Markt & OverheidTerugblik H1 t/m H3
HAVO 5
Markt & OverheidTerugblik H1 t/m H3
HAVO 5
Volkomen concurrentie
Veel aanbieders
Homogeen product
Transparante markt
Vrije toe- en uittreding
1.
Volkomen concurrentie
Veel aanbieders
Homogeen product
Transparante markt
Vrije toe- en uittreding
1.
VOORBEELDEN:
Graanmarkt, groenteveiling, aandelenmarkt, valutamarkt
Volkomen concurrentie
Veel aanbieders
Homogeen product
Transparante markt
Vrije toe- en uittreding
1.
VRAAG:
Bij homogene producten, waar kijken consumenten dan naar wanneer ze bepalen bij welke winkel ze gaan kopen?
Marktmechanisme – Volledige mededinging
Wat gebeurt er wanneer de aanbieders een prijs van €17,50 hanteren?
Aanbod = 12
Vraag = 6
Aanbieders komen niet van hun product af!!
Marktevenwicht grafisch – Volledige mededinging
De markt is in evenwicht op het punt (de prijs) waarbij vraag en aanbod aan elkaar gelijk zijn.
In dit geval: bij een prijs van €13 worden er 8 eenheden gevraagd en ook aangeboden.
Marktevenwicht formules – Volledige mededinging
Gegeven zijn de volgende functies:
Qa = P – 3 P = prijs in euro’s
Qv = -0,5P + 9 Q = aantal
Bereken de evenwichtsprijs
Bereken de evenwichtshoeveelheid
Bereken de evenwichtsomzet
Marktevenwicht formules – Volledige mededinging
Gegeven zijn de volgende functies:
Qa = P – 3 P = prijs in euro’s
Qv = -0,5P + 9 Q = aantal
Bereken de evenwichtsprijs
Qa = Qv
P – 3 = -0,5P + 9 1,5P = 12 P = 8
Bereken de evenwichtshoeveelheid
P = 8 invullen in Qa OF Qv geeft Q = 5
Bereken de evenwichtsomzet
Omzet = p*q 8*5 = €40
Verschuivende lijnen – Volledige mededinging
Prijs van het product verandert
Wat dan ook - BEHALVE DE PRIJS VAN HET PRODUCT - verandert
Verschuivende lijnen – Volledige mededinging
Wat dan ook - BEHALVE DE PRIJS VAN HET PRODUCT - verandert
Bij dezelfde prijs:
Lagere hoeveelheid = naar LINKS
Hogere hoeveelheid = naar RECHTS
Verschuivende lijnen – Volledige mededinging
Wat dan ook - BEHALVE DE PRIJS VAN HET PRODUCT - verandert
Wat zou hier gebeurd kunnen zijn?
Is de vraag/aanbodlijn verschoven?
Is er bij dezelfde prijs nu meer/minder vraag/aanbod?
Constante kosten
Kosten
Variabele kosten
Marginale kosten
Constante kosten
Een vast bedrag per periode, veranderen niet wanneer je meer of minder gaat produceren
VOORBEELD: huur, salaris van de directeur
Kosten
Variabele kosten
Zijn afhankelijk van hoeveel producten je maakt. Als je meer producten maakt, heb je van sommige dingen meer nodig; je maakt meer kosten.
VOORBEELD: ingredienten, verpakkingskosten
De extra kosten per extra product
VOORBEELD: wanneer je niet 15, maar 16 pizza’s gaat maken, moet je extra kosten aan deeg, toppings en verpakkingen maken
Marginale kosten
Monopolie
Één aanbieder
Homogeen product
Niet-transparante markt
Onmogelijke toe- en uittreding
2.
VOORBEELDEN:
NS, Staatsdrukkerij (bankbiljetten)
Monopolie
Één aanbieder
Homogeen product
Niet-transparante markt
Onmogelijke toe- en uittreding
2.
Monopolisten kunnen zelf de prijs bepalen waartegen ze hun producten willen verkopen. Met welke beperkingen hebben zij te maken?
Max. winst
01
02
03
Drie mogelijke doelstellingen - Monopolie
Max. omzet
Break-even
Max. winst
01
Zo lang het maken en verkopen van één extra product meer oplevert dan dat hij kost (MO > MK), zal de winst stijgen.
Op het punt dat MO = MK, stijgt de winst niet meer bij het maken van extra producten. Op precies dat punt is de winst maximaal.
02
Als een monopolist zijn afzet wil vergroten, zal hij zijn prijs naar beneden moeten aanpassen. Deze lagere prijs geldt dan ook voor alle eerdere eenheden, waardoor de marginale opbrengst <0 kan zijn. Wanneer dit het geval is, daalt de omzet bij de verkoop van een extra product.
03
Bij een break-evenpunt is er sprake van €0 winst (= kostendekking).
Dit gebeurt wanneer de opbrengsten precies gelijk zijn aan de kosten.
Drie mogelijke doelstellingen - Monopolie
Max. omzet
Break-even
Maximale winst
MO = MK
Maximale omzet
MO = 0
Break-even (met hoogste afzet)
GO = GTK
TO = TK
TW = 0
zo ver mogelijk naar rechts
Wat is het?
Voor hetzelfde product verschillende prijzen vragen aan verschillende groepen mensen.
Om hun eigen surplus te vergroten
Gescheiden deelmarkten
Product kan niet doorverkocht worden
Wanneer kunnen ze dat doen?
Prijsdiscriminatie
Waarom doen monopolisten het?
Oligopolie en Monopolistische Concurrentie
Markt & OverheidTerugblik H1 t/m H3
Korte herhaling simultaan en sequentieel spel
Waar of niet waar quiz
Jullie krijgen een oude toets, daag mij uit
Winstmatrix bij keuze voor korting op schoenen – Simultaan spel
Dominante strategie bepalen
Is er sprake van een gevangenendilemma?
Winstmatrix bij keuze wel/niet toetreden tot de markt – Sequentieel spel
Streven naar winst: manieren om te concurreren met anderen
Concurreren op de prijs
Productdifferentiatie
Samenwerken
Kartelvorming en het maken van prijsafspraken is VERBODEN
Elk duo krijgt een rood en een groen kaartje; jullie zijn een TEAM
Waar
Niet waar
De gemiddelde constante kosten nemen af naarmate de productie groter wordt
Waar
Niet waar
Grondstofkosten zijn over het algemeen constante kosten
Waar
Niet waar
Als er meer aanbieders toetreden tot een markt van volkomen concurrentie, zal de evenwichtsprijs stijgen
Waar
Niet waar
Als MO is groter dan MK, is het voor een bedrijf winstgevend om meer te produceren en te verkopen
Waar
Niet waar
Prijsdiscriminatie is altijd mogelijk
Waar
Niet waar
Bij een sequentieel spel reageert de ene partij op een keuze die de andere partij gemaakt heeft
Waar
Niet waar
Hier is sprake van een gevangenen- dilemma
Waar
Niet waar
Lesbrief: Markt en Overheid
Domein D8: Markt falen en overheidsingrijpen
Bespreken hoe deze periode ingericht wordt
Wanneer faalt de markt
Wat kan de overheid er aan doen?Deel 1: minimumprijzen/maximumprijzen
Venus has a beautiful name and is the second planet from the Sun
Despite being red, Mars is actually a cold place. It’s full of iron oxide dust
Venus
Mars
Syllabus
syllabus_economie_havo_2024_11_juli_2022_versie_2.pdf (examenblad.nl)
Venus has a beautiful name and is the second planet from the Sun
Despite being red, Mars is actually a cold place. It’s full of iron oxide dust
Venus
Mars
Syllabus
syllabus_economie_havo_2024_11_juli_2022_versie_2.pdf (examenblad.nl)
Marktfalen
“Markten werken niet altijd tot tevredenheid van de maatschappij en/of de overheid. De overheid is hét orgaan om marktfalen aan te pakken en de negatieve gevolgen van vrijemarktwerking zo klein mogelijk te maken.”
Soorten marktfalen (meeschrijven)
1. Externe effecten
Prijzen bevatten niet altijd de complete informatie, want er wordt geen rekening gehouden met externe effecten
2. Geen/onvoldoende rekening met toekomst
Productie/consumptie kan de welvaart van toekomstige generaties aantasten
3. Collectieve goederen
Sommige producten hebben geen marktprijs
4. Te hoge of te lage prijzen
Soms zijn prijzen maatschappelijk gezien niet aanvaardbaar
5. Imperfecte markten
Bedrijven maken misbruik van marktmacht
6. Gebruik te hoog of te laag
Soms wil de overheid het gebruik stimuleren of juist afremmen
Wat moet je hiermee kunnen?
Je moet een stuk tekst/ plaatje kunnen interpreteren, en vervolgens kunnen beargumenteren of (en waarom) er sprake is van marktfalen.
Is hier sprake van marktfalen?
Door de hevige concurrentie op de kledingmarkt verplaatsen veel ketens hun productie naar de allergoedkoopste landen en fabrieken.
Het gevolg?
Veel kinderen en jonge vrouwen werken voor minder dan het minimumloon.
Is hier sprake van marktfalen?
Niemand voelt zich verantwoordelijk voor de bouw van nieuwe dijken, waardoor ons land steeds slechter beschermd wordt tegen eventuele overstromingen.
Is hier sprake van marktfalen?
Veel ouders gaan parttime werken nadat ze een kindje gekregen hebben. De overheid ziet liever dat ouders hun kinderen naar de kinderopvang zouden doen, en gaat dat stimuleren met behulp van subsidies.
De markt faalt
VOORBEELDEN:
Volkomen concurrentie
Maximumprijs (blz. 56)
Welke evenwichtsprijs komt tot stand?
5 10 15 20 25 30 35
5 10 15 20 25 30 35
Volkomen concurrentie
Maximumprijs (blz. 56)
Er wordt een maximumprijs ingesteld: aanbieders mogen MAXIMAAL Pmax vragen voor hun product. 1. Wanneer zou een overheid dit doen?2. Wat gebeurt er nuA) met de vraag?B) met het aanbod?3. Wat gebeurt er met het surplus?
5 10 15 20 25 30 35
5 10 15 20 25 30 35
Volkomen concurrentie
Maximumprijs (blz. 56)
Om de consumenten te beschermenEr ontstaat een vraagoverschot/aanbodtekort
—Someone Famous
De markt faalt
VOORBEELDEN:
Volkomen concurrentie
Minimumprijs (blz. 56)
Er wordt een minimumprijs ingesteld: aanbieders moeten MINIMAAL Pmin vragen voor hun product. 1. Wanneer zou een overheid dit doen?2. Wat gebeurt er nuA) met de vraag?B) met het aanbod?3. Wat gebeurt er met het surplus?
Pmin
5 10 15 20 25 30 35
5 10 15 20 25 30 35
Volkomen concurrentie
Minimumprijs (blz. 56)
Om de aanbieder te beschermenEr ontstaat een aanbodoverschot/vraagtekort. De overheid kan dit overschot opkopen van belastinggeld om het probleem ‘op te lossen’
Pmin
—Someone Famous
Opdracht 4.3 t/m 4.5 + opdracht maximumprijs
Je mag zachtjes overleggen met je NAASTE BUUR
Komen jullie er niet uit? Vinger omhoog!
Tot …….u.
We gaan straks 4.5d t/m 4.5h bespreken.
Aan de slag:
Bespreken: 4.5d t/m h
Ontstaat er door de minimumprijs een vraagoverschot of een aanbodoverschot?
Bereken het overschot in tonnen granen.
Geef het overschot op de horizontale as in figuur 4.2 aan.
Bereken hoeveel euro de overheid kwijt is aan het opkopen van het overschot.
Leg uit waarom consumenten door een minimumprijs benadeeld worden.
Check voor jezelf:
Herkennen wanneer er sprake is van marktfalen
Marktfalen
Minimum/maximumprijs
Wanneer doet de overheid dit?
Wat is het gevolg voor de vraag?
Wat is het gevolg voor het aanbod?
Wat is het gevolg voor het surplus?
01
02
Volgende les:
Lesbrief: Markt en Overheid
Domein D8: Markt falen en overheidsingrijpen
Korte terugblik met surplus
15 minuten maken opdracht 4.5
Bespreken opdracht 4.5
10 minuten maken opdracht Maximumprijs
Bespreken opdracht maximumprijs
Keuze: bespreken 4.3 + 4.4 // Iets voor jezelf
5 10 15 20 25 30 35
5 10 15 20 25 30 35
5 10 15 20 25 30 35
5 10 15 20 25 30 35
Pmin
Lesbrief: Markt en Overheid
Domein D8: Markt falen en overheidsingrijpen
Terugblik vorige week
Check of iedereen opdracht maximumprijzen gemaakt heeft
Bespreken opdracht maximumprijzen
Examenopdracht Landbouwbeleid (hoe volledig antwoorden)
Leerdoelen vorige week bespreken
Exit-ticket
Soorten marktfalen
1. Externe effecten
Prijzen bevatten niet altijd de complete informatie, want er wordt geen rekening gehouden met externe effecten
2. Geen/onvoldoende rekening met toekomst
Productie/consumptie kan de welvaart van toekomstige generaties aantasten
3. Collectieve goederen
Sommige producten hebben geen marktprijs
4. Te hoge of te lage prijzen
Soms zijn prijzen maatschappelijk gezien niet aanvaardbaar
5. Imperfecte markten
Bedrijven maken misbruik van marktmacht
6. Gebruik te hoog of te laag
Soms wil de overheid het gebruik stimuleren of juist afremmen
Op tafel:
Schrift/papier waarop je de opdracht over maximumprijzen gemaakt hebt.
Bespreken: Maximumprijzen
Examenopdracht Landbouwbeleid
Denken
Delen
Uitwisselen
Lesbrief: Markt en Overheid
Marktfalen
Wanneer is er sprake van marktfalen?
Herkennen + beargumenteren wat er aan de hand is
Minimumprijzen
Wanneer kiest de overheid hiervoor?
Hoe ziet het er grafisch uit?
Wat gebeurt er met de prijs, verkochte hoeveelheid en het surplus?
Maximumprijzen
Wanneer kiest de overheid hiervoor?
Hoe ziet het er grafisch uit?
Wat gebeurt er met de prijs, verkochte hoeveelheid en het surplus?
Volgende les:
Heffingen/accijnzen
Op tafel:
Schrift/papier waarin je de aantekening over minimum- maximumprijzen gemaakt hebt.
Iets om mee te schrijven
Stencil met opdrachten die je vorige week hebt gekregen
Lesbrief: Markt en Overheid
Domein D8: Markt falen en overheidsingrijpen
Terugblik vorige les
Heffingen
Wanneer kiest de overheid hiervoor?
Wat gebeurt er met de prijs en verkochte hoeveelheid?
Wat gebeurt er met het surplus?
Wie worden beschermd met een maximumprijs?
[Consumenten of producenten]
Een maximumprijs verbiedt producenten een hogere prijs te vragen. Consumenten betalen daardoor vaak minder, dus zij worden beschermd.
Welk probleem ontstaat er bij een minimumprijs?
[Vraagoverschot of aanbodoverschot]
Een aanbodoverschot/vraagtekort.
Een effectieve minimumprijs ligt BOVEN de evenwichtsprijs. Door de hogere prijs zijn er meer winstmogelijkheden waardoor het aanbod stijgt. Tegelijkertijd zorgt de hogere prijs ervoor dat de vraag minder is.
Effect van een belastingheffing
De markt faalt
Heffing op kratten bier
Normale situatie:
Evenwichtsprijs €14
Evenwichtshoeveelheid 220.000.000 stuks
Heffing op kratten bier
De overheid wil de consumptie van bier verminderen
Heffing van €5 per krat, die de aanbieders moeten betalen aan de overheid
Wat gebeurt er met de aanbodlijn?
Heffing op kratten bier
De overheid wil de consumptie van bier verminderen
Heffing van €5 per krat, die de aanbieders moeten betalen aan de overheid
Wat gebeurt er met de aanbodlijn? Die gaat omhoog met het bedrag van de heffing
Heffing op kratten bier
Wat gebeurt er met de aanbodlijn? Die gaat omhoog met het bedrag van de heffing
Resultaat: een hogere evenwichtsprijs (€17) en lagere evenwichtshoeveelheid (175.000). De overheid heeft het gebruik succesvol afgeremd.
15
200
Heffing op kratten bier
Welvaart:
Consumentensurplus
Producentensurplus
Inkomsten voor de overheid
200
15
Opdracht 4.6 (c overslaan) + opdracht belasting
Je mag zachtjes overleggen
Komen jullie er niet uit? Vinger omhoog!
Tot …….u.
Dan gaan we opdracht 4.6(-c) bespreken
Aan de slag:
4.6:
Extra vraag:
Heffingen hebben een vergelijkbaar effect op de prijs en verkochte hoeveelheid als minimumprijzen:
Prijs wordt hoger dan de oorspronkelijke marktprijs
Deze hogere prijs zorgt ervoor dat de verhandelde hoeveelheid omlaag gaat(De vraagfunctie verandert niet hogere prijs = minder vraag)
Wat is het verschil? Wanneer zal de overheid beslissen tot een minimumprijs, wanneer tot een heffing?
Check voor jezelf
Heffingen
Wanneer kiest de overheid hiervoor?
Hoe ziet het er grafisch uit?
Wat gebeurt er met de prijs en verkochte hoeveelheid?
Wat gebeurt er met het surplus?
Volgende les:
Subsidies
—Someone Famous
Heffing op kratten bier – surplus/welvaart
Lesbrief: Markt en Overheid
Domein D8: Markt falen en overheidsingrijpen
Terugblik vorige les
Subsidies
Wanneer kiest de overheid hiervoor?
Wat gebeurt er met de prijs en verkochte hoeveelheid?
Wat gebeurt er met het surplus?
Wat gebeurt er met de prijs en het verbruik van benzine wanneer de overheid er extra accijns op zet?
Hogere prijs, minder verbruik.
Wie profiteert daarvan?
Overheid genereert inkomsten. Mensen die geen benzine verbruiken profiteren van deze extra overheidsinkomsten zonder dat ze daarvoor betalen.
De markt faalt
Subsidie op kratten bier
Normale situatie:
Evenwichtsprijs €14
Evenwichtshoeveelheid 220.000.000 stuks
Subsidie op kratten bier
De overheid wil de consumptie van bier stimuleren
Subsidie van €5 per krat, die de aanbieders krijgen van de overheid
Wat gebeurt er met de aanbodlijn?
Subsidie op kratten bier
De overheid wil de consumptie van bier verminderen
Heffing van €5 per krat, die de aanbieders moeten betalen aan de overheid
Wat gebeurt er met de aanbodlijn? Die gaat omlaag met het bedrag van de heffing
Subsidie op kratten bier
Wat gebeurt er met de aanbodlijn? Die gaat omlaag met het bedrag van de subsidie
Resultaat: een lagere evenwichtsprijs en hogere evenwichtshoeveelheid! De overheid heeft het gebruik succesvol gestimuleerd.
Subsidie op kratten bier
Welvaart:
Consumentensurplus
Producentensurplus
Kosten:
Uitgaven voor de overheid
—Someone Famous
—Someone Famous
Bepaal wat de prijs is in de oude situatie en in de nieuwe situatie.
Vind het surplus behorende bij de oude prijs.
Vind het surplus behorende bij de nieuwe prijs.
Welk gebied is erbij gekomen/eraf gegaan?
Opdracht opdracht subsidie
Je mag zachtjes overleggen met je NAASTE BUUR
Komen jullie er niet uit? Vinger omhoog!
Tot …….u.
We gaan straks de opdracht subsidie bespreken
Aan de slag:
Bespreken:
Keuze:Bespreken opdracht over heffing /Voor jezelf in STILTE aan het werk
Check voor jezelf:
Hoe ziet het er grafisch uit?
Wat gebeurt er met de prijs en hoeveelheid?
Wat gebeurt er met het surplus?
Belastingen en subsidies
Volgende les:
Productiequota + twee examenopgaven
Lesbrief: Markt en Overheid
Domein D8: Markt falen en overheidsingrijpen
Terugblik vorige les
Productiequota
Twee examenopgaven
Heffing of subsidie?
De aanbodlijn verschuift naar beneden.
Subsidie!
Omdat aanbieders een bedrag van de overheid krijgen, hoeven zij in de markt minder te krijgen om hetzelfde over te houden! (Ze bieden aan bij een lagere prijs op de markt)
Arceer:
Consumentensurplus
Producentensurplus
Inkomsten voor de overheid
Heffing, de Qa lijn verschuift omhoog.
Een aanbodoverschot/vraagtekort.
Een effectieve minimumprijs ligt BOVEN de evenwichtsprijs. Door de hogere prijs zijn er meer winstmogelijkheden waardoor het aanbod stijgt. Tegelijkertijd zorgt de hogere prijs ervoor dat de vraag minder is.
Welvaart:
Consumentensurplus
Producentensurplus
Inkomsten voor de overheid
Heffing, de Qa lijn verschuift omhoog.
Venus has a beautiful name and is the second planet from the Sun
Despite being red, Mars is actually a cold place. It’s full of iron oxide dust
Venus
Mars
Syllabus
syllabus_economie_havo_2024_11_juli_2022_versie_2.pdf (examenblad.nl)
Productiequota
Producenten worden verplicht hun productie in te perken. Ze krijgen allemaal een maximale hoeveelheid, waar ze niet overheen mogen gaan.
Productiequota
De evenwichts-hoeveelheid is te hoog.
Oplossing: er mogen maximaal 50 spijkerbroeken geproduceerd worden!
Productiequota
De evenwichts-hoeveelheid is te hoog.
Oplossing: er mogen maximaal 50 spijkerbroeken geproduceerd worden!
Productiequota
Verschil tussen de prijs die consumenten willen betalen en de prijs die producenten willen krijgen.
Wat gebeurt er?
De marktprijs wordt de hoge prijs die consumenten wel willen betalen.
Productiequota
Wat gebeurt er met de welvaart?
Consumentensurplus
Producentensurplus
Marktprijs
Maak de twee examenopgaven
Je mag zachtjes overleggen met je NAASTE BUUR
Komen jullie er niet uit? Vinger omhoog!
Tot …….u. Uitwerkingen staan op de ELO!
Aan de slag:
Bespreken:
Check voor jezelf:
Wat is het?
Wanneer wordt er een productiequotum ingesteld?
Productiequota
Examenopgaven
Lukt het om de antwoorden goed te formuleren?
01
02
Volgende les:
Meenemen:
Verdienen en Uitgeven
Voor de toets:
Weten wanneer er sprake is van marktfalen (je moet in teksten kunnen herkennen wat er aan de hand is)
De overheid kan ingrijpen op vijf verschillende manieren(Minimum- en maximumprijzen, heffingen, subsidies, productiequota)
Wanneer kiest de overheid ervoor?
Hoe ziet het er grafisch uit?
Wat gebeurt er met de prijs/verkochte hoeveelheid?(Bij minimum/maximumprijs het aanbod/vraagoverschot berekenen. Bij heffing en subsidie berekenen hoeveel naar de producent en hoeveel naar de consument gaat.)
Wat gebeurt er met het producentensurplus?
Wat gebeurt er met het consumentensurplus?
Hoe veel kost het de overheid/levert het de overheid op?
Wat is de verandering in de totale welvaart?