3 havo Grammatica zinsdelen LessonUp les 3 - hoofdzin, bijzin, enkelvoudige zin en samengestelde zin + ontleden
3 havo Grammatica zinsdelen LessonUp les 3 - hoofdzin, bijzin, enkelvoudige zin en samengestelde zin + ontleden
Leerdoelen
Ik kan enkelvoudige zinnen en samengestelde zinnen herkennen.
Ik kan het verschil benoemen tussen een enkelvoudige zin en een samengestelde zin.
Ik kan de zinsconstructie benoemen van een zin: hoofdzin, hoofdzin + hoofdzin, hoofdzin + bijzin, bijzin+ hoofdzin
Ik kan samengestelde zinnen ontleden
Enkelvoudige zin en samengestelde zin
Enkelvoudige zin: een zin met één persoonsvorm. Dat is dan de hoofdzin.
Hoofdzin: de belangrijkste zin.
Een hoofdzin kan op de volgende manieren zijn opgebouwd:
Mededelende zin: Zin met hoofdletter en een punt.
Inversie: Het onderwerp en de persoonsvorm wisselen van plaats.
Voorbeeld: Eigenlijk fiets ik graag.
Vragend: Een vraagzin.
Samengestelde zin: Een zin met meerdere persoonsvormen.
Hoe weet je of een zin enkelvoudig is of samengesteld: Verander de tijd van de zin.
Zijn de volgende zinnen enkelvoudig of samengesteld?
Morgen vertrekken we naar Frankrijk.
Ik wist niet dat mevrouw Dykstra gisteren jarig was.
Antwoorden
Zin 1: enkelvoudig
Zin 2: samengesteld (dat = een voegwoord)
Nevenschikkend of onderschikkend
Nevenschikkend: twee hoofdzinnen. Je kunt dit herkennen aan de nevenschikkende voegwoorden: en, maar, want, of, dus.
Haal je het voegwoord weg, dan heb je twee goedlopende zinnen.
Onderschikkend: Hoofdzin + bijzin of bijzin + hoofdzin. Vaak staat het voegwoord vooraan.
Als je het voegwoord weglaat, lopen de zinnen niet goed.
Let op de woorden dat, die, en of. Of kan ook onderschikkend zijnc(tip: haal het voegwoord weg).
Hoe weet je of je bijzin + hoofdzin hebt of hoofdzin + bijzin?
Maak van de zin een vraagzin. Het stukje dat vooraan komt, dat is de hoofdzin.
Stappenplan zinsconstructie bepalen
Stap 1: Enkelvoudig of samengesteld? Enkelvoudig = één hoofdzin
Stap 2: Samengesteld? Kijk of je een nevenschikkend voegwoord ziet: en, maar, want, of & dus. Zie je die? = hoofdzin + hoofdzin
Stap 3: Onderschikkend voegwoord?
Maak dan een vraagzin. Het belangrijkste stukje komt vooraan. Dat is de hoofdzin.
Kies dan: hoofdzin+ bijzin of bijzin+ hoofdzin.
Bepaal de zinsconstructie van de volgende zinnen
Ik ga vandaag naar school.
Mijn broer speelt voetbal en mijn zus leest een boek.
Omdat het regent, blijf ik vandaag lekker thuis.
De hond rent door de tuin terwijl de kat op de bank slaapt.
Antwoorden zinsconstructie oefenen
één hoofdzin (enkelvoudige zin)
hoofdzin + hoofdzin (samengestelde zin met 'en' als nevenschikkend voegwoord)
Bijzin + hoofdzin (samengestelde zin met onderschikkend voegwoord. De hoofdzin = blijf ik vandaag lekker thuis)
Hoofdzin + bijzin (samengestelde zin met onderschikkend voegwoord. De hoofdzin = De hond rent door de tuin)
Hoe ontleed je een samengestelde zin?
1. Zoek het voegwoord. Denk om de woorden dat, die, of.
Bij het voegwoord is de scheiding.
2. Ontleed de zinnen dan één voor één. Zet dan naast elkaar de zinsdelen
3. Let op: Soms is de bijzin één zinsdeel
4. Voorbeeld: Ik weet dat hij niet naar school gaat.
'Dat hij niet naar school gaat' is een lijdend voorwerp bijzin.
Zet dubbele zinsdeelstrepen bij de scheiding.
Ik /weet// dat/ hij /niet /naar school /gaat.
Het voegwoord moet je niet benoemen.
Voorbeeld hoe je moet ontleden
Ik ga toch wandelen, omdat ik wat frisse lucht nodig heb
Pv: ga, heb
ow: ik, ik
wg: ga wandelen, nodig heb (nodig hebben hoort bij elkaar)
ng: X
lv: wat frisse lucht
mv: x
bwb: toch
Ontleed de volgende samengestelde zinnen
Persoonsvorm, onderwerp, zinsdeelstreepjes, werkwoordelijk gezegde, naamwoordelijk gezegde, lijdend voorwerp, meewerkend voorwerp, bijwoordelijke bepaling.
Is een zinsdeel helemaal niet aanwezig, zet dan een kruis.
Ik bleef thuis, omdat ik ziek was.
Wie het hardst gewerkt heeft, verdient de prijs.
Antwoorden
Ik /bleef thuis,// omdat /ik /ziek /was.
pv: bleef, was
ow: ik, ik
wg: bleef thuis
ng: [ ziek] was
lv: x
mv: x
bwb: x
zin 2
Wie het hardst gewerkt heeft,// verdient/ de prijs.
pv: verdient, heeft
ow: Wie het hardst gewerkt heeft
wg: gewerkt heeft, verdient
ng: x
lv: de prijs
mv: x
bwb: x