beide soorten

Nevenschikkend:

  • deelzinnen zijn gelijkwaardig

  • voorbeelden: en, maar, want, dus, of


Onderschikkend:

  • de ene deelzin hangt af van de andere

  • voorbeelden: omdat, als, terwijl

Dit is de samenvattende contrastsheet van de les. Houd de termen gelijkwaardig en hangt af eenvoudig en concreet.

Welk woord is onderschikkend?

A

dus

B

omdat

C

maar

D

en

Controleert of leerlingen het verschil tussen beide soorten voegwoorden herkennen.

Noem één onderschikkend voegwoord.

Goed antwoord noemt één voorbeeld van een onderschikkend voegwoord uit de les, zoals omdat, als, terwijl, doordat, zodat, toen of voordat.

Wat ga jij onthouden van deze les?

Reflectie zonder fout antwoord. Laat leerlingen kort terugblikken op wat ze geleerd hebben.

Welk deel vond jij het lastigst?

Reflectie zonder fout antwoord. Handig om te horen waar nog extra uitleg nodig is.

Begrippenlijst

samengestelde zin - zin met twee of meer deelzinnen

deelzin - een zin die onderdeel is van een grotere zin

voegwoord - woord dat zinnen of woordgroepen met elkaar verbindt

nevenschikkend voegwoord - voegwoord dat twee gelijkwaardige deelzinnen verbindt

onderschikkend voegwoord - voegwoord dat een afhankelijke deelzin verbindt

reden - waarom iets gebeurt

gevolg - wat er daarna gebeurt

Deze slide heeft geen instructies