Gouda - het onderzoek

Gouda - het onderzoek

1 / 26
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 26 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Gouda - het onderzoek

Open de les als kennismaking met een onderzoek naar de geschiedenis van Gouda. Houd het concreet: leerlingen gaan woorden leren, informatie lezen en een periode kiezen om te onderzoeken.

Aan het eind van dit deel van de les:

  • Kun je de 10 nieuwe woorden toepassen

  • Weet je meer over de geschiedenis van Gouda

  • Kun je vertellen wat je deze les geleerd hebt en welke vragen je nog hebt

Deze slide heeft geen instructies

Nieuwe woorden (1)

veenlandschap - gebied met veel veen

drassig - nat en zompig

vruchtbaar - goed voor gewassen

ontginnen - geschikt maken voor landbouw

nederzetting - plek waar mensen wonen

Leg kort uit dat deze woorden helpen om te begrijpen hoe Gouda is ontstaan in een nat landschap.

Waarom ontstonden veel nederzettingen bij een rivier?

A

Voor water en handel

B

Voor droge heuvels

C

Voor minder mensen

D

Voor meer bossen

De juiste koppeling is water, reizen en handel. 'Droge heuvels' past eerder bij een burcht dan bij een rivier.

Vul de juiste woorden in

Een veenlandschap is vaak nat. De bodem kan dan drassig zijn. Mensen proberen het land te ontginnen. Daarna kan er een nederzetting ontstaan.

veenlandschap
drassig
ontginnen
nederzetting
vruchtbaar
burcht
motte
passeren

Alle woorden komen uit de eerste woordenreeks en volgen de betekenisvolle keten van landschap naar wonen.

Wat kan er gebeuren als je in een drassig weiland gaat spelen?

Bespreek dat een drassig weiland zacht, nat en zompig is. Je kunt wegzakken, uitglijden of vieze schoenen krijgen.

Nieuwe woorden (2)

hofstede - boerderij met erf

burcht - militair kasteel vaak op een heuvel

motte - kunstmatige heuvel met toren

uitmonden - ergens op uitkomen

passeren - langs iets gaan

Maak duidelijk dat deze woorden passen bij wonen, verdedigen en reizen in en rond een middeleeuwse stad.

Rivieren en routes

  • Een rivier kan uitmonden in een grotere rivier, een meer of de zee

  • Mensen, boten en handel gingen langs dezelfde routes

  • Wie iets of iemand passeert, gaat erlangs

Koppel dit aan Gouda als plaats aan het water. Houd het eenvoudig en concreet.

Wat is een motte?

A

Een boerderij met erf

B

Een kunstmatige heuvel met toren

C

Een grote rivier

D

Een nat moeras

Leerlingen verwarren motte soms met burcht. Een motte is de kunstmatige heuvel; op of bij die plek kon een toren of burcht staan.

Maak de zinnen compleet

De boer woonde op een hofstede. Een rivier kan uitmonden in groter water. Als je langs iemand gaat, moet je die voorzichtig passeren.

hofstede
uitmonden
passeren
burcht
drassig
vruchtbaar

Deze invuloefening controleert of leerlingen de nieuwe woorden ook in een zin herkennen.

Waar mondt een rivier meestal op uit?

Bespreek dat een rivier vaak uitmondt in een grotere rivier, een meer of de zee. Laat meerdere goede voorbeelden toe.

Onderzoek naar Gouda

  • Het onderzoek gaat over de geschiedenis van Gouda.

  • Je stelt onderzoeksvragen op.

  • Tijdens het lezen maak je goede aantekeningen.

  • De antwoorden noteer je in je eigen woorden.

Benadruk dat eigen woorden laten zien dat je iets echt begrijpt en niet alleen overschrijft.

Werken met een geschiedenisboek

We gebruiken het boek Verhalen van Gouda. Kies een periode die je interessant vindt. Daarna maak je vragen over die periode. Zo onderzoek je een klein deel van de geschiedenis stap voor stap.

Noem eventueel dat historisch onderzoek vaak begint met een afgebakende periode of gebeurtenis.

Kies uit de volgende onderwerpen:

  • Het ontstaan van Gouda — 1000–1350

  • Stadsbranden, stadsmuren en het kasteel van Gouda — 1400–1500

  • Het geloof in Gouda en de St. Janskerk — 1400–1500

  • Erasmus — rond 1500

  • 80-jarige oorlog — 1568–1648

  • Weeskinderen en het weeshuis — 1600–1945

  • Regenten en rijkdom — 1700–1800

  • Goudse pijpen — 1700–1800

  • Armoede en ziektes — 1800–1900

  • Industriële revolutie — 1800–1900

  • Korte Akkeren — 1850–1940

  • De Tweede Wereldoorlog — 1940–1945

Leg uit dat een tijdlijn helpt om perioden in de juiste volgorde te zetten.

Een periode kiezen

  • Kies een tijd die je nieuwsgierig maakt en meer over wilt weten

Geschiedenis draait ook om verandering door de tijd. Laat leerlingen daarop letten bij hun keuze.

Over welke periode gaat jouw onderzoeksvraag?

Deze slide heeft geen instructies

Een goede onderzoeksvraag

Een goede onderzoeksvraag:

  • komt voort uit je eigen nieuwsgierigheid

  • is niet met één woord te beantwoorden

  • gaat over feiten, niet over meningen

Je kunt mondeling voorbeelden geven van sterke en zwakke onderzoeksvragen.

Welke vraag is een goede onderzoeksvraag?

A

Is Gouda een mooie stad?

B

In welk jaar kreeg Gouda stadsrechten?

C

Waarom was de St. Janskerk belangrijk voor Gouda?

D

Is Gouda een dorp of een stad?

De goede onderzoeksvraag komt voort uit nieuwsgierigheid, gaat over feiten en is niet met één woord te beantwoorden.

Wat zijn jouw onderzoeksvragen?

Deze slide heeft geen instructies

Aantekeningen in eigen woorden

  • Schrijf korte, duidelijke punten op

  • Neem niet hele zinnen letterlijk over

  • Noteer alleen informatie die past bij je vraag

  • Gebruik je aantekeningen later voor je antwoord

Veel leerlingen willen overschrijven; benadruk dat selecteren en samenvatten deel is van onderzoek doen.

Vul de onderzoekswoorden in

Kies eerst een periode uit de tijdlijn. Maak daarna een goede onderzoeksvraag. Tijdens het lezen maak je korte aantekeningen in je eigen woorden.

periode
onderzoeksvraag
aantekeningen
nederzetting
burcht
uitmonden

Deze woorden horen bij het onderzoeksproces uit de laatste slides.

Wat heb jij vandaag geleerd over Gouda?

Deze slide heeft geen instructies

Welk nieuw woord wil jij onthouden?

Laat leerlingen kort kiezen uit de nieuwe woorden. Vraag een paar leerlingen waarom ze juist dat woord kiezen.

Welke vraag heb jij nog over Gouda?

Deze slide heeft geen instructies

Woordenlijst

veenlandschap - gebied met veel veen

drassig - nat en zompig

vruchtbaar - goed voor gewassen

ontginnen - geschikt maken voor landbouw

nederzetting - plek waar mensen wonen

hofstede - boerderij met erf

burcht - militair kasteel vaak op een heuvel

Deze slide heeft geen instructies

Woordenlijst

motte - kunstmatige heuvel met toren

uitmonden - ergens op uitkomen

passeren - langs iets gaan

onderzoeksvraag - vraag die je helpt iets uit te zoeken

aantekeningen - korte opschrijvingen van belangrijke informatie

tijdlijn - overzicht van gebeurtenissen in de tijd

periode - stuk tijd met eigen kenmerken

De laatste vier begrippen komen uit de onderzoeksaanpak van deze les en helpen leerlingen over het proces te praten.