LUIDER 14 · Another Brick in the Wall (Pink Floyd)
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
14
ANOTHER BRICK IN THE WALL
PINK FLOYD · 1979
Part 2: een wereldhit met een Londens kinderkoor, verboden in Zuid-Afrika.
Lesduur is: 40 minIntroductie
Onderdelen in deze les
LUIDER · PROTESTSONGS IN DE SCHIJNWERPERS
14
ANOTHER BRICK IN THE WALL
PINK FLOYD · 1979
Part 2: een wereldhit met een Londens kinderkoor, verboden in Zuid-Afrika.
Les over Another Brick in the Wall, Part 2 van Pink Floyd (1979), met het kinderkoor van Islington Green School. Het nummer protesteert tegen streng en vernederend onderwijs zoals Roger Waters dat in de jaren vijftig meemaakte, niet tegen leren of tegen leraren in het algemeen: houd dat onderscheid de hele les vast, zodat leerlingen het niet opvatten als een oproep tegen hun eigen school. Het nummer zelf bevat geen grof taalgebruik. De officiële clip heeft tekenfilmbeelden van Gerald Scarfe die somber en griezelig zijn (onder meer marcherende hamers en kinderen in een gehaktmolen, niet bloederig); kondig dat aan. Image credit: Unknown authorUnknown author / Wikimedia Commons (Public domain)
LUIDER
14 · ANOTHER BRICK IN THE WALL · PINK FLOYD
DE VRAAG VAN DEZE LES
Is Another Brick in the Wall tegen school, of tegen iets anders?
NA DEZE LES KUN JE
uitleggen waartegen Another Brick in the Wall protesteert, en waartegen niet
vertellen hoe het nummer past in het album The Wall
beschrijven waarom het nummer in 1980 in Zuid-Afrika werd verboden
Een nummer waarin leerlingen tegen hun leraren zingen, in een les op school: benoem die ironie gerust. Vraag vooraf: kennen jullie dit nummer? Veel leerlingen kennen het refrein, maar weten niet waar het over gaat. De vraag van de les nodigt uit om verder te kijken dan de eerste indruk.
LUIDER
14 · ANOTHER BRICK IN THE WALL · PINK FLOYD
KIJK EN LUISTER
Pink Floyd, Another Brick in the Wall, Part 2 (1979)
Wat voor school zie je in de clip? Wie zingt het tweede couplet, en wat doet dat met je?
Officiële clip op het kanaal van Pink Floyd, uit 1979. De tekenfilmbeelden zijn van Gerald Scarfe, die later ook de animaties voor de film The Wall (1982) maakte. De clip wisselt echte beelden van kinderen op een schoolplein en in een Londense wijk af met nachtmerrieachtige tekeningen van een schoolmeester, marcherende hamers en kinderen die in een gehaktmolen verdwijnen. Laat leerlingen benoemen wat die beelden zeggen over dit soort onderwijs: kinderen worden allemaal hetzelfde gemaakt. Het tweede couplet wordt gezongen door leerlingen van een Londense school.
LUIDER
14 · ANOTHER BRICK IN THE WALL · PINK FLOYD
DE MAKER
Roger Waters en zijn school in Cambridge
Bassist Roger Waters schreef het nummer. Hij groeide op in Cambridge, zonder vader: die sneuvelde in 1944 in de Tweede Wereldoorlog.
Op zijn middelbare school in de jaren vijftig hield een deel van de leraren de jongens klein met sarcasme en harde straffen. Slaan met een rotan stok was toen heel gewoon in Engeland. Waters is die ervaringen nooit vergeten.
1987
PAS DAN MOGEN LERAREN OP ENGELSE STAATSSCHOLEN NIET MEER SLAAN
Waters zat op de Cambridgeshire High School for Boys. In een interview met The Wall Street Journal (2015) vertelde hij dat de tekst een reactie was op zijn tijd daar rond 1955, toen hij 12 was, en dat sommige leraren dachten dat jongens met sarcasme en geweld in het gareel moesten worden gehouden. Hij had het daarbij nadrukkelijk over sommige leraren, niet over alle. Zijn vader Eric Fletcher Waters sneuvelde in februari 1944 bij Anzio in Italië, toen Roger nog een baby was. Het verbod op lijfstraffen in Engelse staatsscholen werd in 1986 met één stem verschil aangenomen (231 tegen 230) en ging in 1987 in; voor privéscholen volgde het verbod pas in 1998.
LUIDER
14 · ANOTHER BRICK IN THE WALL · PINK FLOYD
HET ALBUM
The Wall: een muur van pijnlijke ervaringen
Het nummer staat op The Wall (1979), een rockopera over de rockster Pink. Zijn vader sneuvelt in de oorlog, zijn moeder is overbezorgd en op school wordt hij vernederd.
Elke pijnlijke ervaring is een baksteen in een muur. Uiteindelijk zit Pink helemaal ingemetseld, afgesloten van iedereen.
De reuzenpop van de schoolmeester uit de concerten van The Wall, in een tentoonstelling in Londen.
The Wall kwam uit op 30 november 1979 als dubbelalbum. Pink is gebaseerd op Waters zelf en op de eerste zanger van de band, Syd Barrett. Het idee ontstond in 1977, toen Waters zich op een stadiontournee steeds verder van het publiek voelde staan. Het album stond 15 weken op 1 in de VS en er zijn meer dan 30 miljoen exemplaren van verkocht. In de concerten van 1980 en 1981 bouwden medewerkers tijdens de show echt een muur tussen band en publiek. In 1982 kwam de film Pink Floyd: The Wall uit, geregisseerd door Alan Parker, met Bob Geldof als Pink. De foto toont de reuzenpop van de schoolmeester uit Waters' latere tournees met The Wall, in de tentoonstelling Their Mortal Remains in Londen (2017). Part 2 is het middelste deel van drie nummers met dezelfde titel. Image credit: Andy Mabbett / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
LUIDER
14 · ANOTHER BRICK IN THE WALL · PINK FLOYD
DE TEKST
Waar gaat het over?
Volledige tekst: genius.com
COUPLET
Een leerling spreekt namens de hele klas. Hij wil af van onderwijs dat kinderen klein houdt en ze allemaal hetzelfde wil laten denken. Het gaat niet om leren zelf, maar om hoe er met kinderen wordt omgegaan.
SLOTREGEL
Wie zo wordt behandeld, wordt een van de vele stenen in de muur: iedereen hetzelfde, zonder eigen stem. De titel is dus een beeld voor wat dit soort school met kinderen doet.
KINDERKOOR EN SLOT
Dan zingen echte schoolkinderen hetzelfde couplet. Na de gitaarsolo hoor je een strenge meester die leerlingen toeschreeuwt, met op de achtergrond het rumoer van een schoolplein.
Lees de volledige tekst samen via de link (de tekst is auteursrechtelijk beschermd en staat daarom niet op de dia). Het nummer is kort: één couplet, twee keer gezongen, eerst door de band en daarna door het kinderkoor. Wijs op de dubbele betekenis van de muur: op het album is elke steen een ervaring die Pink afsluit, in dit nummer zijn de leerlingen zelf de stenen. Let ook op de grammatica in het origineel: de tekst gebruikt bewust spreektaal van een kind dat in opstand komt, geen keurig schoolengels. Doorvraag: waarom werkt het sterker als kinderen het zingen dan als de band het alleen doet?
LUIDER
14 · ANOTHER BRICK IN THE WALL · PINK FLOYD
VRAAG
Namens wie spreekt de zanger in het couplet van Another Brick in the Wall?
Namens leraren die klagen over lastige en brutale leerlingen
Namens ouders die vinden dat school veel te makkelijk is
Namens leerlingen die genoeg hebben van vernederende leraren
Namens de regering die het onderwijs wil verbeteren
Het goede antwoord: namens leerlingen die genoeg hebben van vernederende leraren. De zanger spreekt in de wij-vorm, als groep kinderen. Leerlingen die voor de leraren kiezen, denken soms aan de schreeuwende meester aan het eind van het nummer; die is juist de tegenstem. Doorvraag: zegt het nummer dat alle leraren zo zijn? (Nee, het gaat over een bepaald soort onderwijs, zoals Waters dat in de jaren vijftig meemaakte.)
LUIDER
14 · ANOTHER BRICK IN THE WALL · PINK FLOYD
DE OPNAME
Een koor van Islington Green School
Producer Bob Ezrin wilde kinderstemmen in het nummer. Geluidstechnicus Nick Griffiths ging naar een school vlak bij de studio in Londen: Islington Green School.
Muziekleraar Alun Renshaw liet een groep leerlingen oefenen en nam ze mee naar de studio. De directeur hoorde het pas achteraf. De school kreeg 1000 pond, de kinderen zelf niets.
23
LEERLINGEN ZINGEN SAMEN HET TWEEDE COUPLET
Renshaw hield de tekst voor de directeur, Margaret Maden, verborgen, omdat hij bang was dat ze de opname zou tegenhouden. Maden zei later dat ze er niet blij mee was, maar dat het achteraf bezien een rijke muzikale ervaring voor de leerlingen was. Griffiths had het idee voor een heel schoolkoor in plaats van twee of drie kinderen. De single werd een wereldhit: nummer 1 in Engeland (de kerst-nummer-1 van 1979), in de VS en in nog twaalf andere landen, met meer dan vier miljoen verkochte exemplaren. Door een wijziging in de Britse auteurswet konden de oud-leerlingen in 2004 alsnog een vergoeding voor radio- en tv-uitzendingen claimen. Mooie vraag voor de klas: zouden jullie zo'n opname nu mogen maken zonder toestemming van ouders en school?
LUIDER
14 · ANOTHER BRICK IN THE WALL · PINK FLOYD
DE MUZIEK
Een protestsong waarop je kunt dansen
Discobeat
Ezrin wilde een hit en gaf het nummer een discobeat. Een boze tekst waarop je kunt dansen: zo kwam hij op elke radio.
Kille zang
De zang klinkt vlak en afstandelijk, bijna verveeld. Zo klinkt een leerling die niets meer van school verwacht.
Gitaarsolo
David Gilmour speelt een lange, bluesy solo op een Gibson Les Paul uit 1955. Er valt geen woord.
Naadloos
Het nummer loopt zonder pauze door uit het vorige nummer op het album, met een helikopter en een schreeuwende leraar.
Verdieping voor muziekleerlingen en conservatoriumstudenten. De zang is van David Gilmour en Roger Waters samen, bewust koel en zonder uithalen: geen woedende schreeuw, maar een vlakke, ijzige weigering. Daaronder speelt een funky, gedempte gitaar. Ezrin stelde het discoritme voor om het nummer radiovriendelijk te maken; de band was eerst sceptisch. Gilmour speelde de solo op een Les Paul Goldtop uit 1955 met P-90-elementen. Het nummer volgt direct op The Happiest Days of Our Lives, dat opent met het geluid van een helikopter. Vergelijk de productie met disco uit 1979, zoals de hits van Chic of Donna Summer: waarom werkt een dansbaar ritme onder een boze tekst? Doorvraag: past zo'n ritme bij protest, of maakt het de boodschap juist lichter?
LUIDER
14 · ANOTHER BRICK IN THE WALL · PINK FLOYD
DE NAWERKING
Zuid-Afrika verbiedt het lied
In Zuid-Afrika gold apartheid: zwarte leerlingen en leerlingen van gemengde afkomst kregen veel slechter onderwijs dan witte leerlingen. In 1980 boycotten duizenden leerlingen hun scholen.
Ze maakten Another Brick in the Wall tot hun protestlied. De regering verbood het nummer, en later het hele album.
Soweto, 1976: scholieren protesteren tegen verplichte lessen in het Afrikaans.
De boycot begon in februari 1980 in Hanover Park bij Kaapstad en groeide uit tot een landelijke staking van meer dan 10.000 leerlingen. Begin mei 1980 verbood het Directorate of Publications, de censuurdienst van de apartheidsregering, de single; later volgde het album. Voor deze leerlingen betekende het nummer iets anders dan voor Waters: niet protest tegen strenge leraren, maar tegen een heel systeem dat hen bewust achterstelde (Bantoe-onderwijs). De foto is van de opstand in Soweto in 1976, toen scholieren protesteerden tegen verplichte lessen in het Afrikaans. Zie ook les 22 (Zwart wit) over apartheid. Doorvraag: kan een lied iets anders gaan betekenen dan de maker bedoelde? Image credit: Unknown authorUnknown author / Wikimedia Commons (Public domain)
Eens
Oneens
LUIDER
14 · ANOTHER BRICK IN THE WALL · PINK FLOYD
STELLING
Strenge regels op school helpen leerlingen.
Discussiemoment, ongeveer 5 minuten. Laat eerst stemmen. Het nummer zegt niet dat regels slecht zijn, maar dat vernedering en angst slecht zijn: help leerlingen dat onderscheid te maken. Doorvraag 1: waar ligt de grens tussen streng en vernederend? Laat leerlingen een voorbeeld geven van allebei. Doorvraag 2: een leraar die veel van je vraagt, kan dat ook een vorm van respect zijn?
LUIDER
14 · ANOTHER BRICK IN THE WALL · PINK FLOYD
TERUG NAAR DE VRAAG
Is Another Brick in the Wall tegen school, of tegen iets anders?
WAT BLIJFT
Another Brick in the Wall is niet tegen leren, maar tegen onderwijs dat kinderen kleineert, bang maakt en allemaal hetzelfde wil maken.
In het album The Wall is die school een van de stenen in de muur die Pink van de wereld afsluit.
In Zuid-Afrika werd het nummer in 1980 een lied tegen ongelijk onderwijs onder apartheid, en daarom verboden.
Deze slide heeft geen instructies
LUIDER
14 · ANOTHER BRICK IN THE WALL · PINK FLOYD
Waar ligt voor jou de grens tussen een strenge en een vernederende leraar? Geef een voorbeeld.
Exitvraag. Een goed antwoord maakt het verschil concreet: streng is duidelijke regels en hoge verwachtingen, vernederend is iemand belachelijk maken, bang maken of kleineren. Het voorbeeld hoeft niet over een echte leraar te gaan. Let op: leerlingen noemen geen namen van leraren. Veelgemaakte fout: alleen zeggen dat strenge leraren slecht zijn, zonder het onderscheid te maken.
LUIDER
14 · ANOTHER BRICK IN THE WALL · PINK FLOYD
LUISTER VERDER
ALLE 50 SONGS IN ÉÉN PLAYLIST
Van Strange Fruit tot Stefania, in de volgorde van de lessen. Scan de code met je telefoon of zoek in Spotify op LUIDER · 50 protestsongs.
Slotdia: de playlist LUIDER · 50 protestsongs op Spotify (https://open.spotify.com/playlist/41vJVRAfJVVrgMEmJFl0bG), met alle songs van de reeks in lesvolgorde. Leerlingen kunnen thuis verder luisteren.
