Deelvraag
Hoe dragen gletsjers bij aan de afbraak en de opbouw van een landschap?
2.2
Rivieren van ijs
Deelvraag
Hoe dragen gletsjers bij aan de afbraak en de opbouw van een landschap?
2.2
Rivieren van ijs
Leerdoelen
Wat moet je kennen en kunnen?
Je kunt benoemen wat een glaciaal (ijstijd) en interglaciaal is.
Je kunt uitleggen hoe een glaciaal en interglaciaal ontstaan.
Je kunt benoemen hoe een gletsjer het landschap afbreekt en opbouwt.
Je kunt in een tekening of foto een eindmorene, firnbekken, gletsjer, gletsjerpoort, gletsjerrivier, gletsjertunnel, grondmorene, U-dal, V-dal en
een zijmorene herkennen en benoemen.
Je kunt de kenmerken van de bovenloop van de Rijn benoemen.
Je kunt uitleggen hoe de Rheinfall bij Schaffhausen is ontstaan.
2.2
Rivieren van ijs
2.2
Het ontstaan van gletsjers
► Duizenden jaren geleden:
- ijstijd / glaciaal
- enorme gletsjers in de Alpen
- alleen bergtoppen boven ijs uit
● In een ijstijd:
- veel neerslag in vorm van sneeuw
- in de zomer smelt die sneeuw niet
- laag sneeuw steeds dikker
- dieperliggende sneeuw wordt firn
- vormen op komvormige plaatsen firnbekkens
- onderste deel samengeperst tot ijs
- ijstong glijdt over rand bekken richting dal
= gletsjer
Rivieren van ijs
2.2
Het einde van een gletsjer
► Een gletsjer schuift met enorme kracht naar het dal: alles wat loszit, neemt de ijsmassa mee.
Onderweg: erosie en V-dalen worden U-dalen
Rivieren van ijs
2.2
Het einde van een gletsjer
● In het dal is het warmer:
- gletsjertunnel
- gletsjerpoort
- gletsjerrivier
Rivieren van ijs
2.2
Het einde van een gletsjer
● Grauwe kleur door stof en puin van gesteenten
die door mechanische verwering op het ijs zijn
gevallen.
Zijmorene = puin aan de randen van de gletsjer
Grondmorene = puin onder de gletsjer
Eindmorene = puin aan het einde van de gletsjer
Rivieren van ijs
2.2
Na de ijstijd
► Gletsjers bedekken door hogere temperaturen nu nog maar een klein deel van de Alpen.
● Sporen ijstijd nog steeds herkenbaar in landschap.
Rivieren van ijs
2.2
Na de ijstijd
● Italiaanse Alpenmeren zijn door gletsjers uitgeslepen en later met smeltwater gevuld.
VB: Comomeer, Gardameer, Lago Maggiore
● Gletsjers smelten nu sneller door klimaatverandering.
Rivieren van ijs
2.2
De bovenloop van de Rijn
► De gletsjers van de Alpen zijn het brongebied
van veel rivieren, zoals de Rijn.
De Rijn is een gemengde rivier: smeltwater
en regenwater.
● Bovenloop: snelstromend, veel erosie en
diep V-vormig dal.
● Waterval bij Schaffhausen:
- waar hard gesteente overgaat in zacht
- zachte gesteente wordt weggesleten
- harde gesteente blijft liggen
Rivieren van ijs
Wat is een glaciaal?
Een warme tijd
Een droge tijd
Een koude tijd
Een natte tijd
Wat is een interglaciaal?
Een warme periode
Een ijzige periode
Een vulkanische periode
Een droge periode
Hoe ontstaan glacialen en interglacialen vooral?
Door eb en vloed
Door stand van de aarde
Door vulkanen
Door aardbevingen
Hoe breekt een gletsjer het landschap vooral af?
Door bevriezing en schuring
Door verdamping
Door begroeiing
Door zoutwerking
Welk landschap hoort vooral bij een gletsjerdal?
V-dal
U-dal
Duinvallei
Rivierdelta
Wat is een eindmorene?
Smeltwatermeer
IJslaag op bergtop
Puinstrook langs ijs
Wal van puin
Welk kenmerk past het best bij de bovenloop van de Rijn?
Breed en traag
Steil en snel
Zout en diep
Recht en rustig
Hoe is de Rheinfall bij Schaffhausen ontstaan?
Door aardbeving
Door vulkanisme
Door gletsjer en erosie
Door inpoldering