Dino's: leven van lang geleden
Dino's: leven van lang geleden
Onderdelen in deze les
Dino's: leven van lang geleden
Open met het idee dat dino's heel lang geleden leefden, lang voordat mensen bestonden. Benoem dat we over dino's leren door fossielen te onderzoeken.
Wat leer je vandaag?
Ik kan vertellen wanneer dino's leefden, hoe ze ontstonden, welke soorten er waren, waar ze leefden en hoe ze uitstierven.
Deze slide heeft geen instructies
Waar denk jij aan bij dino's?
Gebruik deze woordwolk om voorkennis op te halen. Vraag door op woorden als groot, botten, fossielen, gevaarlijk of uitgestorven.
Wanneer leefden de dino's?
Dino's leefden heel lang geleden.
Ze leefden niet tegelijk met mensen.
Hun tijd begon ongeveer 245 miljoen jaar geleden.
Voor deze leeftijd is 'miljoen jaar geleden' vooral bedoeld als: onvoorstelbaar lang geleden. Laat duidelijk het contrast horen: mensen en dino's leefden niet samen.
Drie tijden van de dino's
De tijd van de dino's wordt vaak in drie stukken verdeeld:
Trias
Jura
Krijt
In al die tijden veranderden dino's langzaam.
Je hoeft niet diep in te gaan op alle kenmerken van de periodes. Het belangrijkste is dat de dinotijd heel lang duurde en uit meerdere tijdvakken bestond.
Een heel lange dinotijd
Dino's leefden ongeveer 180 miljoen jaar.
Dat is veel langer dan mensen nu op aarde leven.
Daarom konden er ook veel verschillende dino's ontstaan.
Koppel tijd aan verandering: omdat de dinotijd zo lang duurde, konden soorten veranderen en kwamen er steeds nieuwe dino's bij.
Na de dino's
Ongeveer 66 miljoen jaar geleden stierven de dino's uit.
Daarna kwamen andere dieren meer op de voorgrond.
Zo zien we in de geschiedenis dat het leven op aarde verandert.
Zeg hier nog niet uitgebreid hoe het uitsterven gebeurde; dat komt later terug. Deze slide sluit alleen de tijdlijn af.
Leefden dino's tegelijk met mensen?
Ja, altijd
Soms even
Nee
Alleen in Europa
Toetst het belangrijke verschil uit de tijdlijn: dino's en mensen leefden niet samen.
Vul de juiste woorden in
Dino's leefden heel lang geleden. Hun tijd begon ongeveer 245 miljoen jaar geleden. De dinotijd had drie delen: Trias, Jura en Krijt. Ongeveer 66 miljoen jaar geleden stierven de dino's uit.
De blanks gaan over de kern van de tijdlijn: begin, eerste tijdvak en uitsterven.
Hoe zijn dino's ontstaan?
Heel lang geleden leefden er eerst andere reptielen.
Uit sommige van die groepen ontstonden later de eerste dino's.
Dat gebeurde in de tijd van het Trias.
Houd het eenvoudig: dino's verschenen niet ineens uit het niets, maar kwamen voort uit eerdere diergroepen.
De aarde zag er anders uit
Toen de eerste dino's ontstonden, was de aarde warmer.
Er waren grote droge gebieden en ook bossen.
De werelddelen lagen anders dan nu.
Verbind ontstaan aan leefomstandigheden: een andere aarde betekende andere kansen voor dieren om te leven en zich te verspreiden.
De eerste dino's
De eerste dino's waren vaak:
niet zo groot
snel
sterk op hun poten
Later ontstonden grotere en heel verschillende soorten.
Voorkom de misvatting dat alle dino's meteen reusachtig waren. De oudste bekende dino's waren vaak kleiner dan veel kinderen verwachten.
Langzaam veranderen
Over heel lange tijd kunnen diergroepen veranderen.
Zo ontstonden er uit vroege dino's steeds nieuwe soorten.
Dat weten we door botten en fossielen te vergelijken.
Breng hier het historische vakperspectief binnen: we weten dit niet doordat iemand het heeft gezien, maar doordat onderzoekers sporen uit het verleden bestuderen.
Uit welke dieren ontstonden de eerste dino's?
Uit reptielen
Uit vissen
Uit vogels
Uit mensen
Sluit aan bij de uitleg dat dino's voortkwamen uit eerdere reptielgroepen.
Vul de juiste woorden in
De eerste dino's ontstonden in het Trias. Toen was de aarde warmer en de werelddelen lagen anders. De eerste dino's waren vaak niet zo groot, maar wel snel.
Controleert of leerlingen de omstandigheden en kenmerken van de eerste dino's onthouden.
Hoe weten wij iets over vroege dino's?
Bespreek dat onderzoekers botten en fossielen vergelijken. Goede antwoorden noemen fossielen, botten of vergelijken van resten.
Welke soorten waren er?
Er waren heel veel soorten dino's.
Sommige aten planten en andere aten vlees.
Ze verschilden in grootte, vorm en manier van leven.
Dit is de overzichtsslide. De volgende slides werken de verschillen uit zonder te veel moeilijke namen te stapelen.
Planteneters
Planteneters aten bladeren, takken en andere planten.
Vaak hadden ze:
platte tanden
een lange nek of sterk lichaam
een grote buik voor veel voedsel
Leg uit dat planten niet snel weglopen, maar dat je er wel veel van moet eten. Daarom waren sommige planteneters groot.
Vleeseters
Vleeseters jaagden op andere dieren of aten vlees.
Vaak hadden ze:
scherpe tanden
sterke poten
klauwen
Noem eventueel T. rex als bekend voorbeeld, maar houd de hoofdlijn bij kenmerken van vleeseters in het algemeen.
Groot, klein en apart
Niet elke dinosaurus leek op een reus.
Er waren:
heel grote dino's
kleinere snelle dino's
dino's met platen, hoorns of pantser
Benadruk variatie. Dat helpt leerlingen weg van het beeld dat 'een dinosaurus' altijd één soort dier zou zijn.
Bekende voorbeelden
Enkele bekende dino's zijn:
Triceratops
Stegosaurus
Brachiosaurus
Tyrannosaurus rex
Gebruik de voorbeelden alleen als herkenningspunten. Het doel is niet alle namen te onthouden, maar te zien hoe verschillend dino's konden zijn.
Welke dino was een planteneter?
T. rex
Triceratops
Allebei
Geen van beide
Gebruikt voorbeelden uit de slides. T. rex past bij vleeseter; Triceratops bij planteneter.
Vul de juiste woorden in
Er waren veel soorten dino's. Sommige aten planten en andere aten vlees. Planteneters hadden vaak platte tanden. Vleeseters hadden vaak scherpe tanden en klauwen.
Versterkt het verschil tussen planteneters en vleeseters met kenmerken die op de slides stonden.
Welke dino-naam ken jij het best?
Triceratops
Stegosaurus
Brachiosaurus
T. rex
Deze slide heeft geen instructies
Waar leefden de dino's?
Dino's leefden op veel plekken op aarde.
Fossielen van dino's zijn gevonden op bijna alle werelddelen.
Ze leefden dus niet maar op één plek.
Verbind hier geschiedenis met bewijs: omdat we fossielen op veel plaatsen vinden, weten we dat dino's wijd verspreid waren.
Verschillende leefgebieden
Dino's leefden in verschillende gebieden, zoals:
bossen
vlaktes
moerassen
droge streken
Niet elke soort leefde op dezelfde plek.
Leg 'leefgebied' eenvoudig uit als de plek waar een dier woont en voedsel vindt.
Waarom op zoveel plekken?
De aarde veranderde langzaam.
Werelddelen schoven in miljoenen jaren uit elkaar.
Daardoor leefden dino's in gebieden die later heel anders werden dan nu.
Houd het simpel: de aarde van toen leek niet op de aarde van nu. Fossielen kunnen daarom nu op onverwachte plekken liggen.
Fossielen vertellen waar
Botten, tanden en voetsporen noemen we fossielen.
Die helpen onderzoekers om te ontdekken waar dino's leefden.
Zo leren we over het verleden.
Dit is een mooie plek om het vak geschiedenis te benadrukken: we gebruiken sporen uit het verleden als bron van kennis.
Hoe stierven de dino's uit?
Ongeveer 66 miljoen jaar geleden stierven de dino's uit.
Veel wetenschappers denken dat een grote meteoriet op aarde insloeg.
Dat veranderde het leven op aarde sterk.
Zeg 'veel wetenschappers denken' om duidelijk te maken dat dit kennis uit onderzoek komt. Voor deze leeftijd is de meteorietinslag de hoofdverklaring.
Waar zijn fossielen van dino's gevonden?
Op één eiland
Alleen in Azië
Bijna overal
Alleen in zee
Toetst het idee dat dino's op veel plekken leefden en dat fossielen op bijna alle werelddelen gevonden zijn.
Vul de juiste woorden in
Dino's leefden op veel plekken op aarde. Ze woonden in bossen, vlaktes, moerassen en droge streken. Onderzoekers gebruiken fossielen om te ontdekken waar dino's leefden.
Verbindt leefgebieden met het bewijs: fossielen vertellen waar dino's leefden.
Wat gebeurde er daarna?
Meteorietinslag → veel stof in de lucht → minder zonlicht
Minder zonlicht → minder planten
Minder planten → dieren krijgen te weinig voedsel
Lees de keten rustig hardop. Het doel is dat leerlingen zien hoe één grote gebeurtenis veel gevolgen kan hebben.
Meer veranderingen tegelijk
In die tijd veranderde het klimaat ook.
Sommige onderzoekers denken dat grote vulkaanuitbarstingen ook invloed hadden.
Samen maakten deze veranderingen het leven moeilijk.
Houd dit als aanvullende nuance. De les hoeft geen wetenschappelijk debat te worden; het gaat om het idee dat grote veranderingen uitsterven kunnen veroorzaken.
Niet al het leven verdween
Na het uitsterven waren de dino's weg.
Maar andere dieren bleven leven.
Zo veranderde het leven op aarde opnieuw.
Blijf dicht bij de gegeven subtopics en vermijd extra zijpaden. Het kernidee is verandering door uitsterven.
Woorden om te onthouden
dinosaurus - een dier dat heel lang geleden op aarde leefde
Trias - het eerste tijdvak van de dino's
Jura - het middelste bekende tijdvak van de dino's
Krijt - het laatste tijdvak van de dino's
fossiel - een spoor of deel van een oud levend wezen in steen
planteneter - een dier dat planten eet
vleeseter - een dier dat andere dieren eet
Deze slide heeft geen instructies
Wat zorgde voor minder zonlicht?
Meer bossen
Een meteoriet
Meer voedsel
Snelle dino's
Sluit aan bij de keten op slide 21: meteorietinslag, stof in de lucht, minder zonlicht.
Vul de juiste woorden in
Ongeveer 66 miljoen jaar geleden stierven de dino's uit. Veel wetenschappers denken dat een grote meteoriet op aarde insloeg. Daardoor kwam er veel stof in de lucht en kregen dieren te weinig voedsel.
Controleert de hoofdlijn van het uitsterven zonder te veel details te vragen.
Wat vond jij het meest interessant?
Deze slide heeft geen instructies
Wat hielp jou om dino's te begrijpen?
Deze slide heeft geen instructies
Wat wil jij nog leren over dino's?
Deze slide heeft geen instructies
Nog meer woorden
leefgebied - de plek waar een dier leeft
wereldeel - een groot deel van de aarde, zoals Afrika of Europa
meteoriet - een grote steen uit de ruimte
uitsterven - verdwijnen, zodat een soort niet meer leeft
onderzoeker - iemand die dingen uitzoekt en bestudeert
Deze slide heeft geen instructies
