Samengestelde zinnen en voegwoorden
Samengestelde zinnen en voegwoorden
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan de structuur van een samengestelde zin herkennen, nevenschikkende voegwoorden juist gebruiken en voorbeelden van onderschikkende voegwoorden noemen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke voegwoorden ken jij al?
Gebruik de woorden uit de cloud als startpunt. Vraag kort welke woorden nevenschikkend zijn en welke leerlingen al eerder hebben gezien.
Wat is een samengestelde zin?
Een samengestelde zin bestaat uit twee of meer zinnen die met elkaar verbonden zijn.
Elke deelzin heeft een eigen persoonsvorm.
Voorbeeld: Ik maak mijn huiswerk en mijn broer kijkt tv.
Benadruk dat leerlingen het verschil herhalen tussen een enkelvoudige zin en een samengestelde zin. Laat eventueel de persoonsvormen aanwijzen: maak en kijkt.
Deelzinnen in een samengestelde zin
In een samengestelde zin staan deelzinnen.
deelzin 1: Ik maak mijn huiswerk
deelzin 2: mijn broer kijkt tv
voegwoord: en
Gebruik de term deelzin steeds consequent. Het doel hier is herkennen, niet diep ontleden.
Structuur van de samengestelde zin
Vaak ziet de structuur er zo uit:
deelzin + voegwoord + deelzin
Voorbeelden:
Het regent, dus ik neem een jas mee.
Sara leest een boek, maar Tom gamet.
Wijs erop dat leerlingen vooral het patroon moeten herkennen. Interpunctie kan kort genoemd worden, maar hoeft hier niet het hoofddoel te zijn.
Zo herken je de structuur
Let op drie dingen:
er zijn minstens twee deelzinnen
er staat vaak een voegwoord tussen
elke deelzin zegt op zichzelf al iets
Voorbeeld: Ik blijf thuis, want ik ben moe.
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer is een zin samengesteld?
Bij twee deelzinnen + twee pv's!
Bij één pv
Bij één woordgroep
Bij twee komma's
Toetst de kern van slides 2-5: een samengestelde zin heeft twee of meer deelzinnen. Distractors sluiten aan bij veelgemaakte verwarring met persoonsvorm en leestekens.
Maak de uitleg compleet
Een samengestelde zin bestaat uit twee of meer deelzinnen. Vaak zie je de structuur deelzin + voegwoord + deelzin. Elke deelzin zegt op zichzelf al iets.
Laat leerlingen de vaste structuur uit de eerste subtopic actief ophalen.
Nevenschikkende voegwoorden
Nevenschikkende voegwoorden verbinden twee deelzinnen die gelijkwaardig zijn.
Deze zijn:
en
maar
want
dus
of
Noem dat beide deelzinnen los van elkaar kunnen bestaan. Houd de uitleg van gelijkwaardig eenvoudig op A2/B1-niveau.
Betekenis van de voegwoorden
en - voegt iets toe
maar - geeft een tegenstelling
of - geeft een keuze
want - geeft een reden
dus - geeft een gevolg
Groep 1
Groep 2
Laat zien dat betekenis helpt bij het kiezen van het juiste voegwoord in een zin.
Welk voegwoord geeft een gevolg aan?
want
maar
dus
of
Sluit aan op slides 6-9. Extra focus op het verschil tussen want en dus.
Vul de juiste voegwoorden in
Zij wilde mee, maar zij was te laat. We blijven binnen, want het regent. Het regent, dus we blijven binnen.
De betekenis stuurt de keuze: tegenstelling, reden, gevolg.
Onderschikkende voegwoorden
Onderschikkende voegwoorden verbinden ook zinnen, maar de deelzinnen zijn dan niet gelijkwaardig.
Eén deelzin hoort bij de andere.
In deze les hoef je vooral voorbeelden te kennen.
Houd de uitleg bewust kort, omdat de opdracht vraagt om voorbeelden noemen. Vermijd een te diep gesprek over woordvolgorde als dat niet nodig is.
Voorbeelden van onderschikkende voegwoorden
Veelvoorkomende voorbeelden zijn:
omdat
als
terwijl
doordat
zodat
toen
voordat
Je kunt erbij zeggen dat leerlingen deze woorden vooral moeten herkennen en kunnen noemen.
Verschil tussen beide soorten
Nevenschikkend:
deelzinnen zijn gelijkwaardig
voorbeelden: en, maar, want, dus, of
Onderschikkend:
de ene deelzin hangt af van de andere
voorbeelden: omdat, als, terwijl
Dit is de samenvattende contrastsheet van de les. Houd de termen gelijkwaardig en hangt af eenvoudig en concreet.
Welk woord is onderschikkend?
dus
omdat
maar
en
Controleert of leerlingen het verschil tussen beide soorten voegwoorden herkennen.
Noem één onderschikkend voegwoord.
Goed antwoord noemt één voorbeeld van een onderschikkend voegwoord uit de les, zoals omdat, als, terwijl, doordat, zodat, toen of voordat.
Wat ga jij onthouden van deze les?
Reflectie zonder fout antwoord. Laat leerlingen kort terugblikken op wat ze geleerd hebben.
Welk deel vond jij het lastigst?
Reflectie zonder fout antwoord. Handig om te horen waar nog extra uitleg nodig is.
Begrippenlijst
samengestelde zin - zin met twee of meer deelzinnen
deelzin - een zin die onderdeel is van een grotere zin
voegwoord - woord dat zinnen of woordgroepen met elkaar verbindt
nevenschikkend voegwoord - voegwoord dat twee gelijkwaardige deelzinnen verbindt
onderschikkend voegwoord - voegwoord dat een afhankelijke deelzin verbindt
reden - waarom iets gebeurt
gevolg - wat er daarna gebeurt
Deze slide heeft geen instructies