Het zenuwstelsel
Het zenuwstelsel
Open met het grote idee: het zenuwstelsel verbindt het hele lichaam en zorgt dat informatie wordt verwerkt en dat spieren en klieren reageren.
Leerdoel
Ik kan de bouw en functies van het zenuwstelsel beschrijven.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het zenuwstelsel?
Het zenuwstelsel is een orgaanstelsel dat informatie in het lichaam ontvangt, verwerkt en doorgeeft.
Hierdoor kun je:
prikkels uit de omgeving waarnemen
snel reageren met spieren
de werking van klieren regelen
Benadruk dat het hier om een regelsysteem gaat. Koppel aan alledaagse voorbeelden zoals schrikken, bewegen en zweten.
Twee hoofddelen
Het zenuwstelsel bestaat uit:
het centrale zenuwstelsel
de zenuwen
Samen zorgen deze delen voor contact tussen het lichaam en de hersenen.
Gebruik deze slide als overzicht voordat de onderdelen apart worden uitgewerkt.
Het centrale zenuwstelsel
Het centrale zenuwstelsel bestaat uit:
de hersenen
het ruggenmerg
Hier worden impulsen verwerkt. Ook worden hier reacties van het lichaam geregeld.
Noem dat 'centraal' betekent dat dit het verwerkingscentrum is.
De hersenen
De hersenen verwerken veel impulsen uit zintuigen.
Ze spelen een belangrijke rol bij:
waarnemen
denken
beslissen
het aansturen van spieren
Houd het op hoofdlijnen; ga niet uitweiden over hersendelen, omdat dat niet in de gegeven basisstof zit.
Het ruggenmerg
Het ruggenmerg hoort ook bij het centrale zenuwstelsel.
Het vormt een belangrijke verbinding tussen de hersenen en de zenuwen in de rest van het lichaam.
Leg uit dat signalen van en naar het lichaam via het ruggenmerg lopen.
Wat zijn zenuwen?
Zenuwen verbinden alle delen van het lichaam met het centrale zenuwstelsel.
Daardoor kunnen impulsen:
van zintuigen naar hersenen en ruggenmerg gaan
van hersenen en ruggenmerg naar spieren en klieren gaan
Gebruik consequent het woord 'impulsen' voor signalen in het zenuwstelsel.
Verbinding in het hele lichaam
Zenuwen lopen door het hele lichaam.
Ze verbinden onder andere:
huid en zintuigen
spieren
klieren
organen
met het centrale zenuwstelsel.
Laat zien dat niet alleen beweging, maar ook regeling van organen en klieren via zenuwen samenhangt.
Functie 1: impulsen verwerken
Een belangrijke functie van het zenuwstelsel is het verwerken van impulsen afkomstig van zintuigen.
Prikkel → zintuig → impuls → centrale zenuwstelsel
Daar wordt de informatie verwerkt.
Leg eventueel kort het verschil uit tussen prikkel en impuls: een prikkel komt van binnen of buiten het lichaam, een impuls is het signaal in zenuwen.
Van waarnemen naar reactie
Als je iets ziet, hoort of voelt, ontstaan impulsen.
Die impulsen gaan via zenuwen naar hersenen of ruggenmerg. Daarna kan je lichaam reageren.
Koppel aan de context van het thema Waarnemen en Gedrag: waarneming leidt vaak tot gedrag of een lichamelijke reactie.
Functie 2: spieren regelen
Het zenuwstelsel regelt ook de werking van spieren.
Centrale zenuwstelsel → zenuwen → ruggenmerg → hersenen → ruggenmerg →zenuwen → spieren
Daardoor kun je bijvoorbeeld:
lopen
schrijven
knipperen
je hand terugtrekken
Benadruk dat spieren reageren op impulsen die vanuit het centrale zenuwstelsel worden doorgegeven.
Spieren voeren uit
Spieren zijn de uitvoerders van veel reacties.
Zonder impulsen uit het zenuwstelsel kunnen spieren niet gericht samentrekken om een beweging te maken.
Gebruik eenvoudige taal: hersenen beslissen niet altijd bewust, maar spieren hebben wel aansturing nodig.
Functie 3: klieren regelen
Het zenuwstelsel regelt ook de werking van klieren.
Een klier is een orgaan dat bepaalde stoffen produceert.
Voorbeelden van zulke stoffen zijn afscheidingen die het lichaam nodig heeft zoals zweetklier en speekselklier
Houd de definitie exact in lijn met de gegeven leerstof. Je kunt mondeling voorbeelden noemen zoals speeksel of zweet, maar zet niet te veel extra inhoud op de slide.
Samenwerking in het lichaam
Het zenuwstelsel werkt als een regelsysteem:
zintuigen leveren informatie
het centrale zenuwstelsel verwerkt impulsen
zenuwen geven signalen door
spieren en klieren reageren
Dit is de samenvattende mechanisme-slide. Laat de keten rustig hardop doorlopen.
Begrippenlijst
zenuwstelsel - orgaanstelsel dat informatie ontvangt, verwerkt en doorgeeft
bestaat uit zenuwen en het centraal zenuwstelsel
centrale zenuwstelsel - de hersenen en het ruggenmerg samen
hersenen - deel van het centrale zenuwstelsel dat impulsen verwerkt
ruggenmerg - deel van het centrale zenuwstelsel dat signalen doorgeeft tussen hersenen en lichaam
zenuwen - verbindingen tussen het lichaam en het centrale zenuwstelsel
impuls - elektrisch signaal dat door zenuwen wordt doorgegeven
klier - orgaan dat bepaalde stoffen produceert
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Waaruit bestaat het zenuwstelsel?
Deze slide heeft geen instructies
Waar ligt je ruggenmerg?
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een impuls?
Deze slide heeft geen instructies
Welke onderdeel van het centraal zenuwstelsel zorgt ervoor dat de impulsen vervoerd worden van en naar het ruggenmerg en hersenen
Deze slide heeft geen instructies