Module 2 ∙ Vraag en aanbod
Module 2 ∙ Vraag en aanbod
Module 7 Economische groei
Inhoud module 7 – Economische groei
Hoofdstuk 1 Macro-economische kengetallen
§1 Micro en macro
§2 Bruto binnenlands product: de objectieve methode
§3 Bruto binnenlands product: de subjectieve methode
§4 Categoriale inkomensverdeling
Hoofdstuk 2 Economische kringloop
§1 Algemeen evenwicht
§2 Macro-economisch boekhouden
§3 Betalingsbalans
Hoofdstuk 3 Economische groei
§1 Macro-economische productiefunctie
§2 Economische structuur
§3 Groei van het bbp
§4 Structuurbeleid
Hoofdstuk 4 Welvaart
§1 Welvaart en welzijn
§2 Welvaart meten
Hoofdstuk 5 Ongelijkheid
§1 Inkomen, vermogen en welvaart
§2 Welvaart herverdelen
§3 Belastingen
Inhoud hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen
Hoofdstuk 1 Macro-economische kengetallen
§1 Micro en macro
§2 Bruto binnenlands product: de objectieve methode
§3 Bruto binnenlands product: de subjectieve methode
§4 Categoriale inkomensverdeling
Module 7 Economische groei
Inhoud hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen
Leerdoelen hoofdstuk 1
Je kunt het onderscheid tussen micro-economie en macro-economie uitleggen en werken met geaggregeerde waarden.
Je kunt het bbp berekenen volgens de objectieve methode en volgens de subjectieve methode.
Je kunt de categoriale inkomensverdeling toelichten en rekenen met de afzonderlijke quota zoals de arbeidsinkomensquote.
Module 7 Economische groei
Inhoud hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen
Module 7 Economische groei
Begrippen
Arbeidsinkomen
Arbeidsinkomensquote (AIQ)
Bestedingsmethode
Bruto binnenlands inkomen (bbi)
Bruto binnenlands product (bbp)
Bruto toegevoegde waarde
Categoriale inkomensverdeling
Geaggregeerde waarden
Interest
Loonquote
Macro-economie
Macro-economische kengetallen
Micro-economie
Nationaal inkomen
Netto binnenlands inkomen (nbi)
Netto binnenlands product (nbp)
Netto toegevoegde waarde
Objectieve methode
Pacht
Primair inkomen
Quote van het overig inkomen
Restquote
Subjectieve methode
Winstquote
Inhoud hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen
Module 7 Economische groei
Formules
Hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen – Warming-up
Wat versta je onder economische groei? En vind jij economische groei hetzelfde als welvaart?
Licht je antwoord toe met een voorbeeld.
Module 7 Economische groei
Hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen
§1 Micro en macro
Module 7 Economische groei
§1 Micro en macro – Geaggregeerde waarden
Micro-economie
Vraag en aanbod op individuele markten
Macro-economie
De economie als geheel
Hoe werken alle markten tezamen?
De invloed van de overheid
Macro-economische kengetallen
Geaggregeerde waarden: optelsom van alle individuele waarden
‘de’ export, ‘de’ import
‘de’ vraag en ‘het’ aanbod van arbeid
Module 7 Economische groei
§1 Micro en macro – De arbeidsmarkt
Gewerkte uren
Arbeid: macro-economisch kengetal voor een land = het gemiddelde aantal gewerkte uren per jaar per inwoner
Bron 1 Het gemiddeld aantal uren dat iemand per maand werkt is in de Verenigde Staten hoger dan in Europa.
Module 7 Economische groei
§1 Micro en macro – Lesafsluiting
Check leerdoelen
Ik kan het onderscheid tussen micro-economie en macro-economie uitleggen en werken met geaggregeerde waarden.
Je kunt het bbp berekenen volgens de objectieve methode en volgens de subjectieve methode.
Je kunt de categoriale inkomensverdeling toelichten en rekenen met de afzonderlijke quota zoals de arbeidsinkomensquote.
Module 7 Economische groei
Hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen
§2 Bruto binnenlands product: de objectieve methode
Module 7 Economische groei
§2 Bbp: de objectieve methode – Het bbp
Bruto binnenlands product
Het bbp (ook wel nationaal inkomen genoemd) is de waarde van alle in een land geproduceerde goederen en diensten in één jaar.
Bbp en inflatie
Nominale bbp: stijging onder andere door inflatie
Reële bbp: koopkracht
Drie methoden voor het berekenen van het bbp
Objectieve methode, subjectieve methode en bestedingsmethode
Module 7 Economische groei
Berekenen van het bbp
Drie methoden:
Objectieve methode
Subjectieve methode
Bestedingsmethode
§2 Bbp: de objectieve methode – Het bbp van Nederland
Bruto binnenlands product (bbp) van Nederland (nominaal en reëel)
Bron 1 Nominaal en reëel bbp van Nederland, in miljarden euro’s, 2000-2019.
Module 7 Economische groei
Basis model
Gezin
Goederen
Bedrijf
productiefactoren
§2 Bbp: de objectieve methode – 1 Objectieve methode
Objectieve methode
De totale toegevoegde waarde door productie in een land
‘Objectief’: het gaat om objecten
Bruto toegevoegde waardeVerschil tussen de waarde van het eindproduct en de waarde van de ingekochte goederen en diensten
Netto toegevoegde waarde
Productie veroorzaakt ook waardevermindering: afschrijvingen
Formules
Module 7 Economische groei
§2 Bbp: de objectieve methode – 1 Objectieve methode
Van totale omzet (TO) naar bruto naar netto toegevoegde waarde
Bron 3 TO, bruto en netto toegevoegde waarde.
Module 7 Economische groei
§2 Bbp: de objectieve methode – Overheid en toegevoegde waarde
Toegevoegde waarde van de overheid
Hoe meet je de waarde van de overheid in het bbp?
Toegevoegde waarde van overheid = optelsom van alle ambtenarensalarissen
Bbp inclusief overheid
Inclusief ambtenarensalarissen waardevermindering: afschrijvingen
Nbp inclusief overheid
Bbp minus afschrijvingen
Formules
Module 7 Economische groei
Hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen
§3 Bruto binnenlands product: de subjectieve methode
Module 7 Economische groei
§3 Bbp: de subjectieve methode – 2 Subjectieve methode: het nbi
Netto binnenlands inkomen: nbi
Formule: nbi = nbp
‘Subjectief’: het gaat om diegenen die productiefactoren leveren
Ingedeeld op basis van inkomensstromen
Productiefactoren macro-economie
Arbeid: inkomen is loon
Financieel kapitaal: inkomen uit interest
Gebruik natuur: inkomen uit pacht
Ondernemerschap: inkomen uit winst
Module 7 Economische groei
Berekenen van het bbp
Drie methoden:
Objectieve methode
Subjectieve methode
Bestedingsmethode
§3 Bbp: de subjectieve methode – Productiefactoren / inkomen
Netto binnenlands inkomen verdeelt over primaire inkomens
Bron 1 De beloning van productiefactoren.
Module 7 Economische groei
§3 Bbp: de subjectieve methode – 2 Subjectieve methode
Subjectieve methode
Bruto binnenlands inkomen (bbi)Netto binnenlands inkomen + afschrijvingen
Netto binnenlands inkomen (nbi)Optelsom van alle primaire inkomens die in een land aan inkomen worden verdiend.
Formules
Module 7 Economische groei
§3 Bbp: de subjectieve methode – Lesafsluiting
Module 7 Economische groei
Check leerdoelen
Ik kan het onderscheid tussen micro-economie en macro-economie uitleggen en werken met geaggregeerde waarden.
Ik kan het bbp berekenen volgens de objectieve methode en volgens de subjectieve methode.
Je kunt de categoriale inkomensverdeling toelichten en rekenen met de afzonderlijke quota zoals de arbeidsinkomensquote.
Hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen
§4 Categoriale inkomensverdeling
Module 7 Economische groei
§4 Categoriale inkomensverdeling – Kennisquiz §3
Module 7 Economische groei
Beschrijf in eigen woorden hoe de subjectieve methode voor het berekenen van het bbp werkt.
§4 Categoriale inkomensverdeling – De formules
Categoriale inkomensverdeling
De categoriale inkomensverdeling geeft aan hoe het nbi verdeeld is over de productiefactoren: arbeid, ondernemerschap, kapitaal en natuur.
Arbeids- en inkomensquota
Loonquote
Arbeidsinkomensquote (AIQ)
= loon + winst (= loon ondernemer)
Restquote
winstquote
interestquote
pachtquote
Module 7 Economische groei
Formules
§4 Categoriale inkomensverdeling – De AIQ in Nederland
Arbeidsinkomensquote: indicator van de economische structuur
Bron 1 De AIQ voor tien sectoren in Nederland, 1995-2019.
Module 7 Economische groei
§4 Categoriale inkomensverdeling – Lesafsluiting
Module 7 Economische groei
Check leerdoelen
Ik kan het onderscheid tussen micro-economie en macro-economie uitleggen en werken met geaggregeerde waarden.
Ik kan het bbp berekenen volgens de objectieve methode en volgens de subjectieve methode.
Ik kan de categoriale inkomensverdeling toelichten en rekenen met de afzonderlijke quota zoals de arbeidsinkomensquote.
Toepassen leerdoelen
Huiswerk: je kunt nu in §5 Toepassen met de opdrachten de theorie toepassen op andere economische contexten.
Inhoud hoofdstuk 2 – Economische kringloop
Hoofdstuk 2 Economische kringloop
§1 Algemeen evenwicht
§2 Macro-economisch boekhouden
§3 Betalingsbalans
Module 7 Economische groei
Inhoud hoofdstuk 2 – Economische kringloop
Leerdoelen hoofdstuk 2
Je kunt uitleggen hoe veranderingen op de ene markt het marktevenwicht op een andere markt kunnen beïnvloeden.
Je kunt het bbp berekenen met de bestedingsmethode.
Je kunt werken met een financiële en reële economische kringloop en met de drie macro-economische identiteiten.
Je kunt uitleggen hoe verschillende internationale handelsstromen geboekt worden op de goederen- en kapitaalrekening van de betalingsbalans.
Module 7 Economische groei
Inhoud hoofdstuk 2 – Economische kringloop
Formules
Module 7 Economische groei
Begrippen
Algemeen evenwicht
Betalingsbalans
Bruto-investering
Buitenlandse valutareserve
Consumptie
Deviezenvoorraad
Dienstenrekening
Economische kringloop
Export
Financiële kringloop
Financiële rekening
Handelsbalans
Handelsoverschot
Handelstekort
Import
Investeringen
Kapitaalrekening
Lopende rekening
Macro-economische identiteit
Nationaal spaarsaldo
Nationale rekeningen
Netto-investering
Overheidsbestedingen
Particulier spaarsaldo
Primaire-inkomensrekening
Reële kringloop
Saldo overheidssector
Secundaire-inkomensrekening
Uitbreidingsinvestering
Uitvoersaldo
Vervangingsinvestering
Wisselkoersbeleid
Hoofdstuk 2 – Economische kringloop – Warming-up
Het woord kringloop betekent onder andere circulatie, cirkelgang, cyclus en rondloop.
Hoe zou je het begrip ‘economische kringloop’ in eigen woorden beschrijven?
Module 7 Economische groei
Hoofdstuk 2 – Economische kringloop
§1 Algemeen evenwicht
Module 7 Economische groei
§1 Algemeen evenwicht – Marktevenwicht
Marktevenwicht
Twee waarden:
Evenwichtsprijs
Evenwichtshoeveelheid
Evenwichtsvoorwaarden
De gevraagde hoeveelheid is gelijk aan de aangeboden hoeveelheid.
Alle aanbieders maximaliseren hun winst.
Wel of geen invloed op de prijs?
Volkomen concurrentie: geen invloed
Overige marktvormen: wel invloed
Module 7 Economische groei
§1 Algemeen evenwicht
Evenwichten
Twee evenwichten:
Een markt in evenwicht
De economie als geheel in evenwicht
Algemeen evenwicht
Algemeen evenwicht is de situatie waarin alle markten tegelijk in evenwicht zijn.
Wederzijdse afhankelijkheid
Streven naar algemeen evenwicht
Kettingreactie: bij veranderende markt(en)
Macro-economie: gaat over kettingreacties
Module 7 Economische groei
§1 Algemeen evenwicht – Wederzijdse afhankelijkheid
Een economie van twee markten
Algemeen evenwicht en wederzijdse afhankelijkheid via twee voorbeelden:
Productmarkt
Arbeidsmarkt
Wederzijdse afhankelijkheid
Arbeid wordt gebruikt om productie voort te brengen op de productmarkt.
Overheid met financieringstekort:
verhoging loonbelasting
loonvoet stijgt, minder aanbod arbeid
prijs product stijgt, minder vraag
Bron 2 Het evenwicht op de productmarkt in de uitgangssituatie.
Productmarkt van volkomen concurrentie.
Het marktevenwicht is {p1, Q1}
Module 7 Economische groei
§1 Algemeen evenwicht – Wederzijdse afhankelijkheid
Wederzijdse afhankelijkheid: arbeidsmarkt en productmarkt
Bron 4 Het evenwicht op de productmarkt nadat de loonbelasting verhoogd is.
Bron 3 Vraag en aanbod op de arbeidsmarkt.
Module 7 Economische groei
§1 Algemeen evenwicht – Centraal Planbureau
Centraal Planbureau
Macro-economische modellen: wederzijdse afhankelijkheden met duizenden wiskundige formules
Macro-economisch model van de Nederlandse economie: CPB
Voorspelt de ontwikkeling in de nabije toekomst.
Geeft inzicht in de effecten van voorgenomen economisch beleid.
Bron 5 Bij het Centraal Planbureau werken de rekenmeesters van de regering.
Module 7 Economische groei
§1 Algemeen evenwicht – Lesafsluiting
Check leerdoelen
Ik kan uitleggen hoe veranderingen op de ene markt het marktevenwicht op een andere markt kunnen beïnvloeden.
Je kunt het bbp berekenen met de bestedingsmethode.
Je kunt werken met een financiële en reële economische kringloop en met de drie macro-economische identiteiten.
Je kunt uitleggen hoe verschillende internationale handelsstromen geboekt worden op de goederen- en kapitaalrekening van de betalingsbalans.
Module 7 Economische groei
Hoofdstuk 2 – Economische kringloop
§2 Macro-economisch boekhouden
Module 7 Economische groei
§2 Macro-economisch boekhouden – Kennisquiz §1
Leg de definitie van ‘algemeen evenwicht’ in de economie uit.
Verklaar aan de hand van een voorbeeld hoe er wederzijdse afhankelijkheid bestaat tussen twee markten.
Module 7 Economische groei
§2 Macro-economisch boekhouden – Economische kringloop
Macro-economische model
Beschrijft de economie als geheel
Economische kringloop: model met vijf sectoren:
1 Gezinnen (consumenten)
Bedrijven (producenten)
Overheid
Buitenland
Financiële instellingen
Interactie tussen deze vijf sectoren via geld- en goederenstromen
Model is basis om bbp te berekenen met de bestedingsmethode
Module 7 Economische groei
Economische kringloopGeld- en goederenstromen
Financiële kringloop: geldstromen
Reële kringloop: goederen- en dienstenstromen
§2 Macro-economisch boekhouden – Financiële kringloop
Vereenvoudigde economische kringloop met geldstromen: financiële kringloop
Bron 1 Een financiële kringloop met fictieve bedragen (in miljarden euro’s).
Module 7 Economische groei
§2 Macro-economisch boekhouden – Reële kringloop
Vereenvoudigde economische kringloop met goederen- en dienstenstromen:
reële kringloop
Bron 2 De reële kringloop onderliggend bron 1.
Module 7 Economische groei
§2 Macro-economisch boekhouden – Macro-economische identiteiten
Macro-economische identiteiten
Relaties die altijd gelden bij de geld- en goederenstromen tussen de vijf sectoren:
Bedrijven: het totaal aan geld dat naar de bedrijven gaat, is gelijk aan wat de bedrijven uitgeven.
Gezinnen: het inkomen van gezinnen moet per definitie gelijk zijn aan hun bestedingen.
Overheid
Buitenland
Financiële instellingen: de ingaande geldstromen zijn altijd gelijk aan de uitgaande geldstromen.
Module 7 Economische groei
Drie macro-economische identiteiten
Y = C + I + O + E − M
Y = C + B + S
(E − M) = (S − I) + (B − O)
§2 Macro-economisch boekhouden – Bedrijven
Bedrijven
Geldstromen naar bedrijven
Consumptie (C) door gezinnen
Overheidsbestedingen (O)
Investeringen (I)
Export (E)
Geldstromen uit bedrijven
Import (M): geld naar het buitenland
Totale geldstroom in/uit bedrijven (Y)
Formule: Y = C + I + O + E − M
Eerste macro-economische identiteit
Totaal aan geld dat naar de bedrijven gaat, is gelijk aan wat de bedrijven uitgeven.
Module 7 Economische groei
Bbp volgens de bestedingsmethode
bbp = nbp + afschrijvingen
= nbi + afschrijvingen
= Y + afschrijvingen
§2 Macro-economisch boekhouden – Investeringen
Bruto- en netto-investeringen
Bruto-investeringen: vervanging en uitbreiding van kapitaalgoederen
Vervangingsinvesteringen
Kapitaalgoederenvoorraad neemt niet toe: bestaande wordt vervangen.
Netto- of uitbreidingsinvesteringen
Uitbreiden: bedrijven lenen bij financiële instellingen, voorraad kapitaalgoederen neemt toe.
Formule
Module 7 Economische groei
§2 Macro-economisch boekhouden – Berekening bbp
De bestedingsmethode: componenten voor de berekening van het bbp
Bron 4 De componenten voor de berekening van het Nederlandse bbp met de bestedingsmethode (in miljarden euro’s), 1995-2019.
Module 7 Economische groei
§2 Macro-economisch boekhouden – Consumenten
Consumenten
Geldstromen en gezinnen/huishoudens
Gezinnen stellen productiefactoren beschikbaar
Ontvangen als beloning inkomen (Y)
Besteden dit inkomen aan:
Consumptie (C)
Belastingen (B)
Sparen (S)
Totale geldstroom in/uit huishoudens
Formule: Y = C + B + S
Module 7 Economische groei
Tweede macro-economische identiteit
Inkomen van gezinnen moet per definitie gelijk zijn aan hun bestedingen.
§2 Macro-economisch boekhouden – Consumenten
Besparingen van alle Nederlandse gezinnen
Bron 6 Nominale besparingen en spaarquote in Nederland, 1995-2019.
Module 7 Economische groei
§2 Macro-economisch boekhouden – Overheid
Overheid
Geldstromen in/uit overheid
Inkomsten: overheid ontvangt belastinggeld (B)
Uitgaven: overheid doet overheidsbestedingen (O)
Saldo overheidssector
Formule: saldo overheidssector = B − O
verschil B − O
financieringstekort
financieringsoverschot
Module 7 Economische groei
§2 Macro-economisch boekhouden – Overheid
Financieringsquote en staatsschuldquote in de eurozone
Bron 7 Begrotingssaldo en staatsschuld als percentage van het bbp voor alle landen van de eurozone, 2019.
Module 7 Economische groei
§2 Macro-economisch boekhouden – Buitenland
Buitenland
Geldstromen naar/van buitenland
Export: koopt goederen van een land (E)
Import: verkoopt goederen aan een land (M)
Uitvoersaldo
Formule: uitvoersaldo = E − M
verschil E − M
positief uitvoersaldo
negatief uitvoersaldo
Module 7 Economische groei
§2 Macro-economisch boekhouden – Buitenland
Nederland = handelsland; uitvoersaldo en dekkingspercentage
Bron 8 Uitvoersaldo (in miljarden euro’s) en dekkingspercentage van Nederland, 2002-2019.
Dekkingspercentage
= export als % van de import
Module 7 Economische groei
§2 Macro-economisch boekhouden – Financiële instellingen
Financiële instellingen
Geldstromen naar/van financiële instellingen
Ontvangsten uit particuliere sector:
Spaargeld van gezinnen (S)
Lenen aan bedrijven (I)
Particulier spaarsaldo
Formule: particulier spaarsaldo = S − I
verschil S − I
particulier spaaroverschot
particulier spaartekort
Module 7 Economische groei
§2 Macro-economisch boekhouden – Financiële instellingen
Financiële instellingen
Nationaal spaarsaldo
Saldo particuliere sector + overheidssector
Formule: (S − I) + (B − O)
Nationaal spaaroverschot = uitvoersaldo
Uitvoersaldo is altijd gelijk aan het nationaal spaarsaldo
Formule: (E − M) = (S − I) + (B − O)
Module 7 Economische groei
Derde macro-economische identiteit
Ingaande geldstromen zijn altijd gelijk aan de uitgaande geldstromen.
§2 Macro-economisch boekhouden – Nationaal saldo
Uitvoersaldi: grote negatieve uitvoersaldi versus grote spaaroverschotten
Bron 9 Uitvoersaldo voor landen van de eurozone (in miljarden euro’s), 2019.
Module 7 Economische groei
§2 Macro-economisch boekhouden – Samenvatting
Module 7 Economische groei
Eerste macro-economische identiteit
Totaal aan geld dat naar de bedrijven gaat, is gelijk aan wat de bedrijven uitgeven.
Drie macro-economische identiteiten
Y = C + I + O + E − M
Y = C + B + S
(E − M) = (S − I) + (B − O)
Tweede macro-economische identiteit
Inkomen van gezinnen moet per definitie gelijk zijn aan hun bestedingen.
Derde macro-economische identiteit
Ingaande geldstromen zijn altijd gelijk aan de uitgaande geldstromen.
§2 Macro-economisch boekhouden – Lesafsluiting
Module 7 Economische groei
Check leerdoelen
Ik kan uitleggen hoe veranderingen op de ene markt het marktevenwicht op een andere markt kunnen beïnvloeden.
Ik kan het bbp berekenen met de bestedingsmethode.
Ik kan werken met een financiële en reële economische kringloop en met de drie macro-economische identiteiten.
Je kunt uitleggen hoe verschillende internationale handelsstromen geboekt worden op de goederen- en kapitaalrekening van de betalingsbalans.
Hoofdstuk 2 – Economische kringloop
§3 Betalingsbalans
Module 7 Economische groei
§3 Betalingsbalans – Kennisquiz §2
Omschrijf in eigen woorden wat de drie macro-economische identiteiten inhouden.
Module 7 Economische groei
§3 Betalingsbalans – Boekhouding van de internationale handel
Nationale rekeningen
Overzicht van de geldstromen tussen de economische sectoren in het afgelopen kalenderjaar
CBS en Eurostat
Betalingsbalans
Boekhouding van de internationale handel
Betalingsbalans: overzicht van alle financiële transacties tussen een land en het buitenland
Module 7 Economische groei
Betalingsbalans
Lopende rekening
Kapitaalrekening
§3 Betalingsbalans – De betalingsbalans
De betalingsbalans: de lopende rekening en de kapitaalrekening
Bron 1 De betalingsbalans.
Module 7 Economische groei
§3 Betalingsbalans – Lopende en kapitaalrekening
Lopende rekening
Deelrekeningen:
Goederenrekening of Handelsbalans
Dienstenrekening
Primaire inkomensrekening
Secundaire inkomensrekening
Kapitaalrekening (ook wel financiële rekening)
Alle internationale investeringen en beleggingen
Module 7 Economische groei
Betalingsbalans
Lopende rekening
Kapitaalrekening
§3 Betalingsbalans – Lopende rekening
Lopende rekening
1 Goederenrekening of Handelsbalans
Betalingen van import en export
Handelsoverschot of -tekort
2 Dienstenrekening
Internationale handel in diensten
Onder andere goederentransport, toerisme
3 Primaire inkomensrekening
Primaire inkomens naar/uit het buitenland
Onder andere loon uit buitenland, buitenlandse lening
4 Secundaire inkomensrekening (of Inkomensoverdrachtenrekening)
Inkomensoverdrachten over de grens zonder tegenprestatie
Onder andere ontwikkelingshulp, loterij
Module 7 Economische groei
Betalingsbalans
Lopende rekening
Kapitaalrekening
§3 Betalingsbalans – De lopende rekening van Nederland
Nederlandse betalingsbalans: het saldo van de lopende rekening (vier rekeningen)
Bron 3 Saldi van de rekeningen op de lopende rekening van Nederland (in miljarden euro’s), 2016-2020.
Module 7 Economische groei
§3 Betalingsbalans – Evenwicht op de betalingsbalans
Saldo van de betalingsbalans
Saldo lopende rekening + saldo kapitaalrekening
Betalingsbalans evenwicht
Negatief saldo: afname buitenlandse valutareserve of deviezenvoorraad
Positief saldo: toename buitenlandse valutareserve
Alleen als het handelsland een andere valuta gebruikt dan de binnenlandse
Wisselkoersbeleid
Herhaal hoofdstuk 4 van module 3
Bron 4 Saldo op de betalingsbalans van landen van de eurozone (in miljarden euro’s), 2019.
Module 7 Economische groei
§3 Betalingsbalans– Lesafsluiting
Module 7 Economische groei
Check leerdoelen
Ik kan uitleggen hoe veranderingen op de ene markt het marktevenwicht op een andere markt kunnen beïnvloeden.
Ik kan het bbp berekenen met de bestedingsmethode.
Ik kan werken met een financiële en reële economische kringloop en met de drie macro-economische identiteiten.
Ik kan uitleggen hoe verschillende internationale handelsstromen geboekt worden op de goederen- en kapitaalrekening van de betalingsbalans.
Toepassen leerdoelen
Huiswerk: je kunt nu in §4 Toepassen met de opdrachten de theorie toepassen op andere economische contexten.
Module 2 ∙ Vraag en aanbod
Module 7 Economische groei
Inhoud module 7 – Economische groei
Hoofdstuk 1 Macro-economische kengetallen
§1 Micro en macro
§2 Bruto binnenlands product: de objectieve methode
§3 Bruto binnenlands product: de subjectieve methode
§4 Categoriale inkomensverdeling
Hoofdstuk 2 Economische kringloop
§1 Algemeen evenwicht
§2 Macro-economisch boekhouden
§3 Betalingsbalans
Hoofdstuk 3 Economische groei
§1 Macro-economische productiefunctie
§2 Economische structuur
§3 Groei van het bbp
§4 Structuurbeleid
Hoofdstuk 4 Welvaart
§1 Welvaart en welzijn
§2 Welvaart meten
Hoofdstuk 5 Ongelijkheid
§1 Inkomen, vermogen en welvaart
§2 Welvaart herverdelen
§3 Belastingen
Inhoud hoofdstuk 3 – Economische groei
Hoofdstuk 3 Economische groei
§1 Macro-economische productiefunctie
§2 Economische structuur
§3 Groei van het bbp
§4 Structuurbeleid
Module 7 Economische groei
Inhoud hoofdstuk 3 – Economische groei
Leerdoelen hoofdstuk 3
Je kunt werken met de macro-economische productiefunctie.
Je kunt uitleggen hoe economisch structuurbeleid het aanbod en de kwaliteit van arbeid en kapitaal beïnvloedt en hoe dat doorwerkt op de factorproductiviteit.
Je kunt de nominale en reële economische groei berekenen en uitleggen hoe economisch structuurbeleid de economische groei kan bevorderen.
Module 7 Economische groei
Inhoud hoofdstuk 3 – Economische groei
Formules
Module 7 Economische groei
Begrippen
Arbeidsintensief
Arbeidsparticipatie
Dienstensector
Economisch structuurbeleid
Economische groei
Economische krimp
Factorproductiviteit
Fysieke infrastructuur
Industriële sector
Infant industry argument
Kapitaal-arbeidverhouding
Kapitaalintensief
Macro-economische productiefunctie
Macro-economische sectoren
Monetaire infrastructuur
Nominale economische groei
Primaire sector
Protectie
Publiek kapitaal
Quartaire sector
Reële economische groei
Secundaire sector
Tertiaire sector
Vergrijzing
Werkgelegenheid
Werkzame beroepsbevolking
Wig
Hoofdstuk 3 – Economische groei – Warming-up
Hoe zou je economische groei/krimp kunnen uitdrukken en meten? Licht je antwoord toe met een voorbeeld.
Module 7 Economische groei
Hoofdstuk 3 – Economische groei
§1 Macro-economische productiefunctie
Module 7 Economische groei
§1 Macro-economische productiefunctie – Formule
Productiefunctie
Relatie tussen inzet van productiefactoren en bijbehorende productie
Macro-economische productiefunctie
Voor een land als geheel (macro)
Bbp als functie van arbeid, kapitaal, ondernemerschap en natuur
Wiskundige formule: Y = Af(K, L)
Meeropbrengsten
Productie: constante of afnemende meeropbrengsten
Module 7 Economische groei
§1 Macro-economische productiefunctie – Meeropbrengsten
Meeropbrengsten bij twee macro-economische productiefuncties: (K) en (L)
Bron 1 Macro-economische productiefuncties.
Module 7 Economische groei
§1 Macro-economische productiefunctie – Kapitaal en arbeid
Kapitaal-arbeidverhouding
Indicator voor de economie = de kapitaal-arbeidverhouding
Hoe meten? Met de kosten van kapitaal en arbeid
Arbeidsintensief of kapitaalintensief
Voorbeeld
Kapitaal-arbeidverhouding van 0,48 voor Nederland
De uitgaven aan arbeid bij de totale productie is twee keer zo hoog als de uitgaven aan kapitaal
Module 7 Economische groei
§1 Macro-economische productiefunctie – Kapitaal en arbeid
Module 7 Economische groei
Bron 2 De kapitaal-arbeidverhouding voor de Verenigde Staten en 24 lidstaten van de EU, 2015.
§1 Macro-economische productiefunctie – Sectorindeling
Vier macro-economische sectoren
Primaire sector: alle bedrijven die hun producten rechtstreeks uit de natuur halen.
Secundaire sector: verwerkt producten van de primaire sector; de industrie.
Tertiaire sector: commerciële dienstverlenende bedrijven: winkels, zakelijke dienstverleners, kappers, advocaten, horeca; de dienstensector.
Quartaire sector: dienstverlenende producenten zonder winstoogmerk: overheid, scholen, ziekenhuizen, kerken, moskeeën, brandweer; betaald uit belastingopbrengsten.
Module 7 Economische groei
Bron 3 De macro-economische sectorindeling.
§1 Macro-economische productiefunctie – Kapitaal en arbeid
Kapitaal-arbeidverhoudingen van de vier macro-economische sectoren
Bron 4 De kapitaal-arbeidverhouding in Nederland voor de vier macro-economische sectoren.
Module 7 Economische groei
§1 Macro-economische productiefunctie – Kapitaal en arbeid
Kapitaal-arbeidverhoudingen: zestien sectoren uit de vier macro-economische sectoren
Bron 5 De kapitaal-arbeidverhouding voor verschillende sectoren in Nederland, 2015.
Module 7 Economische groei
§1 Macro-economische productiefunctie – Lesafsluiting
Module 7 Economische groei
Check leerdoelen
Ik kan werken met de macro-economische productiefunctie.
Je kunt uitleggen hoe economisch structuurbeleid het aanbod en de kwaliteit van arbeid en kapitaal beïnvloedt en hoe dat doorwerkt op de factorproductiviteit.
Je kunt de nominale en reële economische groei berekenen en uitleggen hoe economisch structuurbeleid de economische groei kan bevorderen.
Hoofdstuk 3 –Economische groei
§2 Economische structuur
Module 7 Economische groei
§2 Economische structuur – Kennisquiz §1
Welke macro-economische sectoren kun je onderscheiden?
Geef van elke sector een voorbeeld uit de praktijk.
2 Leg het verschil uit tussen een arbeidsintensieve en een kapitaalintensieve macro-economische sector.
Module 7 Economische groei
§2 Economische structuur – Nationale productie
Nationale productie
Nationale productie is het resultaat van de macro-economische productiefunctie.
Constante of toenemende meeropbrengsten
Resultaat wordt bepaald door drie factoren:
1 Hoogte van de factorproductiviteit A
Innovatie
Kwaliteit van de ingezette arbeid
Kwaliteit van het ingezette kapitaal
Hoeveelheid ingezette arbeid L
Hoeveelheid ingezet kapitaal K
Fysiek kapitaal: fysieke infrastructuur
Financieel kapitaal: monetaire infrastructuur
Module 7 Economische groei
§2 Economische structuur – Aanbod van kapitaal (K)
Aanbod van kapitaal (K)
Fysiek kapitaal: fysieke infrastructuur
Fysieke infrastructuur van een land: spoorwegnet, havens, wegennet, netwerk van gsm-masten, ICT-infrastructuur, waterleidingnetwerk
Deels door de overheid als collectief goed
Financieel kapitaal: monetaire infrastructuur
Infrastructuur voor de financiële kant van ruil: geldautomaten, creditcards, bankensysteem
Goed toezicht: centrale banken
Vertrouwen: lagere transactiekosten
Module 7 Economische groei
Kapitaal (K)
Fysiek kapitaal
Financieel kapitaal
§2 Economische structuur – Fysiek kapitaal
Nederlandse fysieke infrastructuur: Luchthaven Schiphol
Bron 1 Aantal passagiers (× 1.000) dat elke maand vertrekt vanaf Schiphol, 2000-2020.
Module 7 Economische groei
§2 Economische structuur – Aanbod van arbeid (L)
Aanbod van arbeid (L)
Werkgelegenheid: het totaal aan arbeid dat verricht wordt.
Werkzame beroepsbevolking: alle 15- tot 75-jarigen die in Nederland wonen en betaalde arbeid verrichten.
Scholing en levensverwachting
Economische levensloop: arbeidsaanbod wordt beïnvloed door:
Leerplicht (later gaan werken)
Pensioengerechtigde leeftijd: vergrijzing (langer doorwerken)
Module 7 Economische groei
§2 Economische structuur – Arbeid (L)
Werkzame beroepsbevolking in Nederland: uitgesplitst naar opleidingsniveau
Bron 2 De werkzame beroepsbevolking in Nederland (× 1.000), uitgesplitst naar opleidingsniveau, 2003-2019.
Module 7 Economische groei
§2 Economische structuur – Arbeidsaanbod: de wig
De wig
Arbeidsmarkt: aanbieders kiezen tussen werk en vrije tijd.
Werknemer: keuze wordt bepaald door individuele voorkeuren en het nettoloon.
Werkgever: kijkt naar loonkosten = brutoloon plus de werkgeverspremies.
De wig is het verschil tussen het nettoloon en de loonkosten.
Hoe groter de wig, hoe minder snel iemand vrije tijd wil inruilen voor werk. Gevolg: kleiner arbeidsaanbod.
Module 7 Economische groei
‘Hoe scherper of spitser de wig is, des te sterker de splijtwerking.’
§2 Economische structuur – Flexibele arbeidsinzet
Flexibele inzet van arbeid
Het arbeidsaanbod wordt verhoogd door flexibele inzet:
Plaats van werken
Aantal uur dat gewerkt kan worden
Tijdstip dat de medewerker het best uitkomt
Flexibiliteit bij het aantal gewerkte uren
Hoe flexibeler arbeid ingezet kan worden, hoe hoger de arbeidsparticipatie.
Module 7 Economische groei
§2 Economische structuur – Flexibele arbeidsinzet (L)
Werkzame beroepsbevolking in Nederland: mannen, vrouwen en deeltijdarbeid
Bron 6 De werkzame beroepsbevolking in Nederland (× 1.000), uitgesplitst naar mannen en vrouwen en deeltijdarbeid, 2003-2019.
Module 7 Economische groei
§2 Economische structuur – Factorproductiviteit (A)
Factorproductiviteit (A)
Hoe meer arbeid en kapitaal ingezet worden, des te meer brengt een land voort: het bbp.
Productiefactor ondernemerschap
Ondernemerschap wordt beïnvloed door:
Innovatie
Veel innovatie, veel voortbrengend
2 Kwaliteit van de ingezette arbeid (L)
Onderwijs verhoogt de arbeidsproductiviteit
3 Kwaliteit van het ingezette kapitaal (K)
Kwalitatieve collectieve goederen
Kwaliteit zelf ingebracht privaat kapitaal
Module 7 Economische groei
Formule macro-economische productiefunctie:
§2 Economische structuur – Lesafsluiting
Module 7 Economische groei
Check leerdoelen
Ik kan werken met de macro-economische productiefunctie.
Ik kan uitleggen hoe economisch structuurbeleid het aanbod en de kwaliteit van arbeid en kapitaal beïnvloedt en hoe dat doorwerkt op de factorproductiviteit.
Je kunt de nominale en reële economische groei berekenen en uitleggen hoe economisch structuurbeleid de economische groei kan bevorderen.
Hoofdstuk 3 – Economische groei
§3 Groei van het bbp
Module 7 Economische groei
§3 Groei van het bbp – Kennisquiz §2
Leg met een voorbeeld uit hoe de wig een lager of hoger arbeidsaanbod kan veroorzaken.
Hoe kan de productiefactor kapitaal worden ingezet binnen de macro-economische productiefunctie? Licht je antwoord toe.
Module 7 Economische groei
Herhaling – Macro-economische productiefunctie – Formule
Module 7 Economische groei
Productiefunctie
De productiefuncties is de relatie tussen inzet van productiefactoren en bijbehorende productie.
Macro-economische productiefunctie
Voor een land als geheel (macro)
Bbp als functie van arbeid, kapitaal, ondernemerschap en natuur
Wiskundige formule: Y = Af(K, L)
Meeropbrengsten
Productie: constante of afnemende meeropbrengsten
§3 Groei van het bbp – Toename totale factorproductiviteit
Van 2019 naar 2020 neemt de hoeveelheid ingezette arbeid en kapitaal toe.
Bron 1 Toegenomen totale factorproductiviteit en macro-economische productie.
Module 7 Economische groei
Door de tijd heen stijgt de factorproductiviteit; het land brengt meer voort bij dezelfde inzet van kapitaal en arbeid.
§3 Groei van het bbp – Economische groei of krimp
Bbp-ontwikkeling
Ontwikkelingen door de tijd:
Er wordt meer/minder arbeid en kapitaal ingezet.
Door de tijd heen stijgt/daalt de factorproductiviteit.
Resultaat: het bbp stijgt/daalt = economische groei/krimp
Economische groei/krimp
Groei: positieve groei
Krimp: negatieve groei
Module 7 Economische groei
Bron 2 Stijging van het bbp door de tijd.
§3 Groei van het bbp – Berekenen van economische groei
Nominale en reële economische groei
Berekening: wel/niet rekening houden met de inflatie
1 Nominale economische groei
Geen rekening houden met inflatie
Reële economische groei
Wel rekening houden met inflatie:
Stap 1: nominale economische groei eerst omzetten naar een indexcijfer
Stap 2: berekening reële indexcijfer
Maatschappelijke welvaart
Bbp als maatstaf voor welvaart
Module 7 Economische groei
Formules
§3 Groei van het bbp – Nominale en reële economische groei
Bron 4 Nominale en reële economische groei van Nederland, 2001-2019.
Module 7 Economische groei
Economische groei: door inflatie is de reële groei lager dan de nominale
§3 Groei van het bbp – Lesafsluiting
Module 7 Economische groei
Check leerdoelen
Ik kan werken met de macro-economische productiefunctie.
Ik kan uitleggen hoe economisch structuurbeleid het aanbod en de kwaliteit van arbeid en kapitaal beïnvloedt en hoe dat doorwerkt op de factorproductiviteit.
Ik kan de nominale en reële economische groei berekenen en uitleggen hoe economisch structuurbeleid de economische groei kan bevorderen.
Hoofdstuk 3 – Economische groei
§4 Structuurbeleid
Module 7 Economische groei
§4 Structuurbeleid – Kennisquiz §3
Leg de relatie uit tussen het bbp en economische groei of economische krimp.
Geef een voorbeeld van een prijsontwikkeling van een product of dienst waardoor de reële economische groei lager wordt dan de nominale groei. Licht toe.
Module 7 Economische groei
§4 Structuurbeleid – Overheid en economisch structuurbeleid
De overheid en de factorproductiviteit
Groeiende economie: overheid heeft meer middelen om te investeren in onder andere:
collectieve goederen
fysieke infrastructuur
monetaire infrastructuur
voor toekomstige economische groei.
Economisch structuurbeleid
Het overheidsbeleid om de factorproductiviteit te verhogen
Module 7 Economische groei
§4 Structuurbeleid – Toegevoegde waarde in de EU
De toegevoegde waarde per werkende in de EU … met grote verschillen
Bron 1 Bbp per werkende, EU-landen, 2018.
Module 7 Economische groei
Gemiddelde in de EU =€ 41.990
§4 Structuurbeleid – Economisch structuurbeleid: L
Arbeid (L) en structuurbeleid
De overheid kan de kwaliteit van én de hoeveelheid arbeid beïnvloeden.
Kwaliteit
Verlenging van de leerplicht verhoogt de kwaliteit van arbeid.
Hoeveelheid
Arbeidsaanbod wordt verlaagd: schoolverlaters betreden later de arbeidsmarkt.
Arbeidsaanbod wordt verhoogd: verhogen pensioengerechtigde leeftijd.
Module 7 Economische groei
Formule macro-economische productiefunctie:
§4 Structuurbeleid – Economisch structuurbeleid: K
Kapitaal (K) en structuurbeleid
De overheid kan met belastingopbrengsten investeren in onder andere:
collectieve goederen
fysieke infrastructuur
monetaire infrastructuur
Publiek kapitaal
Kapitaalgoederen die door de overheid worden ingebracht, bijvoorbeeld wegennet
Module 7 Economische groei
Formule macro-economische productiefunctie:
§4 Structuurbeleid – Economisch structuurbeleid: f
Factorproductiviteit (f) en structuurbeleid
De overheid kan de factorproductiviteit verhogen door onder andere:
in stand houden van goedwerkende instituties, zoals onderwijssysteem, rechtssysteem, mededingingsautoriteit, rekenkamer, nationale ombudsman.
bevorderen van internationale mobiliteit.
inrichten van goed vestigingsklimaat.
regelingen die innovaties bevorderen.
Module 7 Economische groei
Formule macro-economische productiefunctie:
§4 Structuurbeleid – Economisch structuurbeleid: f
Internationale betrekkingen en structuurbeleid
De overheid kan de factorproductiviteit verhogen door onder andere:
als nationaal parlement via wetsvoorstellen van de Europese Commissie
lidmaatschap van internationale organisaties (EU, VN, IMF, Wereldbank)
stimuleren internationale handel
protectie: grenzen afsluiten (infant industry argument: jonge industrie beschermen tegen buitenlandse concurrentie)
Module 7 Economische groei
§4 Structuurbeleid – Lesafsluiting
Module 7 Economische groei
Check leerdoelen
Ik kan werken met de macro-economische productiefunctie.
Ik kan uitleggen hoe economisch structuurbeleid het aanbod en de kwaliteit van arbeid en kapitaal beïnvloedt en hoe dat doorwerkt op de factorproductiviteit.
Ik kan de nominale en reële economische groei berekenen en uitleggen hoe economisch structuurbeleid de economische groei kan bevorderen.
Toepassen leerdoelen
Huiswerk: je kunt nu in §5 Toepassen met de opdrachten de theorie toepassen op andere economische contexten.
Module 2 ∙ Vraag en aanbod
Module 7 Economische groei
Inhoud module 7 – Economische groei
Hoofdstuk 1 Macro-economische kengetallen
§1 Micro en macro
§2 Bruto binnenlands product: de objectieve methode
§3 Bruto binnenlands product: de subjectieve methode
§4 Categoriale inkomensverdeling
Hoofdstuk 2 Economische kringloop
§1 Algemeen evenwicht
§2 Macro-economisch boekhouden
§3 Betalingsbalans
Hoofdstuk 3 Economische groei
§1 Macro-economische productiefunctie
§2 Economische structuur
§3 Groei van het bbp
§4 Structuurbeleid
Hoofdstuk 4 Welvaart
§1 Welvaart en welzijn
§2 Welvaart meten
Hoofdstuk 5 Ongelijkheid
§1 Inkomen, vermogen en welvaart
§2 Welvaart herverdelen
§3 Belastingen
Inhoud hoofdstuk 4 – Welvaart
Hoofdstuk 4 Welvaart
§1 Welvaart en welzijn
§2 Welvaart meten
Module 7 Economische groei
Inhoud hoofdstuk 4 – Welvaart
Leerdoelen hoofdstuk 4
Je kunt de individuele welvaart, de maatschappelijke welvaart en het maatschappelijk welzijn uitleggen.
Je kunt werken met indicatoren voor de maatschappelijke welvaart en toelichten waarom het bbp tekortschiet als indicator voor de maatschappelijke welvaart.
Module 7 Economische groei
Begrippen
Breed welvaartsbegrip
Eng welvaartsbegrip
Groene bbp
Individuele welvaart
Informele sector
Maatschappelijk welzijn
Maatschappelijke welvaart
Inhoud hoofdstuk 4 – Welvaart
Formules
Module 7 Economische groei
Hoofdstuk 4 – Welvaart – Warming-up
Wat versta jij onder welvaart?
Beantwoord de vraag vanuit:
a je eigen leefwereld
b de wereld van de (praktische) economie
Module 7 Economische groei
Hoofdstuk 4 – Welvaart
§1 Welvaart en welzijn
Module 7 Economische groei
§1 Welvaart en welzijn – Middelen, inkomen, bestedingen
Welvaart en middelen
Hoe meer middelen, hoe meer alternatieven voor (tijds)besteding.
Gezinsinkomen en gezinsleven: vakantie, spullen, bijbaantje
Land en binnenlands inkomen:Deltawerken, windmolens
Inkomen en welvaart
Is een hoger inkomen een hogere welvaart: ja en nee!
Welvaart = inkomen én zaken die niet verhandeld worden
Module 7 Economische groei
Bron 1 Geld maakt deels gelukkig.
§1 Welvaart en welzijn – Individuele welvaart
Individuele welvaart
Individuele welvaart is de welvaart van één persoon.
Welvaart is subjectief. Het hangt ervan af aan wie je het vraagt.
Formule: Individuele welvaart = de waarde van de behoeftebevrediging door alle geconsumeerde schaarse goederen
Schaarse producten met marktprijs die je koopt: totale consumentensurplus
Schaarse producten zonder marktprijs door consumptie die je niet hoeft te kopen: collectieve goederen via de overheid
Module 7 Economische groei
Welvaart
Individuele welvaart
Maatschappelijke welvaart
§1 Welvaart en welzijn – De VN-Geluksindex 2020
Bron 2 De VN-geluksindex in 2020 voor de 96 landen met de hoogste score. Landen in de eurozone staan in groen, landen die alleen lid zijn van de EU staan in blauw. Bron: World Happiness Report
Module 7 Economische groei
§1 Welvaart en welzijn – Maatschappelijke welvaart
Maatschappelijke welvaart
Formule: Maatschappelijke welvaart = optelsom individuele welvaart van alle ingezetenen
Berekening is twee keer subjectief:
de keuze van de onderdelen van maatschappelijke welvaart
de manier van optellen
Maximale maatschappelijke welvaart
Wanneer verhoogt economisch beleid de maatschappelijke welvaart? Als de toename van individuele welvaart groter is dan de afname van individuele welvaart van de ander.
Module 7 Economische groei
Welvaart
Individuele welvaart
Maatschappelijke welvaart
§1 Welvaart en welzijn – Maatschappelijk welzijn
Welvaart
Behoeftebevrediging via alle schaarse producten
Schaarse producten met marktprijs
Schaarse producten zonder marktprijs
Maatschappelijk welzijn
Behoeftebevrediging via alle schaarse en niet-schaarse producten
Schaarse producten met marktprijs
Schaarse producten zonder marktprijs
Niet-schaarse producten (lucht, zeewater, wind, zonlicht)
Module 7 Economische groei
Welvaart
> alle schaarse producten
Individuele welvaart
Maatschappelijke welvaart
Welzijn
> alle schaarse producten + alle niet-schaarse producten
§1 Welvaart en welzijn – Lesafsluiting
Check leerdoelen
Ik kan de individuele welvaart, de maatschappelijke welvaart en het maatschappelijk welzijn uitleggen.
Je kunt werken met indicatoren voor de maatschappelijke welvaart en toelichten waarom het bbp tekortschiet als indicator voor de maatschappelijke welvaart.
Module 7 Economische groei
Hoofdstuk 4 –Welvaart
§2 Welvaart meten
Module 7 Economische groei
§2 Welvaart meten – Kennisquiz §1
Wat is het verschil tussen welvaart en welzijn?
Onderbouw je antwoord met voorbeelden.
2 Waarom zijn maatschappelijke welvaart en welzijn moeilijk te meten/berekenen?
Module 7 Economische groei
§2 Welvaart meten – Bbp per hoofd
Maatschappelijke welvaart: het bbp
Indicator welvaart: inkomen
hoger inkomen > meer schaarse producten aanschaffen > bevrediging van behoeften
Indicator van het nationaal inkomen: bbp
Welvaartsmaatstaf: bbp per hoofd van de bevolking
Eng welvaartsbegrip
Buiten beschouwing gelaten: consumentensurplus, externe effecten, onbetaalde arbeid, ongelijkheid
Module 7 Economische groei
Welvaart
Eng welvaartsbegrip
Breed welvaartsbegrip
§2 Welvaart meten – De Human Development Index
Bron 1 De Human Development Index (HDI) in 2018 voor de zestig landen met de hoogste score. Landen in de eurozone staan in groen, landen die alleen lid zijn van de EU staan in blauw. Bron: Verenigde Naties.
Module 7 Economische groei
De HDI als indicator voor welvaart
§2 Welvaart meten – Bbp en eng welvaartsbegrip
Het bbp als eng welvaartsbegripBuiten beschouwing gelaten:
Consumentensurplus
TO kan verschillende waarden voor het consumentensurplus opleveren.
Externe effecten
Groen bbp houdt rekening met positieve/negatieve externe effecten.
Onbetaalde arbeid
Informele sector: onbetaalde arbeid en ‘zwart werk’ wordt niet geregistreerd.
Ongelijkheid
Scheve verdeling van inkomen en vermogen: onrechtvaardigheidsgevoel. Dat gevoel vermindert de welvaart.
Module 7 Economische groei
Welvaart
Eng welvaartsbegrip
Breed welvaartsbegrip
§2 Welvaart meten – Bbp en consumentensurplus
Module 7 Economische groei
Bron 2 Het bbp laat het consumentensurplus buiten beschouwing.
Het bbp als welvaartsmaatstaf is onvolledig, omdat het consumentensurplus niet wordt meegenomen.
§2 Welvaart meten – Bbp en externe effecten: het groene bbp
Module 7 Economische groei
Bron 3 Milieu-indicatoren voor Nederland, 2019. Bron: Monitor Brede Welvaart & Sustainable Development Goals 2020.
Het groen bbp laat zien dat Nederland een meer dan gemiddeld vervuilend land is door energie-intensieve sectoren die het milieu relatief zwaar belasten.
§2 Welvaart meten – Bbp en breed welvaartsbegrip
Breed welvaartsbegripBreed welvaartsbegrip houdt rekening met:
het inkomen: bbp per hoofd
zaken als schoon milieu, eerlijke inkomensverdeling, goede gezondheid en evenwichtige werk/vrije tijd balans
Toegevoegde waarde van het bbp
Bbp objectieve indicator hangt samen met lagere kindersterfte, langer leven, beter onderwijs, meer democratie, minder corruptie, schoner milieu, hogere kwaliteit van leven.
Module 7 Economische groei
Welvaart
Eng welvaartsbegrip
Breed welvaartsbegrip
§2 Welvaart meten – Bbp en breed welvaartsbegrip
Module 7 Economische groei
Bron 5 Welzijnsindex en bbp per hoofd van de bevolking voor 114 landen.
Het bbp per hoofd van de bevolking hangt samen met welvaart. Welvaartsindex: zes categorieën: geluk, inkomen, fysieke gezondheid, mentale gezondheid, kwaliteit leefomgeving en ongelijkheid.
§2 Welvaart meten – Lesafsluiting
Module 7 Economische groei
Check leerdoelen
Ik kan de individuele welvaart, de maatschappelijke welvaart en het maatschappelijk welzijn uitleggen.
Ik kan werken met indicatoren voor de maatschappelijke welvaart en toelichten waarom het bbp tekortschiet als indicator voor de maatschappelijke welvaart.
Toepassen leerdoelen
Huiswerk: je kunt nu in §3 Toepassen met de opdrachten de theorie toepassen op andere economische contexten.
Module 2 ∙ Vraag en aanbod
Module 7 Economische groei
Inhoud module 7 – Economische groei
Hoofdstuk 1 Macro-economische kengetallen
§1 Micro en macro
§2 Bruto binnenlands product: de objectieve methode
§3 Bruto binnenlands product: de subjectieve methode
§4 Categoriale inkomensverdeling
Hoofdstuk 2 Economische kringloop
§1 Algemeen evenwicht
§2 Macro-economisch boekhouden
§3 Betalingsbalans
Hoofdstuk 3 Economische groei
§1 Macro-economische productiefunctie
§2 Economische structuur
§3 Groei van het bbp
§4 Structuurbeleid
Hoofdstuk 4 Welvaart
§1 Welvaart en welzijn
§2 Welvaart meten
Hoofdstuk 5 Ongelijkheid
§1 Inkomen, vermogen en welvaart
§2 Welvaart herverdelen
§3 Belastingen
Inhoud hoofdstuk 5 – Ongelijkheid
Hoofdstuk 5 Ongelijkheid
§1 Inkomen, vermogen en welvaart
§2 Welvaart herverdelen
§3 Belastingen
Module 7 Economische groei
Inhoud hoofdstuk 5 – Ongelijkheid
Leerdoelen hoofdstuk 5
Je kunt een Lorenzcurve opstellen, de bijbehorende Ginicoëfficiënt verklaren en percentielratio’s berekenen.
Je kunt de belangrijkste kenmerken van een belastingstelsel uitleggen en onderscheid maken tussen een progressief, proportioneel en degressief belastingstelsel.
Je kunt het Nederlandse belastingstelsel beschrijven en voor een gegeven situatie de verschuldigde belasting berekenen.
Module 7 Economische groei
Inhoud hoofdstuk 5 – Ongelijkheid
Module 7 Economische groei
Begrippen
Belastbaar inkomen
Belastingaanslag
Belastingdruk
Belastingstelsel
Belastingvrije voet
Besteedbaar inkomen
Bijstandsuitkering
Boxenstelsel
Degressief belastingstelsel
Denivellering (inkomens)
Gemiddeld belastingtarief
Ginicoëfficiënt
Heffingskorting
Laffercurve
Lorenzcurve
Marginaal belastingtarief
Nivellering (inkomens)
Percentielratio
Progressief belastingstelsel
Progressieve belasting
Proportioneel tarief
Secundair inkomen
Vlaktaks
Formules
Hoofdstuk 5 – Ongelijkheid – Warming-up
Wat versta jij onder ongelijkheid in de wereld van de economie?
Licht je antwoord toe met een voorbeeld.
Module 7 Economische groei
Hoofdstuk 5 – Ongelijkheid
§1 Inkomen, vermogen en welvaart
Module 7 Economische groei
§1 Inkomen, vermogen en welvaart – Inkomen
Maatschappelijke welvaart
Inkomensverdeling: ongelijkheid vermindert de maatschappelijke welvaart.
Inkomensongelijkheid
Vermogensongelijkheid
Inkomensbronnen: arbeid en vermogen
Arbeid: loon en uitkeringen: waardevastheid afhankelijk van inflatie, cao’s en dergelijke
Vermogen: vermogensongelijkheid is onbegrensd
Module 7 Economische groei
Bron 1 Jaarsalarissen van de bestbetaalde CEO’s van Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen in 2019.
§1 Inkomen, vermogen en welvaart – Lorenzcurve
Lorenzcurve
De Lorenzcurve toont de inkomensverdeling van een groep mensen.
De curve zet twee percentages tegen elkaar af.
Hoe lees je de Lorenzcurve?Hoe verder de curve af ligt van de diagonaal, des te schever is het inkomen verdeeld.
Lorenzcurve in getallen
Ginicoëfficiënt
Percentielratio’s
Module 7 Economische groei
§1 Inkomen, vermogen en welvaart – Lorenzcurve
Bron 2 Een fictieve inkomensverdeling.
Module 7 Economische groei
Bron 3 De Lorenzcurve voor de inkomensverdeling van bron 2.
De Lorenzcurve toont hoe inkomen verdeeld is.
§1 Inkomen, vermogen en welvaart – De Lorenzcurve
Bron 4 De inkomensverdeling van huishoudens in Nederland en in de Verenigde Staten in 2018.
Module 7 Economische groei
Nederland: Ginicoëfficiënt = 0,238
Percentielratio 90/10 = 5,9
Verenigde Staten: Ginicoëfficiënt = 0,48
Percentielratio 90/10 = 31,1
§1 Inkomen, vermogen en welvaart – Lesafsluiting
Check leerdoelen
Ik kan een Lorenzcurve opstellen, de bijbehorende Ginicoëfficiënt verklaren en percentielratio’s berekenen.
Je kunt de belangrijkste kenmerken van een belastingstelsel uitleggen en onderscheid maken tussen een progressief, proportioneel en degressief belastingstelsel.
Je kunt het Nederlandse belastingstelsel beschrijven en voor een gegeven situatie de verschuldigde belasting berekenen.
Module 7 Economische groei
Hoofdstuk 5 – Ongelijkheid
§2 Welvaart herverdelen
Module 7 Economische groei
§2 Welvaart herverdelen – Kennisquiz §1
Bij welke Lorenzcurve is sprake van een scheve inkomensverdeling: bij Lorenzcurve 1 of bij 2? Licht je antwoord toe.
Module 7 Economische groei
1
2
§2 Welvaart herverdelen – Belastingstelsel
Belastingstelsel
Veel verschillende belastingen:loon- en inkomstenbelasting, btw, dividendbelasting, rioolbelasting, vennootschapsbelasting, enzovoort
Belastingstelsel: alle verschillende belastingen met bijbehorende regels
Belastingdruk
Belastingdruk is het totaal aan belastingen dat in een land in een jaar wordt opgehaald als percentage van het bbp.
Module 7 Economische groei
Bron 1 Belastingen als percentage van het bbp in 2017. Landen in de eurozone staan in groen, landen die alleen lid zijn van de EU staan in blauw.
§2 Welvaart herverdelen – Inkomensverdeling
Belasting en inkomensverdeling
Inkomen huishoudenLoon, winstuitkering/dividend (kapitaal) of een uitkering (werkloos/ziek)
Inkomstenbronnen worden verschillend belast: loon 37,35% tot 49,5%; dividend 15%.
Belastingstelsel beïnvloedt de inkomensverdeling, bijvoorbeeld door herverdeling van inkomen via uitkeringen en toeslagen, bijstandsuitkering, kinderopvangtoeslag.
Module 7 Economische groei
§2 Welvaart herverdelen – Primair en besteedbaar inkomen
Primair inkomenInkomens uit het ter beschikking stellen van productiefactoren: onbelast
Secundair inkomenHet primaire inkomen dat overblijft na betaling van belasting en verplichte premies en verhoogd met sociale uitkeringen/toeslagen = besteedbaar inkomen
Formule
Module 7 Economische groei
§2 Welvaart herverdelen – Herverdeling
Herverdeling van inkomen
Belastingen herverdelen het inkomen.
Vlaktaks: loonbelastingpercentage is onafhankelijk van de hoogte van het loon.
Vlaktaks is proportioneel tarief: de belastingopbrengst groeit proportioneel mee met het belastingtarief.
Belastingvrije voet: verkleining relatieve inkomensverschillen.
Module 7 Economische groei
§2 Welvaart herverdelen – Vlaktaks en belastingvrije voet
Bron 1 Een vlaktaks zonder belastingvrije voet.
Module 7 Economische groei
Een vlaktaks zonder en met belastingvrije voet
Bron 2 Een vlaktaks met belastingvrije voet.
§2 Welvaart herverdelen – Belastingtarief
Gemiddelde belastingtariefHet percentage dat iemand gemiddeld aan belasting betaalt.
Marginale belastingtariefHet percentage dat iemand over zijn laatstverdiende euro aan belasting betaalt.
Belastingtarieven en de belastingvrije voet
Zonder belastingvrije voet: gemiddeld belastingtarief = marginaal belastingtarief
Met belastingvrije voet: gemiddeld belastingtarief varieert
Module 7 Economische groei
Formule
§2 Welvaart herverdelen – Belastingtarieven
Module 7 Economische groei
Het gemiddelde en marginale belastingtarief en de belastingvrije voet
Bron 3 Gemiddeld en marginaal belastingtarief.
§2 Welvaart herverdelen – Nivelleren en denivelleren
Belastingstelsels
Proportioneel
Progressief: nivellerend
Degressief: denivellerend
Module 7 Economische groei
Bron 4 De drie soorten belastingstelsels.
§2 Welvaart herverdelen – Lorenzcurve
Lorenzcurve en inkomensverdeling
1 Lorenzcurve: primair inkomen
2 Lorenzcurve: secundair inkomen
Herverdeling
Zie de grafiek hiernaast.
Vóór herverdeling: de rijkste 20% verdient 60% van het totale inkomen (rode lijn).
Ná herverdeling: de rijkste 20% verdient 33% van het totale inkomen (groene lijn).
Module 7 Economische groei
Bron 5 De Lorenzcurve van het primaire en secundaire inkomen.
§2 Welvaart herverdelen – Meervoudige belastingtarieven
Meervoudige belastingtarieven
Twee opties voor de herverdeling van
primair inkomen:
1 Vlaktaks en belastingvrije voet
Resultaat: beperkte herverdeling als de inkomensverschillen groot zijn.
Progressieve belasting met meerdere belastingtarieven
Het gemiddelde belastingpercentage stijgt naarmate het inkomen groter wordt.
Module 7 Economische groei
Tarieven box 1
AOW-leeftijd in 2021 nog niet bereikt
Bron: www.belastingdienst.nl
§2 Welvaart herverdelen – Meervoudige belastingtarieven
Bron 5 Een progressieve belasting zonder belastingvrije voet.
Module 7 Economische groei
Een progressieve belasting zonder en met belastingvrije voet
Bron 6 Een progressieve belasting, met belastingvrije voet.
§2 Welvaart herverdelen – Meervoudige belastingtarieven
Nivelleren van inkomen
Via heffingskortingen: aftrekbaar bedrag van te betalen belasting
Mensen met een laag inkomen profiteren meer dan mensen met een hoog inkomen.
Heffingskortingen werken nivellerend.
Herverdelen van inkomen
Via toeslagen: financiële ondersteuning (zorg-, huur-, toeslag, kinderopvangtoeslag)
Resultaten:
Inkomensverdeling
Gedragsveranderingen: gedrag aanmoedigen of afremmen
Module 7 Economische groei
Bron: www.belastingdienst.nl
§2 Welvaart herverdelen – Nationale belastingstelsels
Nationale belastingstelsels
Elk land heeft zijn eigen belastingstelsel.
Keuzes zijn gebaseerd op:
Economische overwegingen: belasting voor collectieve goederen
Rechtvaardige inkomensverdeling:
Europese Unie: meer belasting met als idee: iedereen heeft recht op een minimaal inkomensniveau door sociaal vangnet.
Verenigde Staten: weinig belasting met als idee: iedereen is zelf verantwoordelijk is voor zijn inkomen.
Module 7 Economische groei
§2 Welvaart herverdelen – Nationale belastingstelsels
Module 7 Economische groei
Landen die het inkomen weinig herverdelen: lage belastingdruk, hoge Ginicoëfficiënt.
Landen die het inkomen veel meer verdelen: hoge belastingdruk, lage Ginicoëfficiënt.
Bron 7 Belastingdruk en de Ginicoëfficiënt in 2017 voor een groep ontwikkelde landen.
§2 Welvaart herverdelen – Doelmatigheid en rechtvaardigheid
Doelmatigheid en rechtvaardigheid:
effecten van hogere belastingen
Verminderde economische doelmatigheid van een markt
Daling van de belastingopbrengst: Laffercurve: niet-lineair verband tussen het belastingtarief en de belastingopbrengst
Ontmoedigingseffect: hoge belastingen ontmoedigen economische activiteiten. Hogere loonbelasting remt overwerken. Hogere btw remt verkopen.
Module 7 Economische groei
Bron 8 De Laffercurve.
§2 Welvaart herverdelen – Doelmatigheid en rechtvaardigheid
Module 7 Economische groei
Bron 8 De Laffercurve.
Reaganomics
Groot fan van Laffer curve
Ging uit van plek rechts van top
Ging belastingen zwaar verlagen
Minder overheid
Basis van alle neoliberale ideeën (Rutte/Thatcher)
Module 2 ∙ Vraag en aanbod
§2 Welvaart herverdelen – Lesafsluiting
Module 7 Economische groei
Check leerdoelen
Ik kan een Lorenzcurve opstellen, de bijbehorende Ginicoëfficiënt verklaren en percentielratio’s berekenen.
Ik kan de belangrijkste kenmerken van een belastingstelsel uitleggen en onderscheid maken tussen een progressief, proportioneel en degressief belastingstelsel.
Je kunt het Nederlandse belastingstelsel beschrijven en voor een gegeven situatie de verschuldigde belasting berekenen.
Hoofdstuk 5 – Ongelijkheid
§3 Belastingen
Module 7 Economische groei
§3 Belastingen – Kennisquiz §2
Leg in eigen woorden uit wat wordt bedoeld met een progressief belastingstelsel.
Leg uit dat heffingskortingen nivellerend werken.
Module 7 Economische groei
§3 Belastingen – Nederlandse belastingstelsel: boxenstelsel
Nederlandse belastingstelsel: boxenstelsel
Belastingsysteem met oplopende belastingtarieven en heffingskortingen die inkomensverdeling nivelleren
Box 1 – Inkomen uit werk en woning: het belastbaar inkomen
Box 2 – ‘Aanmerkelijk belang’: dividend of verkoopwinst van aandelen
Box 3 – Sparen en beleggen: met fictieve rendementen
Heffingskorting: belastingvermindering
Module 7 Economische groei
Te betalen belastingen uit box 1/2/3 minus heffingskortingen is belastingaanslag
§3 Belastingen – Het Nederlandse boxenstelsel
Module 7 Economische groei
Het Nederlandse belastingstelsel: het boxenstelsel
Bron 1 De Nederlandse inkomstenbelasting volgens het boxenstelsel in 2020.
§3 Belastingen – Internationale oligopolies
Marktevenwicht van een internationaal duopolie
Buitenlandse aanbieder heeft extra kosten:
Grenscontroles
Hogere transportkosten
Wet- en regelgeving tussen landen
Wisselkoersen
Culturele en taalverschillen
In een duopolie heeft de aanbieder met de laagste kosten het grootste marktaandeel.
Module 7 Economische groei
Bron 1 Het marktevenwicht op de binnenlandse markt van een internationaal duopolie.
De buitenlandse aanbieder heeft extra kosten, omdat zijn aanbod over een grotere afstand moet worden vervoerd. Hogere kosten verlagen de omvang van het aanbod dat de winst maximaliseert.
§3 Belastingen – Lesafsluiting
Module 7 Economische groei
Check leerdoelen
Ik kan een Lorenzcurve opstellen, de bijbehorende Ginicoëfficiënt verklaren en percentielratio’s berekenen.
Ik kan de belangrijkste kenmerken van een belastingstelsel uitleggen en onderscheid maken tussen een progressief, proportioneel en degressief belastingstelsel.
Ik kan het Nederlandse belastingstelsel beschrijven en voor een gegeven situatie de verschuldigde belasting berekenen.
Toepassen leerdoelen
Huiswerk: je kunt nu in §4 Toepassen met de opdrachten de theorie toepassen op andere economische contexten.
Module 7 – Economische groei – Naar het examen
Module 7 Economische groei
Dit was module 7 – Economische groei
Je kunt je nu gaan voorbereiden op het examen. Gebruik hiervoor:
Naar het examen
In dit onderdeel kun je oefenen met vragen uit recente examens die over de stof van deze module gaan. Met dit onderdeel kun je per module goed nagaan of je op examenniveau zit.
Naar het examen vind je achter in je leeropdrachtenboek van module 7 en in uitgebreidere vorm in de digitale leeromgeving.