Gouda - het onderzoek
Gouda - het onderzoek
Open de les als kennismaking met een onderzoek naar de geschiedenis van Gouda. Houd het concreet: leerlingen gaan woorden leren, informatie lezen en een periode kiezen om te onderzoeken.
Aan het eind van dit deel van de les:
Kun je de 10 nieuwe woorden toepassen
Weet je meer over de geschiedenis van Gouda
Kun je vertellen wat je deze les geleerd hebt en welke vragen je nog hebt
Deze slide heeft geen instructies
Nieuwe woorden (1)
veenlandschap - gebied met veel veen
drassig - nat en zompig
vruchtbaar - goed voor gewassen
ontginnen - geschikt maken voor landbouw
nederzetting - plek waar mensen wonen
Leg kort uit dat deze woorden helpen om te begrijpen hoe Gouda is ontstaan in een nat landschap.
Waarom ontstonden veel nederzettingen bij een rivier?
Voor water en handel
Voor droge heuvels
Voor minder mensen
Voor meer bossen
De juiste koppeling is water, reizen en handel. 'Droge heuvels' past eerder bij een burcht dan bij een rivier.
Vul de juiste woorden in
Een veenlandschap is vaak nat. De bodem kan dan drassig zijn. Mensen proberen het land te ontginnen. Daarna kan er een nederzetting ontstaan.
Alle woorden komen uit de eerste woordenreeks en volgen de betekenisvolle keten van landschap naar wonen.
Wat kan er gebeuren als je in een drassig weiland gaat spelen?
Bespreek dat een drassig weiland zacht, nat en zompig is. Je kunt wegzakken, uitglijden of vieze schoenen krijgen.
Nieuwe woorden (2)
hofstede - boerderij met erf
burcht - militair kasteel vaak op een heuvel
motte - kunstmatige heuvel met toren
uitmonden - ergens op uitkomen
passeren - langs iets gaan
Maak duidelijk dat deze woorden passen bij wonen, verdedigen en reizen in en rond een middeleeuwse stad.
Rivieren en routes
Een rivier kan uitmonden in een grotere rivier, een meer of de zee
Mensen, boten en handel gingen langs dezelfde routes
Wie iets of iemand passeert, gaat erlangs
Koppel dit aan Gouda als plaats aan het water. Houd het eenvoudig en concreet.
Wat is een motte?
Een boerderij met erf
Een kunstmatige heuvel met toren
Een grote rivier
Een nat moeras
Leerlingen verwarren motte soms met burcht. Een motte is de kunstmatige heuvel; op of bij die plek kon een toren of burcht staan.
Maak de zinnen compleet
De boer woonde op een hofstede. Een rivier kan uitmonden in groter water. Als je langs iemand gaat, moet je die voorzichtig passeren.
Deze invuloefening controleert of leerlingen de nieuwe woorden ook in een zin herkennen.
Waar mondt een rivier meestal op uit?
Bespreek dat een rivier vaak uitmondt in een grotere rivier, een meer of de zee. Laat meerdere goede voorbeelden toe.
Onderzoek naar Gouda
Het onderzoek gaat over de geschiedenis van Gouda.
Je stelt onderzoeksvragen op.
Tijdens het lezen maak je goede aantekeningen.
De antwoorden noteer je in je eigen woorden.
Benadruk dat eigen woorden laten zien dat je iets echt begrijpt en niet alleen overschrijft.
Werken met een geschiedenisboek
We gebruiken het boek Verhalen van Gouda. Kies een periode die je interessant vindt. Daarna maak je vragen over die periode. Zo onderzoek je een klein deel van de geschiedenis stap voor stap.
Noem eventueel dat historisch onderzoek vaak begint met een afgebakende periode of gebeurtenis.
Kies uit de volgende onderwerpen:
Het ontstaan van Gouda — 1000–1350
Stadsbranden, stadsmuren en het kasteel van Gouda — 1400–1500
Het geloof in Gouda en de St. Janskerk — 1400–1500
Erasmus — rond 1500
80-jarige oorlog — 1568–1648
Weeskinderen en het weeshuis — 1600–1945
Regenten en rijkdom — 1700–1800
Goudse pijpen — 1700–1800
Armoede en ziektes — 1800–1900
Industriële revolutie — 1800–1900
Korte Akkeren — 1850–1940
De Tweede Wereldoorlog — 1940–1945
Leg uit dat een tijdlijn helpt om perioden in de juiste volgorde te zetten.
Een periode kiezen
Kies een tijd die je nieuwsgierig maakt en meer over wilt weten
Geschiedenis draait ook om verandering door de tijd. Laat leerlingen daarop letten bij hun keuze.
Over welke periode gaat jouw onderzoeksvraag?
Deze slide heeft geen instructies
Een goede onderzoeksvraag
Een goede onderzoeksvraag:
komt voort uit je eigen nieuwsgierigheid
is niet met één woord te beantwoorden
gaat over feiten, niet over meningen
Je kunt mondeling voorbeelden geven van sterke en zwakke onderzoeksvragen.
Welke vraag is een goede onderzoeksvraag?
Is Gouda een mooie stad?
In welk jaar kreeg Gouda stadsrechten?
Waarom was de St. Janskerk belangrijk voor Gouda?
Is Gouda een dorp of een stad?
De goede onderzoeksvraag komt voort uit nieuwsgierigheid, gaat over feiten en is niet met één woord te beantwoorden.
Wat zijn jouw onderzoeksvragen?
Deze slide heeft geen instructies
Aantekeningen in eigen woorden
Schrijf korte, duidelijke punten op
Neem niet hele zinnen letterlijk over
Noteer alleen informatie die past bij je vraag
Gebruik je aantekeningen later voor je antwoord
Veel leerlingen willen overschrijven; benadruk dat selecteren en samenvatten deel is van onderzoek doen.
Vul de onderzoekswoorden in
Kies eerst een periode uit de tijdlijn. Maak daarna een goede onderzoeksvraag. Tijdens het lezen maak je korte aantekeningen in je eigen woorden.
Deze woorden horen bij het onderzoeksproces uit de laatste slides.
Wat heb jij vandaag geleerd over Gouda?
Deze slide heeft geen instructies
Welk nieuw woord wil jij onthouden?
Laat leerlingen kort kiezen uit de nieuwe woorden. Vraag een paar leerlingen waarom ze juist dat woord kiezen.
Welke vraag heb jij nog over Gouda?
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
veenlandschap - gebied met veel veen
drassig - nat en zompig
vruchtbaar - goed voor gewassen
ontginnen - geschikt maken voor landbouw
nederzetting - plek waar mensen wonen
hofstede - boerderij met erf
burcht - militair kasteel vaak op een heuvel
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
motte - kunstmatige heuvel met toren
uitmonden - ergens op uitkomen
passeren - langs iets gaan
onderzoeksvraag - vraag die je helpt iets uit te zoeken
aantekeningen - korte opschrijvingen van belangrijke informatie
tijdlijn - overzicht van gebeurtenissen in de tijd
periode - stuk tijd met eigen kenmerken
De laatste vier begrippen komen uit de onderzoeksaanpak van deze les en helpen leerlingen over het proces te praten.