T U S S E N D E T A F E L S
O N D E R W I J S A S S I S T E N T · N I V E A U 4
Toezicht, diversiteit en activiteiten buiten de les
De bel gaat en de leerlingen stromen het plein op. Jij hebt pleinwacht. Je leert actief toezicht houden, omgaan met verschillen in achtergrond en taal en meehelpen aan activiteiten buiten de les.
Les 12 · Houdt toezicht en organiseert
T U S S E N D E T A F E L S
O N D E R W I J S A S S I S T E N T · N I V E A U 4
Toezicht, diversiteit en activiteiten buiten de les
De bel gaat en de leerlingen stromen het plein op. Jij hebt pleinwacht. Je leert actief toezicht houden, omgaan met verschillen in achtergrond en taal en meehelpen aan activiteiten buiten de les.
Les 12 · Houdt toezicht en organiseert
Over deze les: les 12 van de serie Tussen de tafels, beroepslessen voor de opleiding Onderwijsassistent (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren actief toezicht houden, signalen van onveiligheid herkennen, omgaan met diversiteit en interculturele communicatie en meehelpen aan activiteiten buiten de les, in overleg met de leraar. Dit is de laatste les van de serie.
Koppeling: kwalificatiedossier Pedagogisch Werk (crebo 23285, wijziging 2021), kwalificatie Onderwijsassistent (crebo 25698), profieldeel P3, kerntaak P3-K2 Uitvoeren van taken rondom de lessen, werkproces P3-K2-W1 Houdt toezicht en begeleidt buiten de lessen en werkproces P3-K2-W2 Organiseert organisatiebrede activiteiten. Leerresultaat uit de body of knowledge van het dossier: houdt toezicht en houdt daarbij rekening met diversiteit en interculturele communicatie.
Foto: Alex Hoekerd, CC0 Image credit: Alex Hoekerd, CC0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 12
Na deze les:
1
Je kan beschrijven hoe je actief toezicht houdt en reageert op signalen van onveiligheid.
2
Je kan uitleggen wat interculturele communicatie is en hoe je vragen stelt in plaats van te raden.
3
Je kan een activiteit buiten de les samen met collega's en de leraar voorbereiden.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden. Dit is de laatste les: blik kort terug op de serie.
S T A R T V R A A G
LES 12
Je hebt pleinwacht met juf Chantal. Samir voetbalt, Romy zit alleen op een bank. Wat doe je?
Ik ga bij het voetbal staan, daar is de meeste beweging
Ik blijf op één plek staan en overzie het plein
Ik loop een vaste ronde en kijk overal even
Ik ga naar Romy en blijf bij haar zitten
Startvraag: laat studenten kiezen zonder uitleg vooraf en vraag een paar studenten waarom. Sterk is de derde keuze: een vaste ronde waarin je ook langs Romy komt. Bij het voetbal blijven staan (A) betekent dat je de rest van het plein niet ziet. Op één plek staan (B) geeft overzicht, maar je mist wat achter je gebeurt. Bij Romy blijven (D) betekent dat de rest geen toezicht heeft. Kom aan het eind van de les terug op deze vraag.
K E R N B E G R I P
LES 12
K E R N B E G R I P
Toezicht
Tijdens pauzes, overgangen en uitjes zorg je dat leerlingen veilig zijn. Je kijkt actief mee, grijpt in als het nodig is en geeft signalen door aan de leraar.
Kernbegrip: toezicht gaat over sociale en fysieke veiligheid. Fysiek: niemand raakt gewond. Sociaal: niemand wordt buitengesloten, uitgescholden of gepest. Het gebeurt in de pauze, in de gang, bij het overblijven en op uitjes. Je werkt in overleg met de leraar en volgens de afspraken van de school. Meld wat je ziet, ook als je zelf al hebt ingegrepen.
A C T I E F T O E Z I C H T
LES 12
Kijken, lopen, ingrijpen
Goed toezicht is actief:
loop een vaste ronde en blijf in beweging
kijk naar de hele groep, niet alleen naar de drukte
let op wie alleen staat
grijp vroeg in, rustig en duidelijk
Uitleg: actief toezicht betekent dat je niet wacht tot er iets gebeurt. Door te lopen zie je meer en leerlingen merken dat je er bent. Kijk niet alleen naar wie lawaai maakt: een leerling die alleen op de bank zit valt minder op, maar kan het meest nodig hebben. Ingrijpen doe je vroeg, kort en rustig: benoem wat je ziet en wat je wil dat er gebeurt. Vraag studenten: wat doe je als een leerling niet luistert als je ingrijpt?
Extra voor snelle studenten: bedenk welke plekken op een plein of in een gang moeilijk te overzien zijn.
V R A A G
LES 12
Wat hoort bij actief toezicht?
Op één vaste plek blijven staan en wachten
Alleen letten op leerlingen die lawaai maken
Rondlopen en ook letten op wie alleen staat
Pas ingrijpen als een leerling het komt melden
Antwoord: C. Actief toezicht betekent in beweging blijven en naar de hele groep kijken, ook naar wie alleen staat. Op één plek blijven (A) en wachten tot iemand komt melden (D) is passief. Alleen letten op lawaai (B) mist de stille leerling.
K E R N B E G R I P
LES 12
K E R N B E G R I P
Interculturele communicatie
Duidelijk met elkaar omgaan als mensen verschillende achtergronden, gewoontes en talen hebben. Je vraagt door in plaats van te raden wat iemand bedoelt.
Kernbegrip: leerlingen, ouders en collega's hebben verschillende achtergronden, bijvoorbeeld op het gebied van cultuur, religie, taal of gezinssamenstelling. Dat is gewoon. Het wordt lastig als je gaat raden wat iemand bedoelt of denkt dat jouw manier de enige is. Je vraagt wat iemand bedoelt, je legt uit wat je wil en je let op hoe iets overkomt. Je behandelt leerlingen gelijk in wat je verwacht, en je kijkt per leerling wat die nodig heeft. Vermijd stereotypen: wat voor de ene leerling geldt, geldt niet voor een andere.
R O N D G A N G
LES 12
P A U Z E O P H E T P L E I N , G R O E P 8
T A F E L 1
Romy zit alleen op de bank en kijkt naar de grond
T A F E L 2
Romy klimt op het hek bij de uitgang
T A F E L 3
Romy praat in haar thuistaal, Samir roept: Nederlands!
Waar grijp je in?
Je hebt pleinwacht. Wat doe je bij elke tafel, en wat meld je aan de leraar?
Casus: laat studenten bij elke tafel bedenken wat ze doen. Mogelijke antwoorden: Romy zit alleen. Loop rustig langs en vraag hoe het gaat, zonder haar te dwingen mee te doen. Als het vaker voorkomt, meld je dat aan juf Chantal. Romy klimt op het hek: dit is fysieke onveiligheid. Je grijpt meteen in, kort en rustig: kom naar beneden, het hek is niet om op te klimmen. Romy praat in haar thuistaal: je vraagt wat er speelt, en je legt uit wat de afspraak van de school is. Welke taal waar mag, bepaalt de school. Vraag aan Samir waarom hij dat roept, in plaats van te raden. Je veroordeelt geen van beiden.
Hulp voor wie vastloopt: vraag jezelf: gaat het om veiligheid, om een afspraak of om contact tussen leerlingen?
Extra voor snelle studenten: bedenk een zin waarmee je Romy en Samir allebei serieus neemt.
V R A A G
LES 12
Wat helpt het best bij interculturele communicatie?
Hetzelfde nog een keer zeggen, maar dan veel luider
Open vragen stellen in plaats van raden wat iemand bedoelt
Alle leerlingen laten doen wat jij gewend bent
Verschillen in gewoontes negeren om eerlijk te zijn
Antwoord: B. Een open vraag laat zien wat iemand bedoelt, zonder dat je raadt. Luider praten (A) helpt niet bij een andere taal of gewoonte. Alles gelijk willen (C) en verschillen negeren (D) lijken eerlijk, maar je ziet dan niet wat een leerling of ouder nodig heeft.
A C T I V I T E I T E N
LES 12
Een activiteit buiten de les
Een schoolreis, sportdag of ouderavond organiseer je met collega's. Een werkvolgorde die je kunt gebruiken:
doel en datum met de leraar bespreken
taken verdelen
veiligheid en groepjes regelen
de activiteit begeleiden
terugkijken en tips doorgeven
Uitleg: scholen organiseren meer dan lessen, bijvoorbeeld een schoolreis, een sportdag, een voorleesochtend of een ouderavond. Een onderwijsassistent helpt mee organiseren, stemt taken af met collega's en let op veiligheid en afspraken. Soms help je ook bij voorlichting aan leerlingen of ouders. Dit is een werkvolgorde om je te helpen, geen verplichte volgorde: scholen hebben hun eigen draaiboek. Vraag studenten: welke activiteit buiten de les heb je op stage gezien en wat deed de onderwijsassistent?
W E R K V O L G O R D E
LES 12
Zet de werkvolgorde van een activiteit in de volgorde van de vorige dia.
Antwoord: de volgorde van de dia. Laat studenten eerst zelf ordenen. Dit is de eigen werkvolgorde van deze les, geen vaste volgorde uit het kwalificatiedossier of de wet. Scholen hebben hun eigen draaiboek, dus een andere volgorde is goed als de student die kan onderbouwen. Het doel komt wel altijd eerst en het terugkijken altijd laatst. Vraag dan: waarom bespreek je het doel eerst? Omdat de leraar of de school het doel bepaalt en alle taken daarvan afhangen. Terugkijken helpt de volgende keer: wat ging goed en wat kan beter?
V R A A G
LES 12
Je krijgt een taak voor het schoolfeest en weet niet precies wat de bedoeling is. Wat doe je?
Je vraagt degene die de taken verdeelt wat de bedoeling is
Je begint alvast met wat jij zelf het leukste werk vindt
Je wacht tot iemand komt vertellen wat je moet gaan doen
Je geeft de taak aan een andere collega die meer tijd heeft
Antwoord: A. Taken stem je af met de collega's en de leraar. Vraag dus wat je precies moet doen, bij wie je terechtkunt en wanneer je klaar moet zijn. Zelf iets kiezen (B), afwachten (C) en de taak doorschuiven (D) werken tegen de samenwerking.
B E R I C H T V A N D E L E R A A R
LES 12
Van: juf Chantal, groep 8
Onderwerp: sportdag vrijdag
Hoi, vrijdag is de sportdag. Ik wil dat jij het onderdeel touwtrekken begeleidt, met twee groepjes tegelijk. Het is buiten op het grasveld. Ik denk aan Samir als scheidsrechter en Romy als tijdwaarneemster. Laat je me weten wat je nodig hebt? Chantal
Wat vraag je terug?
Je krijgt dit bericht. Welke twee vragen stel je aan juf Chantal over de veiligheid en de taakverdeling?
Casus: een realistisch bericht van een leraar. Mogelijke vragen: Hoeveel leerlingen zitten er in een groepje? Waar staan de groepjes en hoe zorg ik dat het veilig is, bijvoorbeeld op een droog stuk gras? Wie heeft er toezicht op de rest van het veld? Wie zorgt voor touw en tijdwaarneming? Wat doe ik als iemand valt of ruzie krijgt? Het gaat erom dat studenten zien dat afstemmen bij het werk hoort: de leraar blijft verantwoordelijk, jij voert uit en meldt terug.
Hulp voor wie vastloopt: denk aan veiligheid, groepjes, materiaal en wat je doet als er iets misgaat.
O P D R A C H T
LES 12
Maak een toezichtplan
1
Kies een plek: plein, gang of sportveld.
2
Schrijf drie plekken op waar je langsloopt.
3
Schrijf twee signalen op waar je op let.
4
Schrijf op wat je meldt aan de leraar.
minute
second
in tweetallen
Opdracht: ongeveer 6 minuten, in tweetallen. Voorbeeldantwoord voor het plein: plekken: het hek bij de uitgang, de bank bij de ingang en de hoek achter het fietsenhok. Signalen: een leerling die alleen staat en ruzie waarbij het harder wordt. Meldt aan de leraar: wie ik alleen zag staan, wat ik zag bij de ruzie en wat ik heb gezegd.
Hulp voor wie vastloopt: loop de plek in gedachten en let op waar je niets ziet.
Extra voor snelle studenten: bedenk wat je doet als er één plek is die je niet kunt zien.
S T E L L I N G
LES 12
Als het op het plein rustig is, hoef je niet te blijven rondlopen en kijken.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten kiezen en uitleggen. Antwoord: oneens. Rustig kan ook betekenen dat een leerling alleen zit of dat er iets onder de oppervlakte speelt. Actief toezicht stopt niet als het rustig is. Sluit af met de startvraag: je hebt pleinwacht, Samir voetbalt en Romy zit alleen. Je loopt een vaste ronde en komt ook langs Romy. Blik tot slot kort terug op de serie: je hebt in twaalf lessen gezien wat een onderwijsassistent doet, tussen de tafels, in overleg met de leraar.
T E R U G B L I K
LES 12
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Beschrijven hoe je actief toezicht houdt en reageert op signalen van onveiligheid
Uitleggen wat interculturele communicatie is en hoe je vragen stelt in plaats van te raden
Een activiteit buiten de les samen met collega's en de leraar voorbereiden
Geen, alle drie lukken me
Terugblik: dit is de laatste les van de serie. Kies op basis van de uitslag wat studenten nog willen herhalen, en laat hen noemen welke les ze het meest hebben geholpen op stage.
Image credit: LessonUp