M7 vwo .pptx

  • Module 2 ∙ Vraag en aanbod

1 / 174
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 174 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

  • Module 2 ∙ Vraag en aanbod

  • Module 7 Economische groei

Inhoud module 7 – Economische groei

Hoofdstuk 1 Macro-economische kengetallen

§1 Micro en macro

§2 Bruto binnenlands product: de objectieve methode

§3 Bruto binnenlands product: de subjectieve methode

§4 Categoriale inkomensverdeling

Hoofdstuk 2 Economische kringloop

§1 Algemeen evenwicht

§2 Macro-economisch boekhouden

§3 Betalingsbalans

Hoofdstuk 3 Economische groei

§1 Macro-economische productiefunctie

§2 Economische structuur

§3 Groei van het bbp

§4 Structuurbeleid

Hoofdstuk 4 Welvaart

§1 Welvaart en welzijn

§2 Welvaart meten

Hoofdstuk 5 Ongelijkheid

§1 Inkomen, vermogen en welvaart

§2 Welvaart herverdelen

§3 Belastingen

Inhoud hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen

Hoofdstuk 1 Macro-economische kengetallen

§1 Micro en macro

§2 Bruto binnenlands product: de objectieve methode

§3 Bruto binnenlands product: de subjectieve methode

§4 Categoriale inkomensverdeling

  • Module 7 Economische groei

Inhoud hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen

Leerdoelen hoofdstuk 1

  • Je kunt het onderscheid tussen micro-economie en macro-economie uitleggen en werken met geaggregeerde waarden.

  • Je kunt het bbp berekenen volgens de objectieve methode en volgens de subjectieve methode.

  • Je kunt de categoriale inkomensverdeling toelichten en rekenen met de afzonderlijke quota zoals de arbeidsinkomensquote.

  • Module 7 Economische groei

Inhoud hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen

  • Module 7 Economische groei

Begrippen

  • Arbeidsinkomen

  • Arbeidsinkomensquote (AIQ)

  • Bestedingsmethode

  • Bruto binnenlands inkomen (bbi)

  • Bruto binnenlands product (bbp)

  • Bruto toegevoegde waarde

  • Categoriale inkomensverdeling

  • Geaggregeerde waarden

  • Interest

  • Loonquote

  • Macro-economie

  • Macro-economische kengetallen

  • Micro-economie

  • Nationaal inkomen

  • Netto binnenlands inkomen (nbi)

  • Netto binnenlands product (nbp)

  • Netto toegevoegde waarde

  • Objectieve methode

  • Pacht

  • Primair inkomen

  • Quote van het overig inkomen

  • Restquote

  • Subjectieve methode

  • Winstquote

Inhoud hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen

  • Module 7 Economische groei

Formules

Hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen – Warming-up

Wat versta je onder economische groei? En vind jij economische groei hetzelfde als welvaart?

Licht je antwoord toe met een voorbeeld.

  • Module 7 Economische groei

Hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen

§1 Micro en macro

  • Module 7 Economische groei

§1 Micro en macro – Geaggregeerde waarden

Micro-economie

Vraag en aanbod op individuele markten

Macro-economie

  • De economie als geheel

    • Hoe werken alle markten tezamen?

    • De invloed van de overheid

Macro-economische kengetallen

Geaggregeerde waarden: optelsom van alle individuele waarden

  • ‘de’ export, ‘de’ import

    • ‘de’ vraag en ‘het’ aanbod van arbeid

  • Module 7 Economische groei

§1 Micro en macro – De arbeidsmarkt

Gewerkte uren

Arbeid: macro-economisch kengetal voor een land = het gemiddelde aantal gewerkte uren per jaar per inwoner

Bron 1 Het gemiddeld aantal uren dat iemand per maand werkt is in de Verenigde Staten hoger dan in Europa.

  • Module 7 Economische groei

§1 Micro en macro – Lesafsluiting

Check leerdoelen

  • Ik kan het onderscheid tussen micro-economie en macro-economie uitleggen en werken met geaggregeerde waarden.

  • Je kunt het bbp berekenen volgens de objectieve methode en volgens de subjectieve methode.

  • Je kunt de categoriale inkomensverdeling toelichten en rekenen met de afzonderlijke quota zoals de arbeidsinkomensquote.

  • Module 7 Economische groei

Hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen

§2 Bruto binnenlands product: de objectieve methode

  • Module 7 Economische groei

§2 Bbp: de objectieve methode – Het bbp

Bruto binnenlands product

Het bbp (ook wel nationaal inkomen genoemd) is de waarde van alle in een land geproduceerde goederen en diensten in één jaar.

Bbp en inflatie

  • Nominale bbp: stijging onder andere door inflatie

  • Reële bbp: koopkracht

Drie methoden voor het berekenen van het bbp

Objectieve methode, subjectieve methode en bestedingsmethode

  • Module 7 Economische groei

Berekenen van het bbp

Drie methoden:

  1. Objectieve methode

  2. Subjectieve methode

  3. Bestedingsmethode

§2 Bbp: de objectieve methode – Het bbp van Nederland

Bruto binnenlands product (bbp) van Nederland (nominaal en reëel)

Bron 1 Nominaal en reëel bbp van Nederland, in miljarden euro’s, 2000-2019.

  • Module 7 Economische groei

Basis model

Gezin

Goederen

Bedrijf

productiefactoren

§2 Bbp: de objectieve methode – 1 Objectieve methode

Objectieve methode

  • De totale toegevoegde waarde door productie in een land

  • ‘Objectief’: het gaat om objecten

Bruto toegevoegde waardeVerschil tussen de waarde van het eindproduct en de waarde van de ingekochte goederen en diensten

Netto toegevoegde waarde

Productie veroorzaakt ook waardevermindering: afschrijvingen

Formules

  • Module 7 Economische groei

§2 Bbp: de objectieve methode – 1 Objectieve methode

Van totale omzet (TO) naar bruto naar netto toegevoegde waarde

Bron 3 TO, bruto en netto toegevoegde waarde.

  • Module 7 Economische groei

§2 Bbp: de objectieve methode – Overheid en toegevoegde waarde

Toegevoegde waarde van de overheid

  • Hoe meet je de waarde van de overheid in het bbp?

  • Toegevoegde waarde van overheid = optelsom van alle ambtenarensalarissen

Bbp inclusief overheid

Inclusief ambtenarensalarissen waardevermindering: afschrijvingen

Nbp inclusief overheid

Bbp minus afschrijvingen

Formules

  • Module 7 Economische groei

Hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen

§3 Bruto binnenlands product: de subjectieve methode

  • Module 7 Economische groei

§3 Bbp: de subjectieve methode – 2 Subjectieve methode: het nbi

Netto binnenlands inkomen: nbi

  • Formule: nbi = nbp

  • ‘Subjectief’: het gaat om diegenen die productiefactoren leveren

  • Ingedeeld op basis van inkomensstromen

Productiefactoren macro-economie

  • Arbeid: inkomen is loon

  • Financieel kapitaal: inkomen uit interest

  • Gebruik natuur: inkomen uit pacht

  • Ondernemerschap: inkomen uit winst

  • Module 7 Economische groei

Berekenen van het bbp

Drie methoden:

  1. Objectieve methode

  2. Subjectieve methode

  3. Bestedingsmethode

§3 Bbp: de subjectieve methode – Productiefactoren / inkomen

Netto binnenlands inkomen verdeelt over primaire inkomens

Bron 1 De beloning van productiefactoren.

  • Module 7 Economische groei

§3 Bbp: de subjectieve methode – 2 Subjectieve methode

Subjectieve methode

Bruto binnenlands inkomen (bbi)Netto binnenlands inkomen + afschrijvingen

Netto binnenlands inkomen (nbi)Optelsom van alle primaire inkomens die in een land aan inkomen worden verdiend.

Formules

  • Module 7 Economische groei

§3 Bbp: de subjectieve methode – Lesafsluiting

  • Module 7 Economische groei

Check leerdoelen

  • Ik kan het onderscheid tussen micro-economie en macro-economie uitleggen en werken met geaggregeerde waarden.

  • Ik kan het bbp berekenen volgens de objectieve methode en volgens de subjectieve methode.

  • Je kunt de categoriale inkomensverdeling toelichten en rekenen met de afzonderlijke quota zoals de arbeidsinkomensquote.

Hoofdstuk 1 – Macro-economische kengetallen

§4 Categoriale inkomensverdeling

  • Module 7 Economische groei

§4 Categoriale inkomensverdeling – Kennisquiz §3

  • Module 7 Economische groei

Beschrijf in eigen woorden hoe de subjectieve methode voor het berekenen van het bbp werkt.

§4 Categoriale inkomensverdeling – De formules

Categoriale inkomensverdeling

De categoriale inkomensverdeling geeft aan hoe het nbi verdeeld is over de productiefactoren: arbeid, ondernemerschap, kapitaal en natuur.

Arbeids- en inkomensquota

  • Loonquote

  • Arbeidsinkomensquote (AIQ)

= loon + winst (= loon ondernemer)

  • Restquote

    • winstquote

    • interestquote

    • pachtquote

  • Module 7 Economische groei

Formules

§4 Categoriale inkomensverdeling – De AIQ in Nederland

Arbeidsinkomensquote: indicator van de economische structuur

Bron 1 De AIQ voor tien sectoren in Nederland, 1995-2019.

  • Module 7 Economische groei

§4 Categoriale inkomensverdeling – Lesafsluiting

  • Module 7 Economische groei

Check leerdoelen

  • Ik kan het onderscheid tussen micro-economie en macro-economie uitleggen en werken met geaggregeerde waarden.

  • Ik kan het bbp berekenen volgens de objectieve methode en volgens de subjectieve methode.

  • Ik kan de categoriale inkomensverdeling toelichten en rekenen met de afzonderlijke quota zoals de arbeidsinkomensquote.

Toepassen leerdoelen

Huiswerk: je kunt nu in §5 Toepassen met de opdrachten de theorie toepassen op andere economische contexten.

Inhoud hoofdstuk 2 – Economische kringloop

Hoofdstuk 2 Economische kringloop

§1 Algemeen evenwicht

§2 Macro-economisch boekhouden

§3 Betalingsbalans

  • Module 7 Economische groei

Inhoud hoofdstuk 2 – Economische kringloop

Leerdoelen hoofdstuk 2

  • Je kunt uitleggen hoe veranderingen op de ene markt het marktevenwicht op een andere markt kunnen beïnvloeden.

  • Je kunt het bbp berekenen met de bestedingsmethode.

  • Je kunt werken met een financiële en reële economische kringloop en met de drie macro-economische identiteiten.

  • Je kunt uitleggen hoe verschillende internationale handelsstromen geboekt worden op de goederen- en kapitaalrekening van de betalingsbalans.

  • Module 7 Economische groei

Inhoud hoofdstuk 2 – Economische kringloop

Formules

  • Module 7 Economische groei

Begrippen

  • Algemeen evenwicht

  • Betalingsbalans

  • Bruto-investering

  • Buitenlandse valutareserve

  • Consumptie

  • Deviezenvoorraad

  • Dienstenrekening

  • Economische kringloop

  • Export

  • Financiële kringloop

  • Financiële rekening

  • Handelsbalans

  • Handelsoverschot

  • Handelstekort

  • Import

  • Investeringen

  • Kapitaalrekening

  • Lopende rekening

  • Macro-economische identiteit

  • Nationaal spaarsaldo

  • Nationale rekeningen

  • Netto-investering

  • Overheidsbestedingen

  • Particulier spaarsaldo

  • Primaire-inkomensrekening

  • Reële kringloop

  • Saldo overheidssector

  • Secundaire-inkomensrekening

  • Uitbreidingsinvestering

  • Uitvoersaldo

  • Vervangingsinvestering

  • Wisselkoersbeleid

Hoofdstuk 2 – Economische kringloop – Warming-up

Het woord kringloop betekent onder andere circulatie, cirkelgang, cyclus en rondloop.

Hoe zou je het begrip ‘economische kringloop’ in eigen woorden beschrijven?

  • Module 7 Economische groei

Hoofdstuk 2 – Economische kringloop

§1 Algemeen evenwicht

  • Module 7 Economische groei

§1 Algemeen evenwicht – Marktevenwicht

Marktevenwicht

Twee waarden:

  1. Evenwichtsprijs

  2. Evenwichtshoeveelheid

Evenwichtsvoorwaarden

  • De gevraagde hoeveelheid is gelijk aan de aangeboden hoeveelheid.

  • Alle aanbieders maximaliseren hun winst.

Wel of geen invloed op de prijs?

  • Volkomen concurrentie: geen invloed

  • Overige marktvormen: wel invloed

  • Module 7 Economische groei

§1 Algemeen evenwicht

Evenwichten

Twee evenwichten:

  1. Een markt in evenwicht

  2. De economie als geheel in evenwicht

Algemeen evenwicht

Algemeen evenwicht is de situatie waarin alle markten tegelijk in evenwicht zijn.

  • Wederzijdse afhankelijkheid

  • Streven naar algemeen evenwicht

  • Kettingreactie: bij veranderende markt(en)

  • Macro-economie: gaat over kettingreacties

Module 7 Economische groei

§1 Algemeen evenwicht – Wederzijdse afhankelijkheid

Een economie van twee markten

Algemeen evenwicht en wederzijdse afhankelijkheid via twee voorbeelden:

  1. Productmarkt

  2. Arbeidsmarkt

Wederzijdse afhankelijkheid

  • Arbeid wordt gebruikt om productie voort te brengen op de productmarkt.

    • Overheid met financieringstekort:

      • verhoging loonbelasting

      • loonvoet stijgt, minder aanbod arbeid

      • prijs product stijgt, minder vraag

Bron 2 Het evenwicht op de productmarkt in de uitgangssituatie.

Productmarkt van volkomen concurrentie.

Het marktevenwicht is {p1, Q1}

  • Module 7 Economische groei

§1 Algemeen evenwicht – Wederzijdse afhankelijkheid

Wederzijdse afhankelijkheid: arbeidsmarkt en productmarkt

Bron 4 Het evenwicht op de productmarkt nadat de loonbelasting verhoogd is.

Bron 3 Vraag en aanbod op de arbeidsmarkt.

  • Module 7 Economische groei

§1 Algemeen evenwicht – Centraal Planbureau

Centraal Planbureau

Macro-economische modellen: wederzijdse afhankelijkheden met duizenden wiskundige formules

Macro-economisch model van de Nederlandse economie: CPB

  • Voorspelt de ontwikkeling in de nabije toekomst.

    • Geeft inzicht in de effecten van voorgenomen economisch beleid.

Bron 5 Bij het Centraal Planbureau werken de rekenmeesters van de regering.

  • Module 7 Economische groei

§1 Algemeen evenwicht – Lesafsluiting

Check leerdoelen

  • Ik kan uitleggen hoe veranderingen op de ene markt het marktevenwicht op een andere markt kunnen beïnvloeden.

  • Je kunt het bbp berekenen met de bestedingsmethode.

  • Je kunt werken met een financiële en reële economische kringloop en met de drie macro-economische identiteiten.

  • Je kunt uitleggen hoe verschillende internationale handelsstromen geboekt worden op de goederen- en kapitaalrekening van de betalingsbalans.

  • Module 7 Economische groei

Hoofdstuk 2 – Economische kringloop

§2 Macro-economisch boekhouden

  • Module 7 Economische groei

§2 Macro-economisch boekhouden – Kennisquiz §1

  1. Leg de definitie van ‘algemeen evenwicht’ in de economie uit.

  1. Verklaar aan de hand van een voorbeeld hoe er wederzijdse afhankelijkheid bestaat tussen twee markten.

  • Module 7 Economische groei

§2 Macro-economisch boekhouden – Economische kringloop

Macro-economische model

  • Beschrijft de economie als geheel

  • Economische kringloop: model met vijf sectoren:

1 Gezinnen (consumenten)

  1. Bedrijven (producenten)

  2. Overheid

  3. Buitenland

  4. Financiële instellingen

  • Interactie tussen deze vijf sectoren via geld- en goederenstromen

  • Model is basis om bbp te berekenen met de bestedingsmethode

  • Module 7 Economische groei

Economische kringloopGeld- en goederenstromen

  1. Financiële kringloop: geldstromen

  2. Reële kringloop: goederen- en dienstenstromen

§2 Macro-economisch boekhouden – Financiële kringloop

Vereenvoudigde economische kringloop met geldstromen: financiële kringloop

Bron 1 Een financiële kringloop met fictieve bedragen (in miljarden euro’s).

  • Module 7 Economische groei

§2 Macro-economisch boekhouden – Reële kringloop

Vereenvoudigde economische kringloop met goederen- en dienstenstromen:

reële kringloop

Bron 2 De reële kringloop onderliggend bron 1.

  • Module 7 Economische groei

§2 Macro-economisch boekhouden – Macro-economische identiteiten

Macro-economische identiteiten

Relaties die altijd gelden bij de geld- en goederenstromen tussen de vijf sectoren:

  1. Bedrijven: het totaal aan geld dat naar de bedrijven gaat, is gelijk aan wat de bedrijven uitgeven.

  2. Gezinnen: het inkomen van gezinnen moet per definitie gelijk zijn aan hun bestedingen.

  3. Overheid

  4. Buitenland

  5. Financiële instellingen: de ingaande geldstromen zijn altijd gelijk aan de uitgaande geldstromen.

  • Module 7 Economische groei

Drie macro-economische identiteiten

  1. Y = C + I + O + E − M

  2. Y = C + B + S

  3. (E − M) = (S − I) + (B − O)

§2 Macro-economisch boekhouden – Bedrijven

Bedrijven

Geldstromen naar bedrijven

  1. Consumptie (C) door gezinnen

  2. Overheidsbestedingen (O)

  3. Investeringen (I)

  4. Export (E)

Geldstromen uit bedrijven

Import (M): geld naar het buitenland

Totale geldstroom in/uit bedrijven (Y)

Formule: Y = C + I + O + E − M

Eerste macro-economische identiteit

Totaal aan geld dat naar de bedrijven gaat, is gelijk aan wat de bedrijven uitgeven.

  • Module 7 Economische groei

Bbp volgens de bestedingsmethode

bbp = nbp + afschrijvingen

= nbi + afschrijvingen

= Y + afschrijvingen

§2 Macro-economisch boekhouden – Investeringen

Bruto- en netto-investeringen

Bruto-investeringen: vervanging en uitbreiding van kapitaalgoederen

Vervangingsinvesteringen

Kapitaalgoederenvoorraad neemt niet toe: bestaande wordt vervangen.

Netto- of uitbreidingsinvesteringen

Uitbreiden: bedrijven lenen bij financiële instellingen, voorraad kapitaalgoederen neemt toe.

Formule

  • Module 7 Economische groei

§2 Macro-economisch boekhouden – Berekening bbp

De bestedingsmethode: componenten voor de berekening van het bbp

Bron 4 De componenten voor de berekening van het Nederlandse bbp met de bestedingsmethode (in miljarden euro’s), 1995-2019.

  • Module 7 Economische groei

§2 Macro-economisch boekhouden – Consumenten

Consumenten

Geldstromen en gezinnen/huishoudens

  • Gezinnen stellen productiefactoren beschikbaar

    • Ontvangen als beloning inkomen (Y)

    • Besteden dit inkomen aan:

      • Consumptie (C)

      • Belastingen (B)

      • Sparen (S)

Totale geldstroom in/uit huishoudens

Formule: Y = C + B + S

  • Module 7 Economische groei

Tweede macro-economische identiteit

Inkomen van gezinnen moet per definitie gelijk zijn aan hun bestedingen.

§2 Macro-economisch boekhouden – Consumenten

Besparingen van alle Nederlandse gezinnen

Bron 6 Nominale besparingen en spaarquote in Nederland, 1995-2019.

  • Module 7 Economische groei

§2 Macro-economisch boekhouden – Overheid

Overheid

Geldstromen in/uit overheid

  1. Inkomsten: overheid ontvangt belastinggeld (B)

  2. Uitgaven: overheid doet overheidsbestedingen (O)

Saldo overheidssector

Formule: saldo overheidssector = B − O

  • verschil B − O

    • financieringstekort

    • financieringsoverschot

  • Module 7 Economische groei

§2 Macro-economisch boekhouden – Overheid

Financieringsquote en staatsschuldquote in de eurozone

Bron 7 Begrotingssaldo en staatsschuld als percentage van het bbp voor alle landen van de eurozone, 2019.

  • Module 7 Economische groei

§2 Macro-economisch boekhouden – Buitenland

Buitenland

Geldstromen naar/van buitenland

  1. Export: koopt goederen van een land (E)

  2. Import: verkoopt goederen aan een land (M)

Uitvoersaldo

Formule: uitvoersaldo = E − M

  • verschil E − M

    • positief uitvoersaldo

    • negatief uitvoersaldo

  • Module 7 Economische groei

§2 Macro-economisch boekhouden – Buitenland

Nederland = handelsland; uitvoersaldo en dekkingspercentage

Bron 8 Uitvoersaldo (in miljarden euro’s) en dekkingspercentage van Nederland, 2002-2019.

Dekkingspercentage

= export als % van de import

  • Module 7 Economische groei

§2 Macro-economisch boekhouden – Financiële instellingen

Financiële instellingen

Geldstromen naar/van financiële instellingen

Ontvangsten uit particuliere sector:

  1. Spaargeld van gezinnen (S)

  2. Lenen aan bedrijven (I)

Particulier spaarsaldo

Formule: particulier spaarsaldo = S − I

  • verschil S − I

    • particulier spaaroverschot

      • particulier spaartekort

  • Module 7 Economische groei

§2 Macro-economisch boekhouden – Financiële instellingen

Financiële instellingen

Nationaal spaarsaldo

Saldo particuliere sector + overheidssector

Formule: (S − I) + (B − O)

Nationaal spaaroverschot = uitvoersaldo

Uitvoersaldo is altijd gelijk aan het nationaal spaarsaldo

Formule: (E − M) = (S − I) + (B − O)

  • Module 7 Economische groei

Derde macro-economische identiteit

Ingaande geldstromen zijn altijd gelijk aan de uitgaande geldstromen.

§2 Macro-economisch boekhouden – Nationaal saldo

Uitvoersaldi: grote negatieve uitvoersaldi versus grote spaaroverschotten

Bron 9 Uitvoersaldo voor landen van de eurozone (in miljarden euro’s), 2019.

  • Module 7 Economische groei

§2 Macro-economisch boekhouden – Samenvatting

  • Module 7 Economische groei

Eerste macro-economische identiteit

Totaal aan geld dat naar de bedrijven gaat, is gelijk aan wat de bedrijven uitgeven.

Drie macro-economische identiteiten

  1. Y = C + I + O + E − M

  2. Y = C + B + S

  3. (E − M) = (S − I) + (B − O)

Tweede macro-economische identiteit

Inkomen van gezinnen moet per definitie gelijk zijn aan hun bestedingen.

Derde macro-economische identiteit

Ingaande geldstromen zijn altijd gelijk aan de uitgaande geldstromen.

§2 Macro-economisch boekhouden – Lesafsluiting

  • Module 7 Economische groei

Check leerdoelen

  • Ik kan uitleggen hoe veranderingen op de ene markt het marktevenwicht op een andere markt kunnen beïnvloeden.

  • Ik kan het bbp berekenen met de bestedingsmethode.

  • Ik kan werken met een financiële en reële economische kringloop en met de drie macro-economische identiteiten.

  • Je kunt uitleggen hoe verschillende internationale handelsstromen geboekt worden op de goederen- en kapitaalrekening van de betalingsbalans.

Hoofdstuk 2 – Economische kringloop

§3 Betalingsbalans

  • Module 7 Economische groei

§3 Betalingsbalans – Kennisquiz §2

Omschrijf in eigen woorden wat de drie macro-economische identiteiten inhouden.

  • Module 7 Economische groei

§3 Betalingsbalans – Boekhouding van de internationale handel

Nationale rekeningen

  • Overzicht van de geldstromen tussen de economische sectoren in het afgelopen kalenderjaar

  • CBS en Eurostat

Betalingsbalans

  • Boekhouding van de internationale handel

  • Betalingsbalans: overzicht van alle financiële transacties tussen een land en het buitenland

  • Module 7 Economische groei

Betalingsbalans

  1. Lopende rekening

  2. Kapitaalrekening

§3 Betalingsbalans – De betalingsbalans

De betalingsbalans: de lopende rekening en de kapitaalrekening

Bron 1 De betalingsbalans.

  • Module 7 Economische groei

§3 Betalingsbalans – Lopende en kapitaalrekening

Lopende rekening

Deelrekeningen:

  1. Goederenrekening of Handelsbalans

  2. Dienstenrekening

  3. Primaire inkomensrekening

  4. Secundaire inkomensrekening

Kapitaalrekening (ook wel financiële rekening)

Alle internationale investeringen en beleggingen

  • Module 7 Economische groei

Betalingsbalans

  1. Lopende rekening

  2. Kapitaalrekening

§3 Betalingsbalans – Lopende rekening

Lopende rekening

1 Goederenrekening of Handelsbalans

  • Betalingen van import en export

    • Handelsoverschot of -tekort

2 Dienstenrekening

  • Internationale handel in diensten

    • Onder andere goederentransport, toerisme

3 Primaire inkomensrekening

  • Primaire inkomens naar/uit het buitenland

    • Onder andere loon uit buitenland, buitenlandse lening

4 Secundaire inkomensrekening (of Inkomensoverdrachtenrekening)

  • Inkomensoverdrachten over de grens zonder tegenprestatie

    • Onder andere ontwikkelingshulp, loterij

  • Module 7 Economische groei

Betalingsbalans

  1. Lopende rekening

  2. Kapitaalrekening

§3 Betalingsbalans – De lopende rekening van Nederland

Nederlandse betalingsbalans: het saldo van de lopende rekening (vier rekeningen)

Bron 3 Saldi van de rekeningen op de lopende rekening van Nederland (in miljarden euro’s), 2016-2020.

  • Module 7 Economische groei

§3 Betalingsbalans – Evenwicht op de betalingsbalans

Saldo van de betalingsbalans

Saldo lopende rekening + saldo kapitaalrekening

Betalingsbalans evenwicht

  • Negatief saldo: afname buitenlandse valutareserve of deviezenvoorraad

  • Positief saldo: toename buitenlandse valutareserve

  • Alleen als het handelsland een andere valuta gebruikt dan de binnenlandse

Wisselkoersbeleid

Herhaal hoofdstuk 4 van module 3

Bron 4 Saldo op de betalingsbalans van landen van de eurozone (in miljarden euro’s), 2019.

  • Module 7 Economische groei

§3 Betalingsbalans– Lesafsluiting

  • Module 7 Economische groei

Check leerdoelen

  • Ik kan uitleggen hoe veranderingen op de ene markt het marktevenwicht op een andere markt kunnen beïnvloeden.

  • Ik kan het bbp berekenen met de bestedingsmethode.

  • Ik kan werken met een financiële en reële economische kringloop en met de drie macro-economische identiteiten.

  • Ik kan uitleggen hoe verschillende internationale handelsstromen geboekt worden op de goederen- en kapitaalrekening van de betalingsbalans.

Toepassen leerdoelen

Huiswerk: je kunt nu in §4 Toepassen met de opdrachten de theorie toepassen op andere economische contexten.

  • Module 2 ∙ Vraag en aanbod

  • Module 7 Economische groei

Inhoud module 7 – Economische groei

Hoofdstuk 1 Macro-economische kengetallen

§1 Micro en macro

§2 Bruto binnenlands product: de objectieve methode

§3 Bruto binnenlands product: de subjectieve methode

§4 Categoriale inkomensverdeling

Hoofdstuk 2 Economische kringloop

§1 Algemeen evenwicht

§2 Macro-economisch boekhouden

§3 Betalingsbalans

Hoofdstuk 3 Economische groei

§1 Macro-economische productiefunctie

§2 Economische structuur

§3 Groei van het bbp

§4 Structuurbeleid

Hoofdstuk 4 Welvaart

§1 Welvaart en welzijn

§2 Welvaart meten

Hoofdstuk 5 Ongelijkheid

§1 Inkomen, vermogen en welvaart

§2 Welvaart herverdelen

§3 Belastingen

Inhoud hoofdstuk 3 – Economische groei

Hoofdstuk 3 Economische groei

§1 Macro-economische productiefunctie

§2 Economische structuur

§3 Groei van het bbp

§4 Structuurbeleid

  • Module 7 Economische groei

Inhoud hoofdstuk 3 – Economische groei

Leerdoelen hoofdstuk 3

  • Je kunt werken met de macro-economische productiefunctie.

  • Je kunt uitleggen hoe economisch structuurbeleid het aanbod en de kwaliteit van arbeid en kapitaal beïnvloedt en hoe dat doorwerkt op de factorproductiviteit.

  • Je kunt de nominale en reële economische groei berekenen en uitleggen hoe economisch structuurbeleid de economische groei kan bevorderen.

  • Module 7 Economische groei

Inhoud hoofdstuk 3 – Economische groei

Formules

  • Module 7 Economische groei

Begrippen

  • Arbeidsintensief

  • Arbeidsparticipatie

  • Dienstensector

  • Economisch structuurbeleid

  • Economische groei

  • Economische krimp

  • Factorproductiviteit

  • Fysieke infrastructuur

  • Industriële sector

  • Infant industry argument

  • Kapitaal-arbeidverhouding

  • Kapitaalintensief

  • Macro-economische productiefunctie

  • Macro-economische sectoren

  • Monetaire infrastructuur

  • Nominale economische groei

  • Primaire sector

  • Protectie

  • Publiek kapitaal

  • Quartaire sector

  • Reële economische groei

  • Secundaire sector

  • Tertiaire sector

  • Vergrijzing

  • Werkgelegenheid

  • Werkzame beroepsbevolking

  • Wig

Hoofdstuk 3 – Economische groei – Warming-up

Hoe zou je economische groei/krimp kunnen uitdrukken en meten? Licht je antwoord toe met een voorbeeld.

  • Module 7 Economische groei

Hoofdstuk 3 – Economische groei

§1 Macro-economische productiefunctie

  • Module 7 Economische groei

§1 Macro-economische productiefunctie – Formule

Productiefunctie

Relatie tussen inzet van productiefactoren en bijbehorende productie

Macro-economische productiefunctie

  • Voor een land als geheel (macro)

  • Bbp als functie van arbeid, kapitaal, ondernemerschap en natuur

  • Wiskundige formule: Y = Af(K, L)

Meeropbrengsten

Productie: constante of afnemende meeropbrengsten

  • Module 7 Economische groei

§1 Macro-economische productiefunctie – Meeropbrengsten

Meeropbrengsten bij twee macro-economische productiefuncties: (K) en (L)

Bron 1 Macro-economische productiefuncties.

  • Module 7 Economische groei

§1 Macro-economische productiefunctie – Kapitaal en arbeid

Kapitaal-arbeidverhouding

  • Indicator voor de economie = de kapitaal-arbeidverhouding

  • Hoe meten? Met de kosten van kapitaal en arbeid

  • Arbeidsintensief of kapitaalintensief

Voorbeeld

  • Kapitaal-arbeidverhouding van 0,48 voor Nederland

    • De uitgaven aan arbeid bij de totale productie is twee keer zo hoog als de uitgaven aan kapitaal

  • Module 7 Economische groei

§1 Macro-economische productiefunctie – Kapitaal en arbeid

  • Module 7 Economische groei

Bron 2 De kapitaal-arbeidverhouding voor de Verenigde Staten en 24 lidstaten van de EU, 2015.

§1 Macro-economische productiefunctie – Sectorindeling

Vier macro-economische sectoren

  1. Primaire sector: alle bedrijven die hun producten rechtstreeks uit de natuur halen.

  2. Secundaire sector: verwerkt producten van de primaire sector; de industrie.

  3. Tertiaire sector: commerciële dienstverlenende bedrijven: winkels, zakelijke dienstverleners, kappers, advocaten, horeca; de dienstensector.

  4. Quartaire sector: dienstverlenende producenten zonder winstoogmerk: overheid, scholen, ziekenhuizen, kerken, moskeeën, brandweer; betaald uit belastingopbrengsten.

  • Module 7 Economische groei

Bron 3 De macro-economische sectorindeling.

§1 Macro-economische productiefunctie – Kapitaal en arbeid

Kapitaal-arbeidverhoudingen van de vier macro-economische sectoren

Bron 4 De kapitaal-arbeidverhouding in Nederland voor de vier macro-economische sectoren.

  • Module 7 Economische groei

§1 Macro-economische productiefunctie – Kapitaal en arbeid

Kapitaal-arbeidverhoudingen: zestien sectoren uit de vier macro-economische sectoren

Bron 5 De kapitaal-arbeidverhouding voor verschillende sectoren in Nederland, 2015.

  • Module 7 Economische groei

§1 Macro-economische productiefunctie – Lesafsluiting

  • Module 7 Economische groei

Check leerdoelen

  • Ik kan werken met de macro-economische productiefunctie.

  • Je kunt uitleggen hoe economisch structuurbeleid het aanbod en de kwaliteit van arbeid en kapitaal beïnvloedt en hoe dat doorwerkt op de factorproductiviteit.

  • Je kunt de nominale en reële economische groei berekenen en uitleggen hoe economisch structuurbeleid de economische groei kan bevorderen.

Hoofdstuk 3 –Economische groei

§2 Economische structuur

  • Module 7 Economische groei

§2 Economische structuur – Kennisquiz §1

  1. Welke macro-economische sectoren kun je onderscheiden?

Geef van elke sector een voorbeeld uit de praktijk.

2 Leg het verschil uit tussen een arbeidsintensieve en een kapitaalintensieve macro-economische sector.

  • Module 7 Economische groei

§2 Economische structuur – Nationale productie

Nationale productie

Nationale productie is het resultaat van de macro-economische productiefunctie.

  • Constante of toenemende meeropbrengsten

Resultaat wordt bepaald door drie factoren:

1 Hoogte van de factorproductiviteit A

  • Innovatie

    • Kwaliteit van de ingezette arbeid

      • Kwaliteit van het ingezette kapitaal

  1. Hoeveelheid ingezette arbeid L

    1. Hoeveelheid ingezet kapitaal K

  • Fysiek kapitaal: fysieke infrastructuur

    • Financieel kapitaal: monetaire infrastructuur

  • Module 7 Economische groei

§2 Economische structuur – Aanbod van kapitaal (K)

Aanbod van kapitaal (K)

Fysiek kapitaal: fysieke infrastructuur

  • Fysieke infrastructuur van een land: spoorwegnet, havens, wegennet, netwerk van gsm-masten, ICT-infrastructuur, waterleidingnetwerk

  • Deels door de overheid als collectief goed

Financieel kapitaal: monetaire infrastructuur

  • Infrastructuur voor de financiële kant van ruil: geldautomaten, creditcards, bankensysteem

  • Goed toezicht: centrale banken

  • Vertrouwen: lagere transactiekosten

  • Module 7 Economische groei

Kapitaal (K)

  1. Fysiek kapitaal

  2. Financieel kapitaal

§2 Economische structuur – Fysiek kapitaal

Nederlandse fysieke infrastructuur: Luchthaven Schiphol

Bron 1 Aantal passagiers (× 1.000) dat elke maand vertrekt vanaf Schiphol, 2000-2020.

  • Module 7 Economische groei

§2 Economische structuur – Aanbod van arbeid (L)

Aanbod van arbeid (L)

  • Werkgelegenheid: het totaal aan arbeid dat verricht wordt.

  • Werkzame beroepsbevolking: alle 15- tot 75-jarigen die in Nederland wonen en betaalde arbeid verrichten.

Scholing en levensverwachting

Economische levensloop: arbeidsaanbod wordt beïnvloed door:

  • Leerplicht (later gaan werken)

    • Pensioengerechtigde leeftijd: vergrijzing (langer doorwerken)

  • Module 7 Economische groei

§2 Economische structuur – Arbeid (L)

Werkzame beroepsbevolking in Nederland: uitgesplitst naar opleidingsniveau

Bron 2 De werkzame beroepsbevolking in Nederland (× 1.000), uitgesplitst naar opleidingsniveau, 2003-2019.

  • Module 7 Economische groei

§2 Economische structuur – Arbeidsaanbod: de wig

De wig

  • Arbeidsmarkt: aanbieders kiezen tussen werk en vrije tijd.

  • Werknemer: keuze wordt bepaald door individuele voorkeuren en het nettoloon.

  • Werkgever: kijkt naar loonkosten = brutoloon plus de werkgeverspremies.

  • De wig is het verschil tussen het nettoloon en de loonkosten.

  • Hoe groter de wig, hoe minder snel iemand vrije tijd wil inruilen voor werk. Gevolg: kleiner arbeidsaanbod.

  • Module 7 Economische groei

‘Hoe scherper of spitser de wig is, des te sterker de splijtwerking.’

§2 Economische structuur – Flexibele arbeidsinzet

Flexibele inzet van arbeid

Het arbeidsaanbod wordt verhoogd door flexibele inzet:

  • Plaats van werken

    • Aantal uur dat gewerkt kan worden

    • Tijdstip dat de medewerker het best uitkomt

    • Flexibiliteit bij het aantal gewerkte uren

Hoe flexibeler arbeid ingezet kan worden, hoe hoger de arbeidsparticipatie.

  • Module 7 Economische groei

§2 Economische structuur – Flexibele arbeidsinzet (L)

Werkzame beroepsbevolking in Nederland: mannen, vrouwen en deeltijdarbeid

Bron 6 De werkzame beroepsbevolking in Nederland (× 1.000), uitgesplitst naar mannen en vrouwen en deeltijdarbeid, 2003-2019.

  • Module 7 Economische groei

§2 Economische structuur – Factorproductiviteit (A)

Factorproductiviteit (A)

Hoe meer arbeid en kapitaal ingezet worden, des te meer brengt een land voort: het bbp.

Productiefactor ondernemerschap

Ondernemerschap wordt beïnvloed door:

  1. Innovatie

  • Veel innovatie, veel voortbrengend

2 Kwaliteit van de ingezette arbeid (L)

  • Onderwijs verhoogt de arbeidsproductiviteit

3 Kwaliteit van het ingezette kapitaal (K)

  • Kwalitatieve collectieve goederen

    • Kwaliteit zelf ingebracht privaat kapitaal

  • Module 7 Economische groei

Formule macro-economische productiefunctie:

§2 Economische structuur – Lesafsluiting

  • Module 7 Economische groei

Check leerdoelen

  • Ik kan werken met de macro-economische productiefunctie.

  • Ik kan uitleggen hoe economisch structuurbeleid het aanbod en de kwaliteit van arbeid en kapitaal beïnvloedt en hoe dat doorwerkt op de factorproductiviteit.

  • Je kunt de nominale en reële economische groei berekenen en uitleggen hoe economisch structuurbeleid de economische groei kan bevorderen.

Hoofdstuk 3 – Economische groei

§3 Groei van het bbp

  • Module 7 Economische groei

§3 Groei van het bbp – Kennisquiz §2

  1. Leg met een voorbeeld uit hoe de wig een lager of hoger arbeidsaanbod kan veroorzaken.

  1. Hoe kan de productiefactor kapitaal worden ingezet binnen de macro-economische productiefunctie? Licht je antwoord toe.

  • Module 7 Economische groei

Herhaling – Macro-economische productiefunctie – Formule

  • Module 7 Economische groei

Productiefunctie

De productiefuncties is de relatie tussen inzet van productiefactoren en bijbehorende productie.

Macro-economische productiefunctie

  • Voor een land als geheel (macro)

  • Bbp als functie van arbeid, kapitaal, ondernemerschap en natuur

  • Wiskundige formule: Y = Af(K, L)

Meeropbrengsten

Productie: constante of afnemende meeropbrengsten

§3 Groei van het bbp – Toename totale factorproductiviteit

Van 2019 naar 2020 neemt de hoeveelheid ingezette arbeid en kapitaal toe.

Bron 1 Toegenomen totale factorproductiviteit en macro-economische productie.

  • Module 7 Economische groei

Door de tijd heen stijgt de factorproductiviteit; het land brengt meer voort bij dezelfde inzet van kapitaal en arbeid.

§3 Groei van het bbp – Economische groei of krimp

Bbp-ontwikkeling

Ontwikkelingen door de tijd:

  1. Er wordt meer/minder arbeid en kapitaal ingezet.

  2. Door de tijd heen stijgt/daalt de factorproductiviteit.

Resultaat: het bbp stijgt/daalt = economische groei/krimp

Economische groei/krimp

  • Groei: positieve groei

  • Krimp: negatieve groei

  • Module 7 Economische groei

Bron 2 Stijging van het bbp door de tijd.

§3 Groei van het bbp – Berekenen van economische groei

Nominale en reële economische groei

Berekening: wel/niet rekening houden met de inflatie

1 Nominale economische groei

Geen rekening houden met inflatie

  1. Reële economische groei

Wel rekening houden met inflatie:

Stap 1: nominale economische groei eerst omzetten naar een indexcijfer

Stap 2: berekening reële indexcijfer

Maatschappelijke welvaart

Bbp als maatstaf voor welvaart

  • Module 7 Economische groei

Formules

§3 Groei van het bbp – Nominale en reële economische groei

Bron 4 Nominale en reële economische groei van Nederland, 2001-2019.

  • Module 7 Economische groei

Economische groei: door inflatie is de reële groei lager dan de nominale

§3 Groei van het bbp – Lesafsluiting

  • Module 7 Economische groei

Check leerdoelen

  • Ik kan werken met de macro-economische productiefunctie.

  • Ik kan uitleggen hoe economisch structuurbeleid het aanbod en de kwaliteit van arbeid en kapitaal beïnvloedt en hoe dat doorwerkt op de factorproductiviteit.

  • Ik kan de nominale en reële economische groei berekenen en uitleggen hoe economisch structuurbeleid de economische groei kan bevorderen.

Hoofdstuk 3 – Economische groei

§4 Structuurbeleid

  • Module 7 Economische groei

§4 Structuurbeleid – Kennisquiz §3

  1. Leg de relatie uit tussen het bbp en economische groei of economische krimp.

  1. Geef een voorbeeld van een prijsontwikkeling van een product of dienst waardoor de reële economische groei lager wordt dan de nominale groei. Licht toe.

  • Module 7 Economische groei

§4 Structuurbeleid – Overheid en economisch structuurbeleid

De overheid en de factorproductiviteit

Groeiende economie: overheid heeft meer middelen om te investeren in onder andere:

  • collectieve goederen

    • fysieke infrastructuur

    • monetaire infrastructuur

voor toekomstige economische groei.

Economisch structuurbeleid

Het overheidsbeleid om de factorproductiviteit te verhogen

  • Module 7 Economische groei

§4 Structuurbeleid – Toegevoegde waarde in de EU

De toegevoegde waarde per werkende in de EU … met grote verschillen

Bron 1 Bbp per werkende, EU-landen, 2018.

  • Module 7 Economische groei

Gemiddelde in de EU =€ 41.990

§4 Structuurbeleid – Economisch structuurbeleid: L

Arbeid (L) en structuurbeleid

De overheid kan de kwaliteit van én de hoeveelheid arbeid beïnvloeden.

Kwaliteit

Verlenging van de leerplicht verhoogt de kwaliteit van arbeid.

Hoeveelheid

  • Arbeidsaanbod wordt verlaagd: schoolverlaters betreden later de arbeidsmarkt.

    • Arbeidsaanbod wordt verhoogd: verhogen pensioengerechtigde leeftijd.

  • Module 7 Economische groei

Formule macro-economische productiefunctie:

§4 Structuurbeleid – Economisch structuurbeleid: K

Kapitaal (K) en structuurbeleid

De overheid kan met belastingopbrengsten investeren in onder andere:

  • collectieve goederen

    • fysieke infrastructuur

    • monetaire infrastructuur

Publiek kapitaal

Kapitaalgoederen die door de overheid worden ingebracht, bijvoorbeeld wegennet

  • Module 7 Economische groei

Formule macro-economische productiefunctie:

§4 Structuurbeleid – Economisch structuurbeleid: f

Factorproductiviteit (f) en structuurbeleid

De overheid kan de factorproductiviteit verhogen door onder andere:

  • in stand houden van goedwerkende instituties, zoals onderwijssysteem, rechtssysteem, mededingingsautoriteit, rekenkamer, nationale ombudsman.

  • bevorderen van internationale mobiliteit.

  • inrichten van goed vestigingsklimaat.

  • regelingen die innovaties bevorderen.

  • Module 7 Economische groei

Formule macro-economische productiefunctie:

§4 Structuurbeleid – Economisch structuurbeleid: f

Internationale betrekkingen en structuurbeleid

De overheid kan de factorproductiviteit verhogen door onder andere:

  • als nationaal parlement via wetsvoorstellen van de Europese Commissie

  • lidmaatschap van internationale organisaties (EU, VN, IMF, Wereldbank)

  • stimuleren internationale handel

  • protectie: grenzen afsluiten (infant industry argument: jonge industrie beschermen tegen buitenlandse concurrentie)

  • Module 7 Economische groei

§4 Structuurbeleid – Lesafsluiting

  • Module 7 Economische groei

Check leerdoelen

  • Ik kan werken met de macro-economische productiefunctie.

  • Ik kan uitleggen hoe economisch structuurbeleid het aanbod en de kwaliteit van arbeid en kapitaal beïnvloedt en hoe dat doorwerkt op de factorproductiviteit.

  • Ik kan de nominale en reële economische groei berekenen en uitleggen hoe economisch structuurbeleid de economische groei kan bevorderen.

Toepassen leerdoelen

Huiswerk: je kunt nu in §5 Toepassen met de opdrachten de theorie toepassen op andere economische contexten.

  • Module 2 ∙ Vraag en aanbod

  • Module 7 Economische groei

Inhoud module 7 – Economische groei

Hoofdstuk 1 Macro-economische kengetallen

§1 Micro en macro

§2 Bruto binnenlands product: de objectieve methode

§3 Bruto binnenlands product: de subjectieve methode

§4 Categoriale inkomensverdeling

Hoofdstuk 2 Economische kringloop

§1 Algemeen evenwicht

§2 Macro-economisch boekhouden

§3 Betalingsbalans

Hoofdstuk 3 Economische groei

§1 Macro-economische productiefunctie

§2 Economische structuur

§3 Groei van het bbp

§4 Structuurbeleid

Hoofdstuk 4 Welvaart

§1 Welvaart en welzijn

§2 Welvaart meten

Hoofdstuk 5 Ongelijkheid

§1 Inkomen, vermogen en welvaart

§2 Welvaart herverdelen

§3 Belastingen

Inhoud hoofdstuk 4 – Welvaart

Hoofdstuk 4 Welvaart

§1 Welvaart en welzijn

§2 Welvaart meten

  • Module 7 Economische groei

Inhoud hoofdstuk 4 – Welvaart

Leerdoelen hoofdstuk 4

  • Je kunt de individuele welvaart, de maatschappelijke welvaart en het maatschappelijk welzijn uitleggen.

  • Je kunt werken met indicatoren voor de maatschappelijke welvaart en toelichten waarom het bbp tekortschiet als indicator voor de maatschappelijke welvaart.

  • Module 7 Economische groei

Begrippen

  • Breed welvaartsbegrip

  • Eng welvaartsbegrip

  • Groene bbp

  • Individuele welvaart

  • Informele sector

  • Maatschappelijk welzijn

  • Maatschappelijke welvaart

Inhoud hoofdstuk 4 – Welvaart

Formules

  • Module 7 Economische groei

Hoofdstuk 4 – Welvaart – Warming-up

Wat versta jij onder welvaart?

Beantwoord de vraag vanuit:

a je eigen leefwereld

b de wereld van de (praktische) economie

  • Module 7 Economische groei

Hoofdstuk 4 – Welvaart

§1 Welvaart en welzijn

  • Module 7 Economische groei

§1 Welvaart en welzijn – Middelen, inkomen, bestedingen

Welvaart en middelen

Hoe meer middelen, hoe meer alternatieven voor (tijds)besteding.

  • Gezinsinkomen en gezinsleven: vakantie, spullen, bijbaantje

    • Land en binnenlands inkomen:Deltawerken, windmolens

Inkomen en welvaart

  • Is een hoger inkomen een hogere welvaart: ja en nee!

  • Welvaart = inkomen én zaken die niet verhandeld worden

  • Module 7 Economische groei

Bron 1 Geld maakt deels gelukkig.

§1 Welvaart en welzijn – Individuele welvaart

Individuele welvaart

Individuele welvaart is de welvaart van één persoon.

Welvaart is subjectief. Het hangt ervan af aan wie je het vraagt.

Formule: Individuele welvaart = de waarde van de behoeftebevrediging door alle geconsumeerde schaarse goederen

  • Schaarse producten met marktprijs die je koopt: totale consumentensurplus

  • Schaarse producten zonder marktprijs door consumptie die je niet hoeft te kopen: collectieve goederen via de overheid

  • Module 7 Economische groei

Welvaart

  1. Individuele welvaart

  2. Maatschappelijke welvaart

§1 Welvaart en welzijn – De VN-Geluksindex 2020

Bron 2 De VN-geluksindex in 2020 voor de 96 landen met de hoogste score. Landen in de eurozone staan in groen, landen die alleen lid zijn van de EU staan in blauw. Bron: World Happiness Report

  • Module 7 Economische groei

§1 Welvaart en welzijn – Maatschappelijke welvaart

Maatschappelijke welvaart

Formule: Maatschappelijke welvaart = optelsom individuele welvaart van alle ingezetenen

Berekening is twee keer subjectief:

  • de keuze van de onderdelen van maatschappelijke welvaart

  • de manier van optellen

Maximale maatschappelijke welvaart

Wanneer verhoogt economisch beleid de maatschappelijke welvaart? Als de toename van individuele welvaart groter is dan de afname van individuele welvaart van de ander.

  • Module 7 Economische groei

Welvaart

  1. Individuele welvaart

  2. Maatschappelijke welvaart

§1 Welvaart en welzijn – Maatschappelijk welzijn

Welvaart

Behoeftebevrediging via alle schaarse producten

  • Schaarse producten met marktprijs

  • Schaarse producten zonder marktprijs

Maatschappelijk welzijn

Behoeftebevrediging via alle schaarse en niet-schaarse producten

  • Schaarse producten met marktprijs

  • Schaarse producten zonder marktprijs

  • Niet-schaarse producten (lucht, zeewater, wind, zonlicht)

  • Module 7 Economische groei

Welvaart

> alle schaarse producten

  1. Individuele welvaart

  2. Maatschappelijke welvaart

Welzijn

> alle schaarse producten + alle niet-schaarse producten

§1 Welvaart en welzijn – Lesafsluiting

Check leerdoelen

  • Ik kan de individuele welvaart, de maatschappelijke welvaart en het maatschappelijk welzijn uitleggen.

  • Je kunt werken met indicatoren voor de maatschappelijke welvaart en toelichten waarom het bbp tekortschiet als indicator voor de maatschappelijke welvaart.

  • Module 7 Economische groei

Hoofdstuk 4 –Welvaart

§2 Welvaart meten

  • Module 7 Economische groei

§2 Welvaart meten – Kennisquiz §1

  1. Wat is het verschil tussen welvaart en welzijn?

Onderbouw je antwoord met voorbeelden.

2 Waarom zijn maatschappelijke welvaart en welzijn moeilijk te meten/berekenen?

  • Module 7 Economische groei

§2 Welvaart meten – Bbp per hoofd

Maatschappelijke welvaart: het bbp

Indicator welvaart: inkomen

  • hoger inkomen > meer schaarse producten aanschaffen > bevrediging van behoeften

Indicator van het nationaal inkomen: bbp

Welvaartsmaatstaf: bbp per hoofd van de bevolking

Eng welvaartsbegrip

Buiten beschouwing gelaten: consumentensurplus, externe effecten, onbetaalde arbeid, ongelijkheid

  • Module 7 Economische groei

Welvaart

  1. Eng welvaartsbegrip

  2. Breed welvaartsbegrip

§2 Welvaart meten – De Human Development Index

Bron 1 De Human Development Index (HDI) in 2018 voor de zestig landen met de hoogste score. Landen in de eurozone staan in groen, landen die alleen lid zijn van de EU staan in blauw. Bron: Verenigde Naties.

  • Module 7 Economische groei

De HDI als indicator voor welvaart

§2 Welvaart meten – Bbp en eng welvaartsbegrip

Het bbp als eng welvaartsbegripBuiten beschouwing gelaten:

  • Consumentensurplus

TO kan verschillende waarden voor het consumentensurplus opleveren.

  • Externe effecten

Groen bbp houdt rekening met positieve/negatieve externe effecten.

  • Onbetaalde arbeid

Informele sector: onbetaalde arbeid en ‘zwart werk’ wordt niet geregistreerd.

  • Ongelijkheid

Scheve verdeling van inkomen en vermogen: onrechtvaardigheidsgevoel. Dat gevoel vermindert de welvaart.

  • Module 7 Economische groei

Welvaart

  1. Eng welvaartsbegrip

  2. Breed welvaartsbegrip

§2 Welvaart meten – Bbp en consumentensurplus

  • Module 7 Economische groei

Bron 2 Het bbp laat het consumentensurplus buiten beschouwing.

Het bbp als welvaartsmaatstaf is onvolledig, omdat het consumentensurplus niet wordt meegenomen.

§2 Welvaart meten – Bbp en externe effecten: het groene bbp

  • Module 7 Economische groei

Bron 3 Milieu-indicatoren voor Nederland, 2019. Bron: Monitor Brede Welvaart & Sustainable Development Goals 2020.

Het groen bbp laat zien dat Nederland een meer dan gemiddeld vervuilend land is door energie-intensieve sectoren die het milieu relatief zwaar belasten.

§2 Welvaart meten – Bbp en breed welvaartsbegrip

Breed welvaartsbegripBreed welvaartsbegrip houdt rekening met:

  • het inkomen: bbp per hoofd

  • zaken als schoon milieu, eerlijke inkomensverdeling, goede gezondheid en evenwichtige werk/vrije tijd balans

Toegevoegde waarde van het bbp

Bbp objectieve indicator hangt samen met lagere kindersterfte, langer leven, beter onderwijs, meer democratie, minder corruptie, schoner milieu, hogere kwaliteit van leven.

  • Module 7 Economische groei

Welvaart

  1. Eng welvaartsbegrip

  2. Breed welvaartsbegrip

§2 Welvaart meten – Bbp en breed welvaartsbegrip

  • Module 7 Economische groei

Bron 5 Welzijnsindex en bbp per hoofd van de bevolking voor 114 landen.

Het bbp per hoofd van de bevolking hangt samen met welvaart. Welvaartsindex: zes categorieën: geluk, inkomen, fysieke gezondheid, mentale gezondheid, kwaliteit leefomgeving en ongelijkheid.

§2 Welvaart meten – Lesafsluiting

  • Module 7 Economische groei

Check leerdoelen

  • Ik kan de individuele welvaart, de maatschappelijke welvaart en het maatschappelijk welzijn uitleggen.

  • Ik kan werken met indicatoren voor de maatschappelijke welvaart en toelichten waarom het bbp tekortschiet als indicator voor de maatschappelijke welvaart.

Toepassen leerdoelen

Huiswerk: je kunt nu in §3 Toepassen met de opdrachten de theorie toepassen op andere economische contexten.

  • Module 2 ∙ Vraag en aanbod

  • Module 7 Economische groei

Inhoud module 7 – Economische groei

Hoofdstuk 1 Macro-economische kengetallen

§1 Micro en macro

§2 Bruto binnenlands product: de objectieve methode

§3 Bruto binnenlands product: de subjectieve methode

§4 Categoriale inkomensverdeling

Hoofdstuk 2 Economische kringloop

§1 Algemeen evenwicht

§2 Macro-economisch boekhouden

§3 Betalingsbalans

Hoofdstuk 3 Economische groei

§1 Macro-economische productiefunctie

§2 Economische structuur

§3 Groei van het bbp

§4 Structuurbeleid

Hoofdstuk 4 Welvaart

§1 Welvaart en welzijn

§2 Welvaart meten

Hoofdstuk 5 Ongelijkheid

§1 Inkomen, vermogen en welvaart

§2 Welvaart herverdelen

§3 Belastingen

Inhoud hoofdstuk 5 – Ongelijkheid

Hoofdstuk 5 Ongelijkheid

§1 Inkomen, vermogen en welvaart

§2 Welvaart herverdelen

§3 Belastingen

  • Module 7 Economische groei

Inhoud hoofdstuk 5 – Ongelijkheid

Leerdoelen hoofdstuk 5

  • Je kunt een Lorenzcurve opstellen, de bijbehorende Ginicoëfficiënt verklaren en percentielratio’s berekenen.

  • Je kunt de belangrijkste kenmerken van een belastingstelsel uitleggen en onderscheid maken tussen een progressief, proportioneel en degressief belastingstelsel.

  • Je kunt het Nederlandse belastingstelsel beschrijven en voor een gegeven situatie de verschuldigde belasting berekenen.

  • Module 7 Economische groei

Inhoud hoofdstuk 5 – Ongelijkheid

  • Module 7 Economische groei

Begrippen

  • Belastbaar inkomen

  • Belastingaanslag

  • Belastingdruk

  • Belastingstelsel

  • Belastingvrije voet

  • Besteedbaar inkomen

  • Bijstandsuitkering

  • Boxenstelsel

  • Degressief belastingstelsel

  • Denivellering (inkomens)

  • Gemiddeld belastingtarief

  • Ginicoëfficiënt

  • Heffingskorting

  • Laffercurve

  • Lorenzcurve

  • Marginaal belastingtarief

  • Nivellering (inkomens)

  • Percentielratio

  • Progressief belastingstelsel

  • Progressieve belasting

  • Proportioneel tarief

  • Secundair inkomen

  • Vlaktaks

Formules

Hoofdstuk 5 – Ongelijkheid – Warming-up

Wat versta jij onder ongelijkheid in de wereld van de economie?

Licht je antwoord toe met een voorbeeld.

  • Module 7 Economische groei

Hoofdstuk 5 – Ongelijkheid

§1 Inkomen, vermogen en welvaart

  • Module 7 Economische groei

§1 Inkomen, vermogen en welvaart – Inkomen

Maatschappelijke welvaart

Inkomensverdeling: ongelijkheid vermindert de maatschappelijke welvaart.

  • Inkomensongelijkheid

    • Vermogensongelijkheid

Inkomensbronnen: arbeid en vermogen

  • Arbeid: loon en uitkeringen: waardevastheid afhankelijk van inflatie, cao’s en dergelijke

  • Vermogen: vermogensongelijkheid is onbegrensd

  • Module 7 Economische groei

Bron 1 Jaarsalarissen van de bestbetaalde CEO’s van Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen in 2019.

§1 Inkomen, vermogen en welvaart – Lorenzcurve

Lorenzcurve

De Lorenzcurve toont de inkomensverdeling van een groep mensen.

De curve zet twee percentages tegen elkaar af.

Hoe lees je de Lorenzcurve?Hoe verder de curve af ligt van de diagonaal, des te schever is het inkomen verdeeld.

Lorenzcurve in getallen

  • Ginicoëfficiënt

  • Percentielratio’s

  • Module 7 Economische groei

§1 Inkomen, vermogen en welvaart – Lorenzcurve

Bron 2 Een fictieve inkomensverdeling.

  • Module 7 Economische groei

Bron 3 De Lorenzcurve voor de inkomensverdeling van bron 2.

De Lorenzcurve toont hoe inkomen verdeeld is.

§1 Inkomen, vermogen en welvaart – De Lorenzcurve

Bron 4 De inkomensverdeling van huishoudens in Nederland en in de Verenigde Staten in 2018.

  • Module 7 Economische groei

Nederland: Ginicoëfficiënt = 0,238

Percentielratio 90/10 = 5,9

Verenigde Staten: Ginicoëfficiënt = 0,48

Percentielratio 90/10 = 31,1

§1 Inkomen, vermogen en welvaart – Lesafsluiting

Check leerdoelen

  • Ik kan een Lorenzcurve opstellen, de bijbehorende Ginicoëfficiënt verklaren en percentielratio’s berekenen.

  • Je kunt de belangrijkste kenmerken van een belastingstelsel uitleggen en onderscheid maken tussen een progressief, proportioneel en degressief belastingstelsel.

  • Je kunt het Nederlandse belastingstelsel beschrijven en voor een gegeven situatie de verschuldigde belasting berekenen.

  • Module 7 Economische groei

Hoofdstuk 5 – Ongelijkheid

§2 Welvaart herverdelen

  • Module 7 Economische groei

§2 Welvaart herverdelen – Kennisquiz §1

Bij welke Lorenzcurve is sprake van een scheve inkomensverdeling: bij Lorenzcurve 1 of bij 2? Licht je antwoord toe.

  • Module 7 Economische groei

1

2

§2 Welvaart herverdelen – Belastingstelsel

Belastingstelsel

  • Veel verschillende belastingen:loon- en inkomstenbelasting, btw, dividendbelasting, rioolbelasting, vennootschapsbelasting, enzovoort

  • Belastingstelsel: alle verschillende belastingen met bijbehorende regels

Belastingdruk

Belastingdruk is het totaal aan belastingen dat in een land in een jaar wordt opgehaald als percentage van het bbp.

  • Module 7 Economische groei

Bron 1 Belastingen als percentage van het bbp in 2017. Landen in de eurozone staan in groen, landen die alleen lid zijn van de EU staan in blauw.

§2 Welvaart herverdelen – Inkomensverdeling

Belasting en inkomensverdeling

Inkomen huishoudenLoon, winstuitkering/dividend (kapitaal) of een uitkering (werkloos/ziek)

Inkomstenbronnen worden verschillend belast: loon 37,35% tot 49,5%; dividend 15%.

Belastingstelsel beïnvloedt de inkomensverdeling, bijvoorbeeld door herverdeling van inkomen via uitkeringen en toeslagen, bijstandsuitkering, kinderopvangtoeslag.

  • Module 7 Economische groei

§2 Welvaart herverdelen – Primair en besteedbaar inkomen

Primair inkomenInkomens uit het ter beschikking stellen van productiefactoren: onbelast

Secundair inkomenHet primaire inkomen dat overblijft na betaling van belasting en verplichte premies en verhoogd met sociale uitkeringen/toeslagen = besteedbaar inkomen

Formule

  • Module 7 Economische groei

§2 Welvaart herverdelen – Herverdeling

Herverdeling van inkomen

Belastingen herverdelen het inkomen.

Vlaktaks: loonbelastingpercentage is onafhankelijk van de hoogte van het loon.

Vlaktaks is proportioneel tarief: de belastingopbrengst groeit proportioneel mee met het belastingtarief.

Belastingvrije voet: verkleining relatieve inkomensverschillen.

  • Module 7 Economische groei

§2 Welvaart herverdelen – Vlaktaks en belastingvrije voet

Bron 1 Een vlaktaks zonder belastingvrije voet.

  • Module 7 Economische groei

Een vlaktaks zonder en met belastingvrije voet

Bron 2 Een vlaktaks met belastingvrije voet.

§2 Welvaart herverdelen – Belastingtarief

Gemiddelde belastingtariefHet percentage dat iemand gemiddeld aan belasting betaalt.

Marginale belastingtariefHet percentage dat iemand over zijn laatstverdiende euro aan belasting betaalt.

Belastingtarieven en de belastingvrije voet

  • Zonder belastingvrije voet: gemiddeld belastingtarief = marginaal belastingtarief

  • Met belastingvrije voet: gemiddeld belastingtarief varieert

  • Module 7 Economische groei

Formule

§2 Welvaart herverdelen – Belastingtarieven

  • Module 7 Economische groei

Het gemiddelde en marginale belastingtarief en de belastingvrije voet

Bron 3 Gemiddeld en marginaal belastingtarief.

§2 Welvaart herverdelen – Nivelleren en denivelleren

Belastingstelsels

  1. Proportioneel

  2. Progressief: nivellerend

  3. Degressief: denivellerend

  • Module 7 Economische groei

Bron 4 De drie soorten belastingstelsels.

§2 Welvaart herverdelen – Lorenzcurve

Lorenzcurve en inkomensverdeling

1 Lorenzcurve: primair inkomen

2 Lorenzcurve: secundair inkomen

Herverdeling

Zie de grafiek hiernaast.

  • Vóór herverdeling: de rijkste 20% verdient 60% van het totale inkomen (rode lijn).

  • Ná herverdeling: de rijkste 20% verdient 33% van het totale inkomen (groene lijn).

  • Module 7 Economische groei

Bron 5 De Lorenzcurve van het primaire en secundaire inkomen.

§2 Welvaart herverdelen – Meervoudige belastingtarieven

Meervoudige belastingtarieven

Twee opties voor de herverdeling van

primair inkomen:

1 Vlaktaks en belastingvrije voet

Resultaat: beperkte herverdeling als de inkomensverschillen groot zijn.

  1. Progressieve belasting met meerdere belastingtarieven

Het gemiddelde belastingpercentage stijgt naarmate het inkomen groter wordt.

  • Module 7 Economische groei

Tarieven box 1

AOW-leeftijd in 2021 nog niet bereikt

Bron: www.belastingdienst.nl

§2 Welvaart herverdelen – Meervoudige belastingtarieven

Bron 5 Een progressieve belasting zonder belastingvrije voet.

  • Module 7 Economische groei

Een progressieve belasting zonder en met belastingvrije voet

Bron 6 Een progressieve belasting, met belastingvrije voet.

§2 Welvaart herverdelen – Meervoudige belastingtarieven

Nivelleren van inkomen

Via heffingskortingen: aftrekbaar bedrag van te betalen belasting

  • Mensen met een laag inkomen profiteren meer dan mensen met een hoog inkomen.

    • Heffingskortingen werken nivellerend.

Herverdelen van inkomen

Via toeslagen: financiële ondersteuning (zorg-, huur-, toeslag, kinderopvangtoeslag)

Resultaten:

  • Inkomensverdeling

    • Gedragsveranderingen: gedrag aanmoedigen of afremmen

  • Module 7 Economische groei

Bron: www.belastingdienst.nl

§2 Welvaart herverdelen – Nationale belastingstelsels

Nationale belastingstelsels

Elk land heeft zijn eigen belastingstelsel.

Keuzes zijn gebaseerd op:

  • Economische overwegingen: belasting voor collectieve goederen

  • Rechtvaardige inkomensverdeling:

    • Europese Unie: meer belasting met als idee: iedereen heeft recht op een minimaal inkomensniveau door sociaal vangnet.

      • Verenigde Staten: weinig belasting met als idee: iedereen is zelf verantwoordelijk is voor zijn inkomen.

  • Module 7 Economische groei

§2 Welvaart herverdelen – Nationale belastingstelsels

  • Module 7 Economische groei

Landen die het inkomen weinig herverdelen: lage belastingdruk, hoge Ginicoëfficiënt.

Landen die het inkomen veel meer verdelen: hoge belastingdruk, lage Ginicoëfficiënt.

Bron 7 Belastingdruk en de Ginicoëfficiënt in 2017 voor een groep ontwikkelde landen.

§2 Welvaart herverdelen – Doelmatigheid en rechtvaardigheid

Doelmatigheid en rechtvaardigheid:

effecten van hogere belastingen

  • Verminderde economische doelmatigheid van een markt

  • Daling van de belastingopbrengst: Laffercurve: niet-lineair verband tussen het belastingtarief en de belastingopbrengst

  • Ontmoedigingseffect: hoge belastingen ontmoedigen economische activiteiten. Hogere loonbelasting remt overwerken. Hogere btw remt verkopen.

  • Module 7 Economische groei

Bron 8 De Laffercurve.

§2 Welvaart herverdelen – Doelmatigheid en rechtvaardigheid

  • Module 7 Economische groei

Bron 8 De Laffercurve.

Reaganomics

  • Groot fan van Laffer curve

  • Ging uit van plek rechts van top

  • Ging belastingen zwaar verlagen

  • Minder overheid

  • Basis van alle neoliberale ideeën (Rutte/Thatcher)

  • Module 2 ∙ Vraag en aanbod

§2 Welvaart herverdelen – Lesafsluiting

  • Module 7 Economische groei

Check leerdoelen

  • Ik kan een Lorenzcurve opstellen, de bijbehorende Ginicoëfficiënt verklaren en percentielratio’s berekenen.

  • Ik kan de belangrijkste kenmerken van een belastingstelsel uitleggen en onderscheid maken tussen een progressief, proportioneel en degressief belastingstelsel.

  • Je kunt het Nederlandse belastingstelsel beschrijven en voor een gegeven situatie de verschuldigde belasting berekenen.

Hoofdstuk 5 – Ongelijkheid

§3 Belastingen

  • Module 7 Economische groei

§3 Belastingen – Kennisquiz §2

  1. Leg in eigen woorden uit wat wordt bedoeld met een progressief belastingstelsel.

  1. Leg uit dat heffingskortingen nivellerend werken.

  • Module 7 Economische groei

§3 Belastingen – Nederlandse belastingstelsel: boxenstelsel

Nederlandse belastingstelsel: boxenstelsel

Belastingsysteem met oplopende belastingtarieven en heffingskortingen die inkomensverdeling nivelleren

Box 1 – Inkomen uit werk en woning: het belastbaar inkomen

Box 2 – ‘Aanmerkelijk belang’: dividend of verkoopwinst van aandelen

Box 3 – Sparen en beleggen: met fictieve rendementen

Heffingskorting: belastingvermindering

  • Module 7 Economische groei

Te betalen belastingen uit box 1/2/3 minus heffingskortingen is belastingaanslag

§3 Belastingen – Het Nederlandse boxenstelsel

  • Module 7 Economische groei

Het Nederlandse belastingstelsel: het boxenstelsel

Bron 1 De Nederlandse inkomstenbelasting volgens het boxenstelsel in 2020.

§3 Belastingen – Internationale oligopolies

Marktevenwicht van een internationaal duopolie

Buitenlandse aanbieder heeft extra kosten:

  • Grenscontroles

    • Hogere transportkosten

    • Wet- en regelgeving tussen landen

    • Wisselkoersen

    • Culturele en taalverschillen

In een duopolie heeft de aanbieder met de laagste kosten het grootste marktaandeel.

  • Module 7 Economische groei

Bron 1 Het marktevenwicht op de binnenlandse markt van een internationaal duopolie.

De buitenlandse aanbieder heeft extra kosten, omdat zijn aanbod over een grotere afstand moet worden vervoerd. Hogere kosten verlagen de omvang van het aanbod dat de winst maximaliseert.

§3 Belastingen – Lesafsluiting

  • Module 7 Economische groei

Check leerdoelen

  • Ik kan een Lorenzcurve opstellen, de bijbehorende Ginicoëfficiënt verklaren en percentielratio’s berekenen.

  • Ik kan de belangrijkste kenmerken van een belastingstelsel uitleggen en onderscheid maken tussen een progressief, proportioneel en degressief belastingstelsel.

  • Ik kan het Nederlandse belastingstelsel beschrijven en voor een gegeven situatie de verschuldigde belasting berekenen.

Toepassen leerdoelen

Huiswerk: je kunt nu in §4 Toepassen met de opdrachten de theorie toepassen op andere economische contexten.

Module 7 – Economische groei – Naar het examen

  • Module 7 Economische groei

Dit was module 7 – Economische groei

Je kunt je nu gaan voorbereiden op het examen. Gebruik hiervoor:

Naar het examen

In dit onderdeel kun je oefenen met vragen uit recente examens die over de stof van deze module gaan. Met dit onderdeel kun je per module goed nagaan of je op examenniveau zit.

Naar het examen vind je achter in je leeropdrachtenboek van module 7 en in uitgebreidere vorm in de digitale leeromgeving.