Levenskenmerken en levensfasen - bs 1
Levenskenmerken en levensfasen
Lesduur is: 20 minOnderdelen in deze les
Levenskenmerken en levensfasen
Open met het brede idee van biologie: heel verschillende organismen hebben toch gemeenschappelijke kenmerken van leven.
Leerdoel
Ik kan negen levenskenmerken van organismen noemen en de levensfasen van de mens benoemen met gemiddelde leeftijden en voorbeelden van ontwikkeling.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een organisme?
Een organisme is een levend wezen
Voorbeelden: bacterie, boom, vogel, walvis, mens
Biologie bestudeert al deze vormen van leven
Benadruk dat 'organisme' een verzamelnaam is voor alle levende wezens.
Levenskenmerken
Wat ze gemeen hebben: levenskenmerken
Levende wezens herken je aan levenskenmerken. Dat zijn eigenschappen en processen die laten zien dat iets leeft.
Bij organismen gaat het om negen levenskenmerken.
Deze slide zet het centrale idee neer: niet het uiterlijk, maar de levenskenmerken bepalen of iets leeft.
Welke levenskenmerken ken je?
Wat moet je kunnen om als levend gezien te worden.
Deze slide heeft geen instructies
De negen levenskenmerken
Groeien
Ontwikkelen
Voortplanten
Reageren op prikkels
Bewegen
Ademen
Voeden
Uitscheiden
Waarnemen
Kenmerken 6-9
Kenmerken 1-5
In veel methodes worden reageren op prikkels en waarnemen apart genoemd. Sluit hier aan op de formulering uit het lesmateriaal.
Groei en ontwikkeling
Groei: een organisme wordt groter en zwaarder
Ontwikkeling: de bouw of mogelijkheden veranderen
Groei en ontwikkeling gebeuren vaak tegelijk
Een jong organisme ziet er daardoor anders uit dan later
Maak het onderscheid scherp: groter worden is niet hetzelfde als veranderen van bouw of functie.
Reageren op prikkels
Organismen nemen prikkels waar, zoals licht of geur. Met onze zintuigen kunnen we de wereld om ons heen waarnemen.
Daarna kunnen ze reageren, bijvoorbeeld door beweging
Voorbeeld: naar voedsel toe bewegen bij een geurprikkel
Leg uit dat waarnemen en reageren samenhangen: eerst een prikkel opmerken, daarna een reactie.
Stofwisseling
Bij stofwisseling worden stoffen in het lichaam omgezet in andere stoffen.
Daarbij horen:
voeding opnemen
ademhaling voor zuurstof
uitscheiding van afvalstoffen
Voorbeeld: omzetting van suikers in vetten.
Benadruk dat voeding, ademhaling en uitscheiding samen onderdeel zijn van stofwisseling.
Deze slide heeft geen instructies
Voortplanting
Door voortplanting ontstaan nakomelingen
Zo blijft een soort bestaan
Niet elk individueel organisme plant zich altijd voort
Voortplanting hoort toch bij leven als kenmerk van organismen
Voorkom de misvatting dat elk individu zich móét voortplanten om levend te zijn.
Welk voorbeeld laat reageren op een prikkel zien?
Groter worden
Naar geur toe bewegen
Afvalstoffen uitscheiden
Nakomelingen krijgen
De juiste optie koppelt waarnemen van een prikkel aan een reactie. De andere opties zijn wel levenskenmerken, maar geen reactie op een prikkel.
Levenskenmerken toepassen
Een organisme is een levend wezen. Het kan groeien en daardoor groter en zwaarder worden. Het kan ook prikkels waarnemen en daarop reageren. Bij de stofwisseling horen onder andere voeding, ademhaling en uitscheiding.
Controleer of leerlingen groei, prikkels en stofwisseling functioneel kunnen plaatsen in een doorlopende tekst.
Waarom is voortplanting toch een levenskenmerk?
Goede antwoorden noemen dat voortplanting een kenmerk van organismen als groep is. Een individueel organisme hoeft zich niet altijd voort te planten om levend te zijn.
Levensfasen van de mens
De mens doorloopt verschillende levensfasen
Elke fase heeft een gemiddelde leeftijd
In elke fase verandert het lichaam en vaak ook het gedrag
Maak de overgang van algemene levenskenmerken naar de mens als voorbeeldorganisme.
Van baby tot volwassene
Baby: 0-1,5 jaar
Peuter: 1,5-4 jaar
Kleuter: 4-6 jaar
Schoolkind: 6-12 jaar
Puber: 12-16 jaar
Adolescent: 16-21 jaar
Volwassene: vanaf 21 jaar
Gebruik de gemiddelde leeftijden zoals gebruikelijk in schoolbiologie; benadruk dat grenzen ongeveer zijn.
Ontwikkeling per levensfase
Baby: leert drinken, grijpen en omrollen
Peuter/kleuter: leert lopen, praten en samenspelen
Schoolkind: wordt sterker en zelfstandiger
Puber/adolescent: snelle groei en veranderende voorkeuren
Volwassene: lichaam is uitgegroeid
Houd de voorbeelden herkenbaar en globaal; het doel is koppelen van fase aan ontwikkeling, niet volledige ontwikkelingspsychologie.
Deze slide heeft geen instructies
Lichamelijke ontwikkeling
Je groeit vanaf je geboorte
Rond je 18e jaar stopt de lichamelijke groei meestal
Tijdens de groei veranderen de verhoudingen van je lichaam
Bij een baby is het hoofd in verhouding groot
Noem dat 'stoppen met groeien' vooral gaat over lengtegroei; verdere veranderingen in lichaam kunnen nog doorgaan.
Geestelijke ontwikkeling
Ontwikkeling is niet alleen lichamelijk
Ook voorkeuren en gedrag veranderen
Voorbeelden: muzieksmaak, kledingsmaak, interesses
Geestelijke ontwikkeling gaat langer door dan tot 18 jaar
Maak duidelijk dat ontwikkeling breder is dan alleen zichtbaar groter worden.
Welke levensfase hoort gemiddeld bij 12-16 jaar?
Kleuter
Adolescent
Schoolkind
Puber
Deze slide heeft geen instructies
Levensfasen en ontwikkeling
Een baby is gemiddeld 0-1,5 jaar oud. Een schoolkind is gemiddeld 6-12 jaar oud. Rond het 18e jaar stopt de lichamelijke groei meestal, maar geestelijke ontwikkeling gaat vaak langer door.
De tekst verbindt leeftijdsindeling met lichamelijke en geestelijke ontwikkeling uit de laatste slides.
Alle 9 levenskenmerken in één verhaal
Een plant is ook een levend wezen. De wortels nemen water op; zo kan de plant zich voeden. In de bladeren gebeurt de stofwisseling, waarbij stoffen worden omgezet. De plant gebruikt zuurstof en doet aan ademen. Afvalstoffen moet de plant ook uitscheiden. Een jonge plant wordt groter door groeien en verandert langzaam van vorm; dat is de ontwikkeling. Een zonnebloem draait naar het licht en kan dus waarnemen en een beetje bewegen. Uiteindelijk maakt de plant zaden voor de voortplanten.
Deze slide heeft geen instructies
Aan de slag
Ga aan de slag met basisstof 1 van thema 1: organen en cellen
Maak de opdrachten:
alle opdrachten behalve
de samenvatting.
Deze slide heeft geen instructies
