Hoofdstuk 4Werk aan de winkel!
MAVO 4
Pincode 7e editie
Hoofdstuk 4Werk aan de winkel!
MAVO 4
Pincode 7e editie
1. Vergrijzing2. Deeltijdwerken3. Betrokkenheid van flexwerkers4. Coronacrisis5. Arbeidsproductiviteit6. Verdeling over bedrijfstakken
gehele NOS-artikel lezen?
Krapte op de arbeidsmarktDe belangrijkste oorzaken??
Weet je het nog?
Geef een beschrijving van de volgende begrippen. Noteer in je schrift wat je nog weet.
Deeltijdbaan en voltijdbaan ….
Arbeidstijdenwet ….
Arbowet ….
Beroepsbevolking ….
Paragraaf 4.1Sta je sterk in je werk?
MAVO 4
Pincode 7e editie
Leerdoelen paragraaf 4.1
Je kunt alle begrippen van deze paragraaf uitleggen en herkennen in een context.
Je kunt uitleggen hoe werknemers beschermd worden.
Je kunt verklaren waarom vrouwen economisch minder zelfstandig zijn dan mannen.
Je kunt groepen mensen noemen die belemmeringen ervaren bij het zoeken naar werk.
Je kunt arbeidsmotieven noemen en het belang van onbetaalde arbeid uitleggen.
Je kunt beschrijven welke partijen bij de totstandkoming van een cao betrokken zijn.
Je kunt beschrijven dat de ‘algemene wet gelijke behandeling’ er voor zorgt dat er meer mensen aan het werk kunnen.
Verschil in machtspositie
Werkgever
kan personeel aannemen en ontslaan
bepaalt en betaalt het loon
bepaalt je werktijden, functie en taken
beslist over wel/geen promotie
Werknemer
kan solliciteren maar beslist niet
financieel afhankelijk van het loon
functie zo goed mogelijk uitvoeren
Bescherming van werknemers
De overheid beschermt werknemers door:
recht op een wettelijk minimumloon
recht op doorbetaling bij ziekte (ziektewet)
Uitkering bij werkloosheid (WW)
Uitkering bij arbeidsongeschiktheid (WIA)
Arbowet
Arbeidstijdenwet
Ontslagbescherming:
werkgever moet toestemming hebben (van UWV of rechter)
De vakbonden beschermen werknemers door:
Cao (collectieve arbeidsovereenkomst)
lonen, duur werkweek, vakantiedagen, scholing
Algemene wet gelijke behandeling
In ons land is er een verbod op achterstelling vanwege bijvoorbeeld geslacht, zwangerschap of seksuele voorkeur. Iedereen heeft gelijke rechten:
gelijke beloning voor gelijk werk
gelijke kansen bij solliciteren
religie
Seksuele voorkeur, gender, geslacht
leeftijd
afkomst, etniciteit
Arbeidsmotieven
Er zijn allerlei redenen om te werken:
Inkomen verdienen
Talent ontplooien, jezelf ontwikkelen
Je nuttig maken, zinvol bezig zijn
Sociale contacten: met collega’s en/of klanten
Regelmaat en structuur in je tijdsindeling
geldt ook voor onbetaald werk (vrijwilligerswerk)
Werk je wit, zwart of grijs?
Wit werk:
betaald werk,
arbeidscontract,
inhouding loonbelasting en sociale premies,
geregistreerd, werk in de formele sector.
Zwart werk:
betaald werk,
geen contract,
geen loonbelasting en sociale premies,
niet verzekerd,
niet geregistreerd, informele sector
Verboden!
Grijs werk:
onbetaald werk:
vrijwilligerswerk,
werk in eigen huishouden,
mantelzorg,
niet geregistreerd, informele sector.
Een collectieve of individuele arbeidsovereenkomst
Als je gaat werken, maak je samen met je werkgever afspraken. Deze afspraken worden verwerkt in jouw individuele arbeidsovereenkomst (jouw contract).
Deze afspraken mogen niet negatief
afwijken van reeds gemaakt afspraken in de
collectieve arbeidsovereenkomst (cao) die
geldt in de bedrijfstak waar je werkt.
Dus de afspraken die je maakt mogen
alleen in jouw voordeel anders zijn ten
opzichte van de afspraken die in je cao staan.
Hoe komt een cao tot stand?
Uitlegvideo:Wat is een cao? Wat is het nut van een cao?Hoe komt een cao tot stand?
Paragraaf 4.2Waar kun je werken?
MAVO 4
Pincode 7e editie
Leerdoelen paragraaf 4.2
Je kunt alle begrippen van deze paragraaf uitleggen en herkennen in een context.
Je kunt het verschil tussen vast en flexibel werken uitleggen.
Je kunt verschillen noemen tussen werken als zelfstandige en werken in loondienst.
Je kent de kenmerken van een eenmanszaak en een vof.
Je kunt de kenmerken noemen van een bv en een nv
Je kunt uitleggen wat een stichting is.
Je kunt beschrijven hoe een stichting aan financiële middelen komt.
Je kunt beschrijven waarom de meeste mensen graag in vaste dienst zijn bij een werkgever.
Je kunt enkele voordelen en enkele nadelen beschrijven van het hebben van een eigen onderneming.
Je kunt beschrijven wat aandelen zijn en op welke manieren je geld kan verdienen of verliezen met aandelen.
Zekerheid of onzekerheid als werknemer
Vaste baan
arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd
ontslagbescherming
veel zekerheid
Flexibele baan
arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd met een einddatum = tijdelijke baan
werk als oproepkracht of werk via uitzendbureau
weinig zekerheid
Ook zzp’ers hebben vaak weinig zekerheid.
Een zelfstandig ondernemer verdient inkomen met eigen
bedrijf. Je wordt dan door de overheid veel minder
beschermd en hebt dus weinig zekerheden die vanuit de
overheid of vakbonden geregeld zijn.
Voordelen:
Alle inkomsten / winsten voor jezelf
Zelf bepalen wat je doet, wanneer je werkt
Risico’s:
Weinig opdrachten minder werk en minder inkomen
Veel concurrentie te lage prijzen om winst te maken
Geen bescherming door werknemersverzekeringen (WW, WIA)
Zzp’ers: soms schijnzelfstandigheid:
als ‘zelfstandige’ volledig afhankelijk van opdrachtgevers (maaltijdbezorgers).
Zekerheid of onzekerheid als zelfstandige
Ondernemingsvormen (1)
Eenmanszaak
één eigenaar
kan wel personeel in dienst hebben
Vennootschap onder firma (vof)
twee of meer eigenaren (vennoten)
taakverdeling
samen meer investeren
winst verdelen
iemand ziek, bedrijf kan gewoon door
In beide gevallen
betalen eigenaars over de winst inkomstenbelasting.
zijn eigenaars ook met privévermogen aansprakelijk voor schulden van de zaak.
Ondernemingsvormen (2)
Besloten vennootschap (bv)
één of meer aandeelhouders zijn de eigenaren
aandelen niet vrij te verhandelen
Naamloze
vennootschap (nv)
iedereen kan aandelen kopen en eigenaar worden
aandelen worden op de effectenbeurs verhandeld
Voor beide geldt:
aandeelhouders lopen alleen met hun
aandelenvermogen risico.
bv’s en nv’s betalen over de winst vennootschapsbelasting.
Aandeelhouders behalen rendement door:
dividend (winstuitkering)
stijging van de aandelenkoers.
Waarom zou je een bv starten en niet gewoon een eenmanszaak of vof?
Als startend ondernemer is vaak een eenmanszaak (of VOF) als ondernemingsvorm een prima begin. Je schrijft het bedrijf in bij de KvK (Kamer van Koophandel) en gaat produceren. Je maakt winst, dat is je inkomen. Over dat inkomen (de winst) betaal je netjes inkomstenbelasting.
Naarmate je bedrijf groter wordt, loop je meer financieel risico. Je moet geld investeren in het gebouw en in machines. Gaat het slecht met het bedrijf, dan wil je liever niet dat je privé ook risico loopt. Dát is een belangrijke reden om een eenmanszaak (of VOF) om te zetten naar een besloten vennootschap.
Je bent dan als aandeelhouder de eigenaar van het bedrijf, maar in de meeste gevallen werk je als werknemer/directeur in het bedrijf. Als werknemer ontvang je loon van de b.v. en ben je verzekerd tegen werkloosheid en arbeidsongeschiktheid. Als aandeelhouder ontvang je de winst van het bedrijf.
Uitlegvideo:Wat zijn aandelen en waarom zou je ze kopen?
Ondernemingsvormen (3)
Stichting
Opgericht voor een bepaald doel.
Excelsior: betaald voetbal mogelijk maken
SIRE: ideële reclame verzorgen
Stichting Beter Leven: opkomen voor dierenwelzijn.
Winst behalen mag geen doel zijn.
Eventuele winst is voor de stichting zelf.
Inkomsten:
subsidie, donaties
eigen inkomsten zoals: entreegeld,
sponsorgeld
Paragraaf 4.3Kun je aan het werk?
MAVO 4
Pincode 7e editie
Leerdoelen paragraaf 4.3
Je kunt alle begrippen van deze paragraaf uitleggen en herkennen in een context.
Je kunt de kenmerken van de vier productiesectoren noemen.
Je kunt uitleggen wat vraag en aanbod van arbeid is.
Je kunt uitleggen wanneer de arbeidsmarkt niet in evenwicht is.
Je kunt uitleggen wanneer je meegeteld wordt in de werkloosheidscijfers.
Je kunt de drie commerciële sectoren benoemen en je kunt de twee sectoren benoemen die dienstverlenend zijn.
Je kent het verschil tussen een krappe arbeidsmarkt en een ruime arbeidsmarkt.
Je kunt de rol van het UWV beschrijven.
Je kunt beschrijven waarom de hoeveelheid mensen die behoren tot de beroepsbevolking voor de overheid een belangrijk gegeven is.
De 4 productiesectoren
Primaire sector
Secundaire sector
Tertiaire sector
Quartaire sector
Landbouw, visserij, mijnbouw
Leveren vanuit de natuur voedsel en grondstoffen
Industrie, de bouw, ambachten
Verwerken grondstoffen tot (eind)producten
Commerciële dienstverlening
Handel, transport, banken, verzekeraars, schoonmaak
Niet-commerciële dienstverlening
Onderwijs, gezondheidszorg, overheidsdiensten
Werkgelegenheid
= het totaal aantal banen die er zijn in een land.
Werkgelegenheid in personen
het totaal aantal mensen die werken
in voltijd én in deeltijd samen.
Werkgelegenheid in arbeidsjaren
het totaal aantal uren die gewerkt worden omgerekend naar voltijdbanen.
Is er altijd evenwicht op de arbeidsmarkt?
Vraag naar arbeid vanuit bedrijven en overheid
Aanbod van arbeid vanuit werknemers en zelfstandigen
Ruime arbeidsmarkt: meer aanbod dan vraag veel werkzoekenden
veel werkloosheid
Krappe arbeidsmarkt: meer vraag dan aanbod veel onvervulde vacatures,
minder werkloosheid
Bevolking en beroepsbevolking
Er wonen 17,71 miljoen mensen in Nederland. Voor gegevens over de arbeidsmarkt kijkt het CBS tegenwoordig naar de bevolking tussen 15 en 75 jaar.
13,2 miljoen
Bevolking 15 – 75 jaar
3,4 miljoen
Niet-beroepsbevolking
9,7 miljoen
Beroepsbevolking
9,4 miljoen
Werkzaam
370.000
Werkloos
4,9 miljoen
Voltijd
4,5 miljoen
Deeltijd
209.000
Beschikbaar, niet gezocht
3,2 miljoen
Niet beschikbaar
Bron: CBS,
4e kwartaal 2021
Bevolking en beroepsbevolking
Beschrijving beroepsbevolking volgens het CBS:
Deze beroepsbevolking bestaat uit personen
van 15 tot 75 jaar
die ofwel betaald werk hebben (werkzame beroepsbevolking),
of recent naar betaald werk hebben gezocht en daarvoor direct beschikbaar zijn (werkloze beroepsbevolking).
Mensen die direct beschikbaar zijn voor betaald werk
moeten zich inschrijven bij het UWV
(uitvoeringsinstituut voor werknemersverzekeringen)!
Arbeidsparticipatie
Arbeidsparticipatie (arbeidsdeelname), het deel van de bevolking dat
werkt of wil werken. In Nederland ongeveer 75%.
13,2 miljoen
Bevolking 15 – 75 jaar
3,4 miljoen
Niet-beroepsbevolking
9,7 miljoen
Beroepsbevolking
Arbeidsparticipatie berekenen:
beroepsbevolking : totale bevolking 15-75 jaar x 100 = …%
9.700.000 : 13.200.000 × 100 = 73,5%
Een hogere arbeidsparticipatie is een deel van de oplossing voor de krappe arbeidsmarkt. Dus zorgen dat de groep niet-beroepsbevolking kleiner wordt.
Geregistreerde en verborgen werkloosheid
3,4 miljoen
Niet-beroepsbevolking
9,7 miljoen
Beroepsbevolking
9,4 miljoen
Werkzaam
370.000
Werkloos
209.000
Beschikbaar, niet gezocht
3,2 miljoen
Niet beschikbaar
Geregistreerd werkloos:
ingeschreven bij het UWV
Voor een deel verborgen werkloos:
willen werken, maar hebben zich niet ingeschreven bij het UWV
Bijvoorbeeld: studerend,
fulltime huisvrouw/-man, geld genoeg
Paragraaf 4.4Werk voor iedereen?
MAVO 4
Pincode 7e editie
Leerdoelen paragraaf 4.4
Je kunt alle begrippen van deze paragraaf uitleggen en herkennen in een context.
Je kunt uitleggen waarom werkloosheid een probleem is.
Je kunt mogelijkheden noemen om conjuncturele werkloosheid te bestrijden.
Je kunt uitleggen hoe structurele werkloosheid kan verminderen.
Je kunt andere soorten werkloosheid noemen en herkennen.
Je kunt het ontstaan van conjuncturele werkloosheid beschrijven door enkele stappen te gebruiken.
Je kunt het ontstaan van structurele werkloosheid beschrijven door enkele stappen te gebruiken.
Je kunt enkele concrete maatregelen noemen die de overheid kan nemen om werkloosheid te verminderen.
Soorten werkloosheid
We kennen vele soorten werkloosheid:
Conjuncturele werkloosheid
Structurele werkloosheid
Frictiewerkloosheid
Seizoenswerkloosheid
Regionale werkloosheid
Conjuncturele werkloosheid
Conjuncturele werkloosheid is het gevolg van minder vraag naar goederen en diensten door afnemende bestedingen. Vaak gaat het slecht met de economie (crisis) en gaan consumenten en bedrijven minder besteden.
Wat is eraan te doen?
Overheid: lagere loonbelasting hoger nettoloon vraag neemt toe.
Werkgevers: lonen verhogen vraag neemt toe.
Minder vraag
bijvoorbeeld door daling koopkracht
Minder productie
Minder personeel nodig
Meer werkloosheid
Structurele werkloosheid
Structurele werkloosheid is het gevolg van
veranderingen aan de aanbodkant van de economie:
aanbod van verouderde producten: productie stopt.
aanbod van nieuwe productiemethoden: door
automatisering minder mensen nodig
aanbod en productie gaat naar lagelonenlanden
aanbod van werkzoekenden met de ‘verkeerde’
opleiding: geen kans op werk.
Wat is eraan te doen?
Innovatie van producten: nieuwe producten waar
vraag naar is.
Innovatie van productiemethoden goedkoper produceren meer vraag meer productie meer personeel nodig.
Scholing van personeel voor banen die er wel zijn.
Meer werkloosheid
Frictiewerkloosheid
Na opleiding of ontslag heb je tijd nodig om een nieuwe baan te vinden. Je bent slechts een korte tijd werkloos.
Regionale werkloosheid
In een bepaald gebied van het land is de werkloosheid hoger dan gemiddeld in het land.
Seizoenwerkloosheid
Bepaald werk kan niet gedaan worden in een deel van het jaar (werken op de kermis).
Heeft hij in de winter nog werk?
Denk eens mee….
Op de arbeidsmarkt komt de vraag naar arbeid vanuit bedrijven en de overheid. Het aanbod van arbeid komt van werkenden en werklozen. Die werklozen in Nederland drukken we uit in een percentage van de beroepsbevolking, op dit moment is dat ongeveer 2%. De beroepsbevolking bestaat uit ongeveer 9,4 miljoen mensen.
1.Wanneer noemen we iemand werkloos?
Je bent werkloos als je als werkzoekende bent ingeschreven bij het UWV, je bent dan geregistreerd als werkzoekende.
2.Wanneer behoor je tot de beroepsbevolking?
*Je bent tussen de 15 jaar en de pensioenleeftijd.
*Je hebt een baan
*Je bent werkloos en bent als werkzoekende
ingeschreven bij het UWV.
Denk eens mee….
Als de concurrentiepositie van Nederland versterkt wordt, is dat goed voor de werkgelegenheid en zal de werkloosheid kunnen dalen.
3.Wat kan de overheid doen om de concurrentiepositie van Nederland te vergroten?
Als bedrijven lagere kosten hebben, zullen ze concurrerender kunnen zijn. Als de overheid belastingen verlaagt, hebben bedrijven minder kosten.
4.Waarom is een goede concurrentiepositie goed voor de werkgelegenheid?
Als bedrijven concurrerender zijn, zullen ze meer verkopen. Ze gaan meer produceren en hebben hiervoor meer arbeiders nodig.
Denk eens mee….
Bij een hele goede economie, waar de vraag naar arbeid groter is dan het aanbod is er spanning op de arbeidsmarkt. We noemen dit een krappe arbeidsmarkt.
5.Kan de overheid iets doen om de krapte op de arbeidsmarkt te verkleinen?
Men zou kunnen werken aan de arbeidsdeelname. Als meer mensen willen werken, is er meer aanbod van arbeid. Denk aan belastingvoordelen voor tweeverdieners, voordelen voor fulltimers (ipv parttimers), gratis/voordelige kinderopvang.
Leerdoelen rekenvaardigheden
1. Je kunt alle berekeningen met procenten uitvoeren door gebruik te maken van de formules of de verhoudingstabel.