Les 7: Van tekening naar tuin

• newEditor

Van tekening naar tuin

Open de les vanuit de herkenbare stap: een mooie tekening is nog geen echte tuin. Deze les laat zien hoe je een ontwerp omzet in materiaal, metingen, vormen en werkvolgorde.

Lesdoelen

• Je kunt op basis van een ontwerptekening een materialen- en een hulpmiddelenlijst opstellen.

• Je weet welke meetinstrumenten je waarvoor moet gebruiken.

• Je kunt de drie basisvormen (cirkel, vierkant, driehoek) uitzetten.

• Je kunt aan de hand van de ontwerptekening een planning maken voor de werkzaamheden.

Van de opgegeven lesdoelen is dit het centrale, concrete doel. De andere doelen werken als noodzakelijke tussenstappen om dit goed te kunnen doen.

Waarop moet je letten als je een tuinontwerp gaat uitzetten?

Gebruik de reacties als startpunt: let op woorden als meten, plannen, materiaal, gereedschap, vormen en uitzetten.

Wat vertelt een ontwerptekening?

• laat zien wat er komt

• toont vormen en afmetingen

• geeft de plek van onderdelen aan

• helpt om werk vooraf te plannen

Benadruk dat een ontwerptekening geen versiering is, maar een werkdocument. Leerlingen moeten eruit kunnen halen wat gebouwd, geplant of uitgezet moet worden.

Materialen of hulpmiddelen?

Hulpmiddelenlijst

Hulpmiddelen gebruik je om het werk uit te voeren.

Voorbeelden:

• schep

• hark

• kruiwagen

• meetlint

• touw

• waterpas

Materialenlijst

Materialen blijven in de tuin aanwezig.

Voorbeelden:

• tegels

• opsluitbanden

• zand

• aarde

• planten

• paaltjes of kantopsluiting

Dit onderscheid is vaak lastig. Een ezelsbrug: materiaal gaat de tuin in, hulpmiddel gaat na het werk weer weg.

Een materialen en hulpmiddelenlijst opstellen

Maak je lijst per onderdeel van de tekening:

• wat moet er komen?

• hoeveel is nodig?

• welk materiaal hoort erbij?

• welk hulpmiddel heb je nodig?

Werk van groot naar klein: eerst bestrating en vakken, daarna afwerking en planten.

Noem eventueel dat exacte hoeveelheden later nauwkeuriger berekend kunnen worden; in deze les ligt de nadruk op logisch aflezen en ordenen.

Meten is voorbereiden

Bij tuinwerk moet je maten uit de tekening betrouwbaar overbrengen naar de echte ruimte.

Daarvoor gebruik je niet steeds hetzelfde meetinstrument.

Maak de koppeling met fouten in de praktijk: verkeerd meten leidt tot scheve vakken, verkeerde afstanden en materiaalverlies.

Welk meetinstrument gebruik je?

Recht en vlak controleren

• waterpas voor horizontaal of verticaal

• lijn of touw om recht uit te zetten

• helpt om nette, strakke
  lijnen te maken

• rolmaat / meetlint voor lengtes en breedtes

• geschikt voor rechte afstanden

• handig bij het overnemen van maten uit de tekening

Afstanden meten

Houd het praktisch: meetlint meet hoe lang iets is, waterpas controleert of iets recht of vlak ligt. Leerlingen halen die functies soms door elkaar.

Nog twee handige hulpmiddelen

• duimstok: handig voor korte afstanden en snelle controle

• piketten of paaltjes: markeren punten in het terrein

• touw: verbindt gemarkeerde punten tot een zichtbare lijn

• laser: Uitmeten van afschot (helling)

Samen zorgen ze ervoor dat maten uit de tekening
zichtbaar worden in de tuin.

Kies het juiste instrument

Gebruik een meetinstrument waarvoor het bedoeld is:

• lange maat → meetlint

• korte maat → duimstok

• rechte lijn uitzetten → touw met paaltjes

• vlak of recht controleren → waterpas

De juiste keuze maakt het werk sneller en nauwkeuriger.

Leg uit dat snelheid en nauwkeurigheid samenhangen met gereedschapskeuze, niet alleen met netjes werken.

Een vierkant uitzetten

• bepaal één beginpunt

• meet de lengte van de eerste zijde

• zet rechte hoeken uit

• meet de andere zijden even lang

• span touw tussen de hoekpunten

Een vierkant herken je aan vier gelijke zijden en rechte hoeken.

Als leerlingen al bekend zijn met controle op gelijke diagonalen, kun je dat mondeling toevoegen zonder het op de slide te zetten.

Een driehoek uitzetten

• markeer eerst de basislijn

• meet vanaf de hoekpunten naar het derde punt

• plaats daar een paaltje

• verbind de drie punten met touw

Een driehoek ontstaat uit drie gemeten punten die samen drie zijden vormen.

Benadruk dat nauwkeurig punt voor punt werken belangrijker is dan 'op het oog' een vorm maken.

Een cirkel uitzetten

• bepaal het middelpunt

• meet de straal

• bevestig een touw aan het middelpunt

• houd het touw overal even lang

• draai rond het middelpunt om de cirkel te markeren

Bij een cirkel is de afstand van het middelpunt naar de rand overal gelijk.

Hier zit vaak de kernfout: leerlingen verwarren straal en diameter. Benoem mondeling dat je voor het uitzetten de straal gebruikt.

Welke maat gebruik je om een cirkel uit te zetten?

A

Diameter

B

Straal

C

Diagonaal

D

Omtrek

Controleert de veelgemaakte fout tussen straal en diameter.

Van ontwerp naar werkvolgorde

Gebruik de tekening om de volgorde te bepalen:

• inmeten en uitzetten

• grond voorbereiden

• grote onderdelen aanleggen

• afwerken

• planten of laatste details plaatsen

Eerst de basis, daarna de afwerking.

De precieze volgorde kan per ontwerp verschillen, maar de hoofdgedachte blijft: eerst wat de rest bepaalt.

Wat zet je in een planning?

Een planning bevat:

• welke werkzaamheden gedaan worden

• in welke volgorde

• welke materialen nodig zijn

• welke hulpmiddelen klaar moeten liggen

• welk deel van de tuin aan de beurt is

Zo wordt de ontwerptekening een uitvoerbaar werkplan.

Wat moet volgens jou zeker in een planning staan?

Bespreek dat een volledig antwoord noemt: werkzaamheden, volgorde, materialen, hulpmiddelen en welk deel van de tuin aan de beurt is.

Wat heb jij vandaag het duidelijkst geleerd?

Laat leerlingen kort terugblikken op hun leerproces. Mogelijke thema’s: materiaal of hulpmiddel onderscheiden, meetinstrument kiezen, vormen uitzetten, planning maken.

Welk onderdeel van deze les vond jij het lastigst?

Gebruik de antwoorden om te bepalen welk onderdeel extra herhaling nodig heeft.

Begrippen

ontwerptekening - tekening waarop de indeling van de tuin staat

materialenlijst - overzicht van alles wat in de tuin verwerkt wordt

hulpmiddelenlijst - overzicht van gereedschappen en middelen om het werk uit te voeren

meetlint - instrument om afstanden en lengtes te meten

waterpas - hulpmiddel om te controleren of iets recht of vlak ligt

uitzetten - maten en vormen uit de tekening overbrengen naar de echte plek

planning - werkvolgorde waarin staat wat wanneer en waarmee gebeurt

Begrippen

vierkant - basisvorm met vier gelijke zijden en rechte hoeken

driehoek - basisvorm met drie zijden en drie hoekpunten

cirkel - ronde vorm waarvan alle punten op gelijke afstand van het middelpunt liggen

middelpunt - het vaste centrum van een cirkel

straal - afstand van het middelpunt naar de rand van een cirkel

paaltje - markeringspunt om maten of hoeken in het terrein aan te geven

werkvolgorde - logische volgorde van werkzaamheden tijdens de aanleg