Waterinstallatie: appendages, aanleg en beproeven
Waterinstallatie: appendages, aanleg en beproeven
Deze les bundelt drie modules tot één overzicht: appendages, aanlegregels en het beproeven van de installatie. De centrale lijn is dat een goede drinkwaterinstallatie veilig, bereikbaar, hygiënisch en controleerbaar moet zijn.
Lesdoel
Ik kan uitleggen welke appendages in een drinkwaterinstallatie worden gebruikt, welke aanlegregels gelden en hoe een installatie wordt beproefd.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden koppel jij aan een veilige drinkwaterinstallatie?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Let op woorden als afsluiten, hygiëne, druk, keerklep, lekkage, watermeter of vorst.
Afsluiters in de installatie
Elke groep moet afzonderlijk afsluitbaar en aftapbaar zijn.
Twee hoofdtypen: kogelafsluiters en spindelafsluiters.
Ze maken onderhoud, reparatie en veilig werken mogelijk.
Benadruk dat 'groep' hier een deel van de installatie betekent dat je apart buiten gebruik kunt stellen zonder alles stil te leggen.
Kogelafsluiter
Gebruikt om leidingdelen af te sluiten
Open: hendel in de lengterichting van de leiding
Gesloten: hendel haaks op de leiding
Niet geschikt voor volumeregeling
Jaarlijks bedienen voorkomt vastzitten door vuil
Veel studenten denken dat een kogelafsluiter ook handig is om een beetje te knijpen. Leg uit dat dit niet de bedoeling is; hij is bedoeld voor open of dicht.
Spindelafsluiter
Ook wel stopkraan genoemd
Moet volgens de aangegeven stromingsrichting worden geplaatst
Bij afsluiten staat er dan geen druk op de spindelafdichting
Het leidingdeel kan zo correct drukloos worden gemaakt
Leg uit waarom stromingsrichting belangrijk is: verkeerde montage kan zorgen voor ongewenste druk op de afdichting en minder veilig afsluiten.
Aftappers en tapkranen
Aftappers bij voorkeur op het laagste punt
Slangwartelkranen bij:
- wasmachines
- vaatwassers
- cv-vulpunten
- gevelkranen
Koppel dit aan het leeg laten lopen van leidingen. Het laagste punt is logisch omdat water daarheen zakt.
Keerklep en beluchter
Keerklep - voorkomt terugstroming van water en beschermt drinkwater tegen besmetting.
Beluchter - voorkomt terugheveling bij onderdruk door lucht toe te laten wanneer de druk wegvalt.
Toepassing: onder andere bij slangwartelkranen en mengkranen met handdouche.
Maak het onderscheid helder: een keerklep blokkeert terugstroming, een beluchter laat lucht toe om terugheveling te stoppen.
Inlaatcombinatie en bescherming
Bestaat uit: stopkraan, keerklep en ontlastklep
Voorkomt terugstroming naar de koudwaterleiding
Voorkomt overdruk in boiler of warmwatertoestel
Ontlastklep opent bij 8 bar
Waterfilter beschermt toestellen tegen vuil
Waterslagdemper voorkomt schade en geluid door plotselinge drukverhoging
Leg uit dat hier meerdere beveiligingen samenkomen: tegen vervuiling, tegen overdruk en tegen mechanische belasting door waterslag.
Wat voorkomt een keerklep?
Terugstroming
Bevriezing
Waterslag
Kalkvorming
Keerklep en beluchter worden vaak verward. De keerklep voorkomt terugstroming; de beluchter voorkomt terugheveling bij onderdruk.
Vul de juiste woorden in
Een kogelafsluiter staat open als de hendel in de lengterichting van de leiding staat. Een aftapper zit bij voorkeur op het laagste punt. De ontlastklep van een inlaatcombinatie opent bij 8 bar.
Controleer of studenten de basisfuncties van appendages herkennen: stand van de hendel, plaats van de aftapper en openingsdruk van de ontlastklep.
Waarom is een kogelafsluiter niet bedoeld om te regelen?
Verwachte elementen: een kogelafsluiter is bedoeld voor open/dicht en niet voor volumeregeling; half open gebruiken kan onjuist of onhandig zijn. Laat studenten dit in eigen woorden uitleggen.
Algemene aanlegregels
Installatie ligt binnen het eigen perceel
Na de watermeter: afsluitbaar en aftapbaar
Water moet voldoende doorstromen
Stilstand van water moet worden voorkomen
Verbind deze regels aan veiligheid en hygiëne: goed aangelegde installaties zijn niet alleen bruikbaar, maar ook gezonder.
Stilstand en dode leidingen
Leidingen moeten minimaal één keer per week worden gebruikt of ververst
Dode einden zijn verboden
Elke leiding moet eindigen in een tappunt
Verwijderde aftakkingen vervangen door een rechte verbinding of een zeer kort afgedopt T-stuk
Benadruk dat stilstaand water een hygienisch risico vormt. Dit is een belangrijke praktijkregel bij verbouwingen en aanpassingen.
Bescherming van leidingen
Leidingen mogen niet bevriezen
Drinkwater mag niet warmer worden dan 25°C
Materialen moeten tijdens montage schoon blijven
Doorvoeringen moeten beschermd zijn tegen beschadiging
Waterdichte wanden en vloeren vragen om waterdichte doorvoeringen
Noem dat temperatuur, vervuiling en beschadiging alle drie invloed hebben op de kwaliteit en betrouwbaarheid van de installatie.
Groepen, afsluiten en bereikbaarheid
Meer dan 15 tappunten: minimaal twee groepen
Elke groep moet afzonderlijk afsluitbaar en aftapbaar zijn
Nodig voor onderhoud, reparatie en vorstbescherming
Afsluiters en aftapkranen moeten eenvoudig bereikbaar blijven
Ook in kruipruimten en plafonds moet toegang goed mogelijk zijn
Maak de koppeling met praktijkwerk: een technisch goede installatie is ook onderhoudsvriendelijk.
Positie van leidingen
Wel belangrijk
Rookkanalen
Ventilatieschachten
Liftschachten
Afvoerleidingen
Afvalschachten
Spouwmuren (uitzondering: buitenkraan)
Verboden locaties
Zo aanbrengen dat reparatie mogelijk blijft
In kruipruimten gelden minimale toegankelijkheidseisen
Beschermen tegen aantasting en vorst
Deze slide vraagt om rustig doorlopen van de verboden locaties. Studenten moeten vooral herkennen waar leidingwerk niet mag komen.
Watermeter en leidingen in de grond
Watermeter: goed afleesbaar, bereikbaar en spanningsvrij gemonteerd
Bij kans op vorst: isoleren
Leidingen in de grond: minimaal 1 meter gronddekking
Beschermen tegen wortels, scherpe voorwerpen en vorst
Leg 'spanningsvrij' kort uit: er mag geen mechanische spanning op de watermeter of koppelingen staan.
Wat is verboden in een drinkwaterinstallatie?
Leiding in kruipruimte
Leiding in vloer
Leiding in ventilatieschacht
Leiding onder grond
De distractors zijn bewust gekozen uit locaties die wel mogen onder voorwaarden. Ventilatieschachten horen bij de verboden locaties.
Vul de juiste woorden in
Stilstand van water moet worden voorkomen. Leidingen moeten minstens één keer per week worden gebruikt of ververst. Dode einden zijn verboden en elke leiding moet eindigen in een tappunt. Leidingen buiten moeten minimaal 1 meter gronddekking hebben.
Deze invuloefening bundelt hygiëne, aanlegregels en leidingwerk in de grond.
Doel van de persproef
Controle van lekdichtheid
Controle van drukbestendigheid
Controle van de complete installatie
Benadruk dat de persproef gebeurt vóór het wegwerken van leidingen, zodat fouten nog hersteld kunnen worden.
Persmedia en perspomp
Mogelijke persmedia:
- drinkwater
- huishoudwater
- olievrije lucht
- inerte gassen zoals stikstof en kooldioxide
Perspomp heeft een manometer van 16 bar
Perspomp altijd schoon houden
Alleen schoon drinkwater gebruiken
Noem dat de keuze van het persmedium samenhangt met de proefmethode en de situatie op de bouwplaats.
Wanneer afpersen?
Afpersen gebeurt:
na aanleg van zichtbare leidingen
voordat leidingen worden weggewerkt in vloer, wand of constructie
Dit is een belangrijk controlemoment in het werkproces. Achteraf testen is veel lastiger en duurder bij fouten.
Persproefmethode A en B
Methode B
Metaal ≤ 50 mm
Kunststof ≤ 63 mm
Lekdichtheidstest: 2,5 bar, 10 min
Drukbestendigheidstest: 11 bar, 10 min
Methode A
Voor grotere diameters
Lekdichtheidstest: 2,5 bar
20 min stabiliseren
Daarna 10 min controleren
Drukbestendigheidstest: 11 bar, zelfde procedure
Help studenten de twee methoden uit elkaar te houden: A is voor kleinere diameters met directe testtijd, B voor grotere diameters met eerst stabiliseren.
Persproefmethode C
Medium: olievrije lucht of inert gas
Lekdichtheidstest: 0,15 bar gedurende 120 minuten
C1: 3 bar gedurende 10 minuten
C2: 1 bar gedurende 10 minuten
Benadruk dat methode C afwijkt doordat geen water maar lucht of inert gas wordt gebruikt. Dat vraagt extra aandacht voor veilig aflaten van druk.
Belangrijk bij het beproeven
Toestellen die niet tegen de persdruk kunnen, moeten worden losgekoppeld
Na de proef moeten deze toestellen onder normale werkdruk worden gecontroleerd
Persdruk altijd veilig aflaten
Noem veiligheid expliciet: druk in een installatie kan gevaarlijk zijn als onderdelen niet geschikt zijn of als druk ongecontroleerd vrijkomt.
Wanneer moet je een installatie afpersen?
Na het schilderen
Na het betegelen
Voor het wegwerken
Na ingebruikname
Benadruk dat afpersen gebeurt nadat zichtbare leidingen zijn aangelegd, maar vóór ze verdwijnen in vloer, wand of constructie.
Vul de juiste woorden in
Bij methode A is de lekdichtheidstest 2,5 bar gedurende 10 minuten. De drukbestendigheidstest is dan 11 bar gedurende 10 minuten. Methode C gebruikt olievrije lucht of inert gas.
Laat studenten het verschil zien tussen drukwaarden en persmedia. Methode C wijkt af doordat geen water hoeft te worden gebruikt.
Wat moet je extra doen bij toestellen die niet tegen persdruk kunnen?
Verwachte elementen: toestellen die niet tegen persdruk kunnen eerst loskoppelen; na de proef onder normale werkdruk controleren; persdruk veilig aflaten. Bespreek vooral veiligheid.
Wat is één ding dat jij uit deze les zeker onthoudt?
Reflectievraag zonder fout antwoord. Laat studenten benoemen wat voor hen het belangrijkst of meest nieuw was.
Welk onderdeel hielp jou het best om dit te begrijpen?
Gebruik de antwoorden om te zien welke uitleg of werkvorm hielp: voorbeelden, vergelijkingen, herhaling of schema's.
Welk onderdeel vond jij nog lastig?
Gebruik dit als snelle diagnose voor herhaling. Verwachte thema's kunnen zijn: persproefmethoden, verboden locaties, verschil keerklep/beluchter.
Begrippenlijst
Appendages - onderdelen in de installatie met een speciale functie, zoals afsluiten of beveiligen.
Kogelafsluiter - afsluiter met een hendel, bedoeld om een leidingdeel open of dicht te zetten.
Spindelafsluiter - afsluiter die volgens stromingsrichting moet worden geplaatst.
Aftapper - punt waarmee water uit een leiding of groep kan worden afgelaten.
Slangwartelkraan - tapkraan met schroefaansluiting voor een slang of toestel.
Keerklep - onderdeel dat terugstroming van water voorkomt.
Beluchter - onderdeel dat lucht toelaat om terugheveling te voorkomen.
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
Inlaatcombinatie - combinatie van stopkraan, keerklep en ontlastklep bij een warmwatertoestel.
Ontlastklep - beveiliging die opent bij te hoge druk, hier bij 8 bar.
Waterslagdemper - onderdeel dat drukstoten, geluid en schade door waterslag beperkt.
Dode leiding - leidingdeel zonder doorstroming; dit is niet toegestaan.
Doorvoering - plaats waar een leiding door een wand of vloer gaat.
Persproef - proef om lekdichtheid en drukbestendigheid van een installatie te controleren.
Persmedium - het middel waarmee de installatie onder druk wordt gezet tijdens de proef.
Deze slide heeft geen instructies