2024-2025 HAVO 5 Domein D8 -- Markt en Overheid H4 tm H6.pptx

Markt & OverheidTerugblik H1 t/m H3

HAVO 5

1 / 118
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 118 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Markt & OverheidTerugblik H1 t/m H3

HAVO 5

Volkomen concurrentie

  • Veel aanbieders

  • Homogeen product

  • Transparante markt

  • Vrije toe- en uittreding

1.

Volkomen concurrentie

  • Veel aanbieders

  • Homogeen product

  • Transparante markt

  • Vrije toe- en uittreding

1.

VOORBEELDEN:

Graanmarkt, groenteveiling, aandelenmarkt, valutamarkt

Volkomen concurrentie

  • Veel aanbieders

  • Homogeen product

  • Transparante markt

  • Vrije toe- en uittreding

1.

VRAAG:

Bij homogene producten, waar kijken consumenten dan naar wanneer ze bepalen bij welke winkel ze gaan kopen?

Marktmechanisme – Volledige mededinging

  • Wat gebeurt er wanneer de aanbieders een prijs van €17,50 hanteren?

Aanbod = 12

Vraag = 6

  • Aanbieders komen niet van hun product af!!

Marktevenwicht grafisch – Volledige mededinging

  • De markt is in evenwicht op het punt (de prijs) waarbij vraag en aanbod aan elkaar gelijk zijn.

In dit geval: bij een prijs van €13 worden er 8 eenheden gevraagd en ook aangeboden.

Marktevenwicht formules – Volledige mededinging

  • Gegeven zijn de volgende functies:

    • Qa = P – 3 P = prijs in euro’s

    • Qv = -0,5P + 9 Q = aantal

  1. Bereken de evenwichtsprijs

  2. Bereken de evenwichtshoeveelheid

  3. Bereken de evenwichtsomzet

Marktevenwicht formules – Volledige mededinging

  • Gegeven zijn de volgende functies:

    • Qa = P – 3 P = prijs in euro’s

    • Qv = -0,5P + 9 Q = aantal

  1. Bereken de evenwichtsprijs

    1. Qa = Qv

    2. P – 3 = -0,5P + 9  1,5P = 12  P = 8

  2. Bereken de evenwichtshoeveelheid

    1. P = 8 invullen in Qa OF Qv geeft Q = 5

  3. Bereken de evenwichtsomzet

    1. Omzet = p*q  8*5 = €40

Verschuivende lijnen – Volledige mededinging

  • Prijs van het product verandert

  • Wat dan ook - BEHALVE DE PRIJS VAN HET PRODUCT - verandert

Verschuivende lijnen – Volledige mededinging

  • Wat dan ook - BEHALVE DE PRIJS VAN HET PRODUCT - verandert

Bij dezelfde prijs:

  1. Lagere hoeveelheid = naar LINKS

  2. Hogere hoeveelheid = naar RECHTS

Verschuivende lijnen – Volledige mededinging

  • Wat dan ook - BEHALVE DE PRIJS VAN HET PRODUCT - verandert

Wat zou hier gebeurd kunnen zijn?

  1. Is de vraag/aanbodlijn verschoven?

  2. Is er bij dezelfde prijs nu meer/minder vraag/aanbod?

Constante kosten

Kosten

Variabele kosten

Marginale kosten

Constante kosten

Een vast bedrag per periode, veranderen niet wanneer je meer of minder gaat produceren

VOORBEELD: huur, salaris van de directeur

Kosten

Variabele kosten

Zijn afhankelijk van hoeveel producten je maakt. Als je meer producten maakt, heb je van sommige dingen meer nodig; je maakt meer kosten.

VOORBEELD: ingredienten, verpakkingskosten

De extra kosten per extra product

VOORBEELD: wanneer je niet 15, maar 16 pizza’s gaat maken, moet je extra kosten aan deeg, toppings en verpakkingen maken

Marginale kosten

Monopolie

  • Één aanbieder

  • Homogeen product

  • Niet-transparante markt

  • Onmogelijke toe- en uittreding

2.

VOORBEELDEN:

NS, Staatsdrukkerij (bankbiljetten)

Monopolie

  • Één aanbieder

  • Homogeen product

  • Niet-transparante markt

  • Onmogelijke toe- en uittreding

2.

Monopolisten kunnen zelf de prijs bepalen waartegen ze hun producten willen verkopen. Met welke beperkingen hebben zij te maken?

Max. winst

01

02

03

Drie mogelijke doelstellingen - Monopolie

Max. omzet

Break-even

Max. winst

01

Zo lang het maken en verkopen van één extra product meer oplevert dan dat hij kost (MO > MK), zal de winst stijgen.

Op het punt dat MO = MK, stijgt de winst niet meer bij het maken van extra producten. Op precies dat punt is de winst maximaal.

02

Als een monopolist zijn afzet wil vergroten, zal hij zijn prijs naar beneden moeten aanpassen. Deze lagere prijs geldt dan ook voor alle eerdere eenheden, waardoor de marginale opbrengst <0 kan zijn. Wanneer dit het geval is, daalt de omzet bij de verkoop van een extra product.

03

Bij een break-evenpunt is er sprake van €0 winst (= kostendekking).

Dit gebeurt wanneer de opbrengsten precies gelijk zijn aan de kosten.

Drie mogelijke doelstellingen - Monopolie

Max. omzet

Break-even

Maximale winst

  • MO = MK

Maximale omzet

  • MO = 0

Break-even (met hoogste afzet)

  • GO = GTK

  • TO = TK

  • TW = 0

zo ver mogelijk naar rechts

Wat is het?

Voor hetzelfde product verschillende prijzen vragen aan verschillende groepen mensen.

Om hun eigen surplus te vergroten

  • Gescheiden deelmarkten

  • Product kan niet doorverkocht worden

Wanneer kunnen ze dat doen?

Prijsdiscriminatie

Waarom doen monopolisten het?

Oligopolie en Monopolistische Concurrentie

Markt & OverheidTerugblik H1 t/m H3

Korte herhaling simultaan en sequentieel spel

Waar of niet waar quiz

Jullie krijgen een oude toets, daag mij uit 

Winstmatrix bij keuze voor korting op schoenen – Simultaan spel

Dominante strategie bepalen

Is er sprake van een gevangenendilemma?

Winstmatrix bij keuze wel/niet toetreden tot de markt – Sequentieel spel

Streven naar winst: manieren om te concurreren met anderen

  • Concurreren op de prijs

  • Productdifferentiatie

  • Samenwerken

    • Kartelvorming en het maken van prijsafspraken is VERBODEN

Elk duo krijgt een rood en een groen kaartje; jullie zijn een TEAM

Waar

Niet waar

De gemiddelde constante kosten nemen af naarmate de productie groter wordt

Waar

Niet waar

Grondstofkosten zijn over het algemeen constante kosten

Waar

Niet waar

Als er meer aanbieders toetreden tot een markt van volkomen concurrentie, zal de evenwichtsprijs stijgen

Waar

Niet waar

Als MO is groter dan MK, is het voor een bedrijf winstgevend om meer te produceren en te verkopen

Waar

Niet waar

Prijsdiscriminatie is altijd mogelijk

Waar

Niet waar

Bij een sequentieel spel reageert de ene partij op een keuze die de andere partij gemaakt heeft

Waar

Niet waar

Hier is sprake van een gevangenen- dilemma

Waar

Niet waar

Lesbrief: Markt en Overheid

Domein D8: Markt falen en overheidsingrijpen

  • Bespreken hoe deze periode ingericht wordt

  • Wanneer faalt de markt

  • Wat kan de overheid er aan doen?Deel 1: minimumprijzen/maximumprijzen

Venus has a beautiful name and is the second planet from the Sun

Despite being red, Mars is actually a cold place. It’s full of iron oxide dust

Venus

Mars

Syllabus

syllabus_economie_havo_2024_11_juli_2022_versie_2.pdf (examenblad.nl)

Venus has a beautiful name and is the second planet from the Sun

Despite being red, Mars is actually a cold place. It’s full of iron oxide dust

Venus

Mars

Syllabus

syllabus_economie_havo_2024_11_juli_2022_versie_2.pdf (examenblad.nl)

Marktfalen

“Markten werken niet altijd tot tevredenheid van de maatschappij en/of de overheid. De overheid is hét orgaan om marktfalen aan te pakken en de negatieve gevolgen van vrijemarktwerking zo klein mogelijk te maken.”

Soorten marktfalen (meeschrijven)

1. Externe effecten

  • Prijzen bevatten niet altijd de complete informatie, want er wordt geen rekening gehouden met externe effecten

2. Geen/onvoldoende rekening met toekomst

  • Productie/consumptie kan de welvaart van toekomstige generaties aantasten

3. Collectieve goederen

  • Sommige producten hebben geen marktprijs

4. Te hoge of te lage prijzen

  • Soms zijn prijzen maatschappelijk gezien niet aanvaardbaar

5. Imperfecte markten

  • Bedrijven maken misbruik van marktmacht

6. Gebruik te hoog of te laag

  • Soms wil de overheid het gebruik stimuleren of juist afremmen

Wat moet je hiermee kunnen?

Je moet een stuk tekst/ plaatje kunnen interpreteren, en vervolgens kunnen beargumenteren of (en waarom) er sprake is van marktfalen.

Is hier sprake van marktfalen?

Door de hevige concurrentie op de kledingmarkt verplaatsen veel ketens hun productie naar de allergoedkoopste landen en fabrieken.

Het gevolg?

Veel kinderen en jonge vrouwen werken voor minder dan het minimumloon.

Is hier sprake van marktfalen?

Niemand voelt zich verantwoordelijk voor de bouw van nieuwe dijken, waardoor ons land steeds slechter beschermd wordt tegen eventuele overstromingen.

Is hier sprake van marktfalen?

Veel ouders gaan parttime werken nadat ze een kindje gekregen hebben. De overheid ziet liever dat ouders hun kinderen naar de kinderopvang zouden doen, en gaat dat stimuleren met behulp van subsidies.

De markt faalt

VOORBEELDEN:

Volkomen concurrentie

Maximumprijs (blz. 56)

  1. Welke evenwichtsprijs komt tot stand?

5 10 15 20 25 30 35

5 10 15 20 25 30 35

Volkomen concurrentie

Maximumprijs (blz. 56)

Er wordt een maximumprijs ingesteld: aanbieders mogen MAXIMAAL Pmax vragen voor hun product. 1. Wanneer zou een overheid dit doen?2. Wat gebeurt er nuA) met de vraag?B) met het aanbod?3. Wat gebeurt er met het surplus?

5 10 15 20 25 30 35

5 10 15 20 25 30 35

Volkomen concurrentie

Maximumprijs (blz. 56)

Om de consumenten te beschermenEr ontstaat een vraagoverschot/aanbodtekort

—Someone Famous

De markt faalt

VOORBEELDEN:

Volkomen concurrentie

Minimumprijs (blz. 56)

Er wordt een minimumprijs ingesteld: aanbieders moeten MINIMAAL Pmin vragen voor hun product. 1. Wanneer zou een overheid dit doen?2. Wat gebeurt er nuA) met de vraag?B) met het aanbod?3. Wat gebeurt er met het surplus?

Pmin

5 10 15 20 25 30 35

5 10 15 20 25 30 35

Volkomen concurrentie

Minimumprijs (blz. 56)

Om de aanbieder te beschermenEr ontstaat een aanbodoverschot/vraagtekort. De overheid kan dit overschot opkopen van belastinggeld om het probleem ‘op te lossen’

Pmin

—Someone Famous

Opdracht 4.3 t/m 4.5 + opdracht maximumprijs

Je mag zachtjes overleggen met je NAASTE BUUR

Komen jullie er niet uit? Vinger omhoog!

Tot …….u.

We gaan straks 4.5d t/m 4.5h bespreken.

Aan de slag:

Bespreken: 4.5d t/m h

  1. Ontstaat er door de minimumprijs een vraagoverschot of een aanbodoverschot?

  2. Bereken het overschot in tonnen granen.

  3. Geef het overschot op de horizontale as in figuur 4.2 aan.

  4. Bereken hoeveel euro de overheid kwijt is aan het opkopen van het overschot.

  5. Leg uit waarom consumenten door een minimumprijs benadeeld worden.

Check voor jezelf:

Herkennen wanneer er sprake is van marktfalen

Marktfalen

Minimum/maximumprijs

Wanneer doet de overheid dit?

Wat is het gevolg voor de vraag?

Wat is het gevolg voor het aanbod?

Wat is het gevolg voor het surplus?

01

02

Volgende les:

Lesbrief: Markt en Overheid

Domein D8: Markt falen en overheidsingrijpen

  • Korte terugblik met surplus

  • 15 minuten  maken opdracht 4.5

  • Bespreken opdracht 4.5

  • 10 minuten  maken opdracht Maximumprijs

  • Bespreken opdracht maximumprijs

  • Keuze: bespreken 4.3 + 4.4 // Iets voor jezelf

5 10 15 20 25 30 35

5 10 15 20 25 30 35

5 10 15 20 25 30 35

5 10 15 20 25 30 35

Pmin

Lesbrief: Markt en Overheid

Domein D8: Markt falen en overheidsingrijpen

  • Terugblik vorige week

  • Check of iedereen opdracht maximumprijzen gemaakt heeft

  • Bespreken opdracht maximumprijzen

  • Examenopdracht Landbouwbeleid (hoe volledig antwoorden)

  • Leerdoelen vorige week bespreken

  • Exit-ticket

Soorten marktfalen

1. Externe effecten

  • Prijzen bevatten niet altijd de complete informatie, want er wordt geen rekening gehouden met externe effecten

2. Geen/onvoldoende rekening met toekomst

  • Productie/consumptie kan de welvaart van toekomstige generaties aantasten

3. Collectieve goederen

  • Sommige producten hebben geen marktprijs

4. Te hoge of te lage prijzen

  • Soms zijn prijzen maatschappelijk gezien niet aanvaardbaar

5. Imperfecte markten

  • Bedrijven maken misbruik van marktmacht

6. Gebruik te hoog of te laag

  • Soms wil de overheid het gebruik stimuleren of juist afremmen

Op tafel:

Schrift/papier waarop je de opdracht over maximumprijzen gemaakt hebt.

Bespreken: Maximumprijzen

Examenopdracht Landbouwbeleid

Denken

Delen

Uitwisselen

Lesbrief: Markt en Overheid

Marktfalen

  • Wanneer is er sprake van marktfalen?

  • Herkennen + beargumenteren wat er aan de hand is

Minimumprijzen

  • Wanneer kiest de overheid hiervoor?

  • Hoe ziet het er grafisch uit?

  • Wat gebeurt er met de prijs, verkochte hoeveelheid en het surplus?

Maximumprijzen

  • Wanneer kiest de overheid hiervoor?

  • Hoe ziet het er grafisch uit?

  • Wat gebeurt er met de prijs, verkochte hoeveelheid en het surplus?

Volgende les:

Heffingen/accijnzen

Op tafel:

Schrift/papier waarin je de aantekening over minimum- maximumprijzen gemaakt hebt.

Iets om mee te schrijven

Stencil met opdrachten die je vorige week hebt gekregen

Lesbrief: Markt en Overheid

Domein D8: Markt falen en overheidsingrijpen

  • Terugblik vorige les

  • Heffingen

    • Wanneer kiest de overheid hiervoor?

      • Wat gebeurt er met de prijs en verkochte hoeveelheid?

        • Wat gebeurt er met het surplus?

Wie worden beschermd met een maximumprijs?

[Consumenten of producenten]

Een maximumprijs verbiedt producenten een hogere prijs te vragen. Consumenten betalen daardoor vaak minder, dus zij worden beschermd.

Welk probleem ontstaat er bij een minimumprijs?

[Vraagoverschot of aanbodoverschot]

Een aanbodoverschot/vraagtekort.

Een effectieve minimumprijs ligt BOVEN de evenwichtsprijs. Door de hogere prijs zijn er meer winstmogelijkheden waardoor het aanbod stijgt. Tegelijkertijd zorgt de hogere prijs ervoor dat de vraag minder is.

Effect van een belastingheffing

De markt faalt

Heffing op kratten bier

Normale situatie:

Evenwichtsprijs €14

Evenwichtshoeveelheid 220.000.000 stuks

Heffing op kratten bier

De overheid wil de consumptie van bier verminderen

  • Heffing van €5 per krat, die de aanbieders moeten betalen aan de overheid

Wat gebeurt er met de aanbodlijn?

Heffing op kratten bier

De overheid wil de consumptie van bier verminderen

  • Heffing van €5 per krat, die de aanbieders moeten betalen aan de overheid

Wat gebeurt er met de aanbodlijn? Die gaat omhoog met het bedrag van de heffing

Heffing op kratten bier

Wat gebeurt er met de aanbodlijn? Die gaat omhoog met het bedrag van de heffing

Resultaat: een hogere evenwichtsprijs (€17) en lagere evenwichtshoeveelheid (175.000). De overheid heeft het gebruik succesvol afgeremd.

15

200

Heffing op kratten bier

Welvaart:

  • Consumentensurplus

  • Producentensurplus

  • Inkomsten voor de overheid

200

15

Opdracht 4.6 (c overslaan) + opdracht belasting

Je mag zachtjes overleggen

Komen jullie er niet uit? Vinger omhoog!

Tot …….u.

Dan gaan we opdracht 4.6(-c) bespreken

Aan de slag:

4.6:

Extra vraag:

Heffingen hebben een vergelijkbaar effect op de prijs en verkochte hoeveelheid als minimumprijzen:

  • Prijs wordt hoger dan de oorspronkelijke marktprijs

  • Deze hogere prijs zorgt ervoor dat de verhandelde hoeveelheid omlaag gaat(De vraagfunctie verandert niet  hogere prijs = minder vraag)

Wat is het verschil? Wanneer zal de overheid beslissen tot een minimumprijs, wanneer tot een heffing?

Check voor jezelf

Heffingen

  • Wanneer kiest de overheid hiervoor?

    • Hoe ziet het er grafisch uit?

      • Wat gebeurt er met de prijs en verkochte hoeveelheid?

        • Wat gebeurt er met het surplus?

Volgende les:

Subsidies

—Someone Famous

Heffing op kratten bier – surplus/welvaart

Lesbrief: Markt en Overheid

Domein D8: Markt falen en overheidsingrijpen

  • Terugblik vorige les

  • Subsidies

    • Wanneer kiest de overheid hiervoor?

      • Wat gebeurt er met de prijs en verkochte hoeveelheid?

        • Wat gebeurt er met het surplus?

Wat gebeurt er met de prijs en het verbruik van benzine wanneer de overheid er extra accijns op zet?

Hogere prijs, minder verbruik.

Wie profiteert daarvan?

Overheid genereert inkomsten. Mensen die geen benzine verbruiken profiteren van deze extra overheidsinkomsten zonder dat ze daarvoor betalen.

De markt faalt

Subsidie op kratten bier

Normale situatie:

Evenwichtsprijs €14

Evenwichtshoeveelheid 220.000.000 stuks

Subsidie op kratten bier

De overheid wil de consumptie van bier stimuleren

  • Subsidie van €5 per krat, die de aanbieders krijgen van de overheid

Wat gebeurt er met de aanbodlijn?

Subsidie op kratten bier

De overheid wil de consumptie van bier verminderen

  • Heffing van €5 per krat, die de aanbieders moeten betalen aan de overheid

Wat gebeurt er met de aanbodlijn? Die gaat omlaag met het bedrag van de heffing

Subsidie op kratten bier

Wat gebeurt er met de aanbodlijn? Die gaat omlaag met het bedrag van de subsidie

Resultaat: een lagere evenwichtsprijs en hogere evenwichtshoeveelheid! De overheid heeft het gebruik succesvol gestimuleerd.

Subsidie op kratten bier

Welvaart:

  • Consumentensurplus

  • Producentensurplus

Kosten:

  • Uitgaven voor de overheid

—Someone Famous

—Someone Famous

  1. Bepaal wat de prijs is in de oude situatie en in de nieuwe situatie.

  2. Vind het surplus behorende bij de oude prijs.

  3. Vind het surplus behorende bij de nieuwe prijs.

  4. Welk gebied is erbij gekomen/eraf gegaan?

Opdracht opdracht subsidie

Je mag zachtjes overleggen met je NAASTE BUUR

Komen jullie er niet uit? Vinger omhoog!

Tot …….u.

We gaan straks de opdracht subsidie bespreken

Aan de slag:

Bespreken:

Keuze:Bespreken opdracht over heffing /Voor jezelf in STILTE aan het werk

Check voor jezelf:

Hoe ziet het er grafisch uit?

Wat gebeurt er met de prijs en hoeveelheid?

Wat gebeurt er met het surplus?

Belastingen en subsidies

Volgende les:

Productiequota + twee examenopgaven

Lesbrief: Markt en Overheid

Domein D8: Markt falen en overheidsingrijpen

  • Terugblik vorige les

  • Productiequota

  • Twee examenopgaven

Heffing of subsidie?

De aanbodlijn verschuift naar beneden.

Subsidie!

Omdat aanbieders een bedrag van de overheid krijgen, hoeven zij in de markt minder te krijgen om hetzelfde over te houden! (Ze bieden aan bij een lagere prijs op de markt)

Arceer:

  • Consumentensurplus

  • Producentensurplus

  • Inkomsten voor de overheid

Heffing, de Qa lijn verschuift omhoog.

Een aanbodoverschot/vraagtekort.

Een effectieve minimumprijs ligt BOVEN de evenwichtsprijs. Door de hogere prijs zijn er meer winstmogelijkheden waardoor het aanbod stijgt. Tegelijkertijd zorgt de hogere prijs ervoor dat de vraag minder is.

Welvaart:

  • Consumentensurplus

  • Producentensurplus

  • Inkomsten voor de overheid

Heffing, de Qa lijn verschuift omhoog.

Venus has a beautiful name and is the second planet from the Sun

Despite being red, Mars is actually a cold place. It’s full of iron oxide dust

Venus

Mars

Syllabus

syllabus_economie_havo_2024_11_juli_2022_versie_2.pdf (examenblad.nl)

Productiequota

Producenten worden verplicht hun productie in te perken. Ze krijgen allemaal een maximale hoeveelheid, waar ze niet overheen mogen gaan.

Productiequota

De evenwichts-hoeveelheid is te hoog.

Oplossing: er mogen maximaal 50 spijkerbroeken geproduceerd worden!

Productiequota

De evenwichts-hoeveelheid is te hoog.

Oplossing: er mogen maximaal 50 spijkerbroeken geproduceerd worden!

Productiequota

Verschil tussen de prijs die consumenten willen betalen en de prijs die producenten willen krijgen.

Wat gebeurt er?

 De marktprijs wordt de hoge prijs die consumenten wel willen betalen.

Productiequota

Wat gebeurt er met de welvaart?

Consumentensurplus

Producentensurplus

Marktprijs

Maak de twee examenopgaven

Je mag zachtjes overleggen met je NAASTE BUUR

Komen jullie er niet uit? Vinger omhoog!

Tot …….u.  Uitwerkingen staan op de ELO!

Aan de slag:

Bespreken:

Check voor jezelf:

Wat is het?

Wanneer wordt er een productiequotum ingesteld?

Productiequota

Examenopgaven

Lukt het om de antwoorden goed te formuleren?

01

02

Volgende les:

Meenemen:

Verdienen en Uitgeven

Voor de toets:

  • Weten wanneer er sprake is van marktfalen (je moet in teksten kunnen herkennen wat er aan de hand is)

  • De overheid kan ingrijpen op vijf verschillende manieren(Minimum- en maximumprijzen, heffingen, subsidies, productiequota)

    • Wanneer kiest de overheid ervoor?

    • Hoe ziet het er grafisch uit?

    • Wat gebeurt er met de prijs/verkochte hoeveelheid?(Bij minimum/maximumprijs het aanbod/vraagoverschot berekenen. Bij heffing en subsidie berekenen hoeveel naar de producent en hoeveel naar de consument gaat.)

    • Wat gebeurt er met het producentensurplus?

    • Wat gebeurt er met het consumentensurplus?

    • Hoe veel kost het de overheid/levert het de overheid op?

    • Wat is de verandering in de totale welvaart?