De Beeldenstorm en de strijd om geloof
De Beeldenstorm en de strijd om het geloof
Onderdelen in deze les
De Beeldenstorm en de strijd om het geloof
Wat weet je al over de 16e eeuw (1500-1600)
Leerdoel
Aan het eind van de les kun je uitleggen waarom de Beeldenstorm ontstond, wat de gevolgen waren en wat dit te maken heeft met de strijd om geloofsvrijheid in de Nederlanden.
De kerk in de Nederlanden
De katholieke kerk was machtig en rijk. Zij bepaalde wat mensen geloofden en hoe ze moesten leven.
Bijbel in Latijn
De Bijbel was alleen in het Latijn en werd gelezen en uitgelegd door priesters.
De meeste mensen konden niet lezen of schrijven. Ze waren afhankelijk van de priester om te horen wat er in de Bijbel stond.
Positief voor de Kerk
Negatief voor gelovigen in kerk
Bijbel in Latijn
Kritiek op de kerk groeit
Vanaf 1500 kwamen mensen in opstand tegen misstanden. De kerk vroeg veel geld, bijvoorbeeld door het verkopen van aflaten.
Aflaat: je biecht je zonden op aan priester, hij bepaalt hoeveel je moet betalen voor vergeving.
Maarten Luther protesteert
De Duitse priester en theoloog Maarten Luther nagelde in 1517 een pamflet met 95 stellingen tegen de katholieke kerk aan een kerk in Wittenberg.
Waar was hij het dan niet mee eens?
Maarten Luther protesteert
Luister goed naar wat er gezegd wordt in dit filmpje....
Waar protesteerde Luther tegen?
Maarten Luther protesteert
Dit waren zijn belangrijkste stellingen:
Een aflaat kopen is geen oplossing voor je zonden, echte spijt is beter
De Bijbel zou leesbaar moeten zijn voor iedereen
De Paus is te machtig, hij kan niet bepalen wie wel/niet in de hemel komt
Je kan je geld beter besteden aan armenhulp ipv de kerk rijk te maken
Vertrouwen in God is beter dan vertrouwen in de priester.
God wil niet dat we andere goden of heiligen (of afbeeldingen van) aanbidden
Katholieke kerk
Katholieke kerk (v.a. 1m00
Protestantse kerk v.a. 1m30
Welke verschillen zie je tussen de katholieke en de protestantse kerk?
De kerk en Karel V slaan terug
Ideeën verworpen
De kerk en Karel V verklaren dat het niet klopt wat Luther zegt.
Zijn kritiek wordt gezien als een aanval op de Paus en de kerk.
Excommunicatie
In 1521 wordt Luther officieel uit de kerk gezet. Hij hoort er niet meer bij.
Paus Leo X en Keizer Karel V
De kerk en Karel V slaan terug
Rijksdag van Worms 1521
Karel roept de leiders van alle staten/landen/gewesten van zijn rijk op. Diverse bestuurlijke zaken werden besproken.
Maar belangrijkste was aanklacht tegen Luther.
Luther weigerde zijn ideeën terug te nemen en zei: “Hier sta ik, ik kan niet anders.”
Daarna werd hij 'vogelfrei' verklaard: iedereen mocht hem doden zonder straf.
De kerk en Karel V slaan terug
Na de Rijksdag van Worms:
De kerk en Karel V voerden plakkaten (wettelijke regels) tegen ketterij in.
Protestanten werden vervolgd, regelmatig zelfs ter dood gebracht.
De inquisitie werd ingezet om ketterij (niet katholieken) op te sporen.
De inquisitie was een soort speciale rechtbank van de katholieke kerk. Hun taak was om mensen op te sporen en te straffen die niet volgens het geloof leefden, zoals ketters. Ze wilden ervoor zorgen dat iedereen hetzelfde geloof had.
Waarom reageerden Karel en de kerk zo heftig op Luther?
Geheime bijeenkomsten: hagepreken
Reactie op de jacht op protestanten: diverse kerkvernielingen in Europa tussen 1522 en 1566.
Opkomst Calvinisme: Protestants Christelijk geloof genoemd naar Johannes Calvijn. Frans religieus hervormer van rijke komaf en goed opgeleid (theologie).
Hagepreken
Protestanten (aanhangers van Luther en Calvijn) organiseren stiekem ‘kerkelijke’ bijeenkomsten in de buitenlucht (bossen of tuinen).
Filips II verbood deze bijeenkomsten, maar de protestanten gingen door.
Wapens mee om zich te beschermen: veel volgers werden vermoord. .
Hagepreek Dishoek (Zeeland)
Hagepreek Utrecht
Filips II (1527-1598)
Als Karel V in1558 overlijdt, neemt zijn zoon Filips II zijn rol als koning van het Spaanse rijk en heer van de Nederlanden over.
Filips II is een heel anders soort leider dan zijn vader.
De Beeldenstorm in 1566
Wat gebeurde er tijdens de Beeldenstorm en waarom?
Wie: protestanten, armen én edelen die Filips beu waren
Wat: slopen van versieringen in katholieke kerken: beelden, ramen, schilderijen.
Waarom: er was veel onvrede:
Strenge regels en hoge kosten van de katholieke kerk.
Armoede en hoge belastingen.
Mensen wilden vrijheid om hun geloof te kiezen.
boosheid vanwege ketterjacht en inquisitie
Wat had Filips II
Macht
Gezag
Macht en gezag
Gevolgen van de Beeldenstorm
Filips II was woedend, maar hij was zelf ver weg en kon niet reageren.
Margaretha van Parma was landvoogdes (zus Filips II), maar zij kneep een oogje dicht.
Margaretha verbiedt Hagepreken niet. Dit bracht even rust. Op sommige plekken mochten de protestanten zelfs een gebouw gebruiken. Margaretha vond de rust in het land belangrijker.
Filips II grijpt stevig in
Filips II was het hier niet mee eens. Hij wilde hard ingrijpen. Hij stuurde in 1567 zijn leger om orde te herstellen. Dit leidde tot hard optreden. Veel opstandelingen en protestanten werden ter dood veroordeeld of het land uitgezet.
Het leger werd geleid door de Hertog van Alva (Fernando Álvarez de Toledo - 1507-1582). Hij stond bekend als een harde, meedogenloze man, met veel gevechtservaring.
Begin van de 80-jarige oorlog
Margaretha van Parma was erg ontevreden en ontzet over Hertog van Alva en zijn hardhandige manier van omgaan met de Nederlanden.
Margaretha gaat weg en Alva neemt taak als landvoogd over.
De Beeldenstorm leidde tot een lange strijd tussen Nederland en Spanje.
De 'oorlog' tussen Het Spaanse rijk en de Nederlanden (1568 - 1648) noemen we 'de 80 jarige oorlog'.
Pas na 1648 worden we onafhankelijk van de Spanjaarden.
Schrijf 3 dingen op die je deze les hebt geleerd.
Heb je nog een vraag over de 16e eeuw?
