Communicatie: Les 1 Reflecteren op eigen handelen
Communicatie: Les 1 Reflecteren op eigen handelen
Open vanuit de beroepspraktijk van de student: in de zorg maak je voortdurend keuzes, en reflectie helpt om daarvan te leren. Koppel dit aan veilig, bewust en professioneel handelen.
Lesdoelen
De student kan in eigen woorden vertellen:
Wat het belang is van reflecteren en de eigen deskundigheid
Wat het verschil is tussen evalueren en reflecteren
Op welke manieren je kan reflecteren
De student reflecteert op verschillende manieren op het eigen handelen
Deze slide heeft geen instructies
Tel spel
Slide tekst
Deze slide heeft geen instructies
1 leugen en 1 waarheid
Slide tekst
Deze slide heeft geen instructies
Waar denk jij aan bij reflecteren in de zorg?
Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen. Vraag eventueel door op woorden als leren, terugkijken, feedback, fouten, verbeteren en gevoel.
Waarom reflecteren in de zorg?
Je kijkt bewust terug op wat je deed
Je ontdekt wat goed ging en wat beter kan
Je leert van ervaringen in de praktijk
Je voorkomt dat je automatisch blijft handelen
Leg uit dat zorgsituaties vaak snel gaan. Juist daarom is achteraf bewust terugkijken belangrijk om routine niet gelijk te stellen aan kwaliteit.
Belang voor je deskundigheid
Reflecteren helpt je vakkennis en vaardigheden verder te ontwikkelen
Je wordt je bewuster van je sterke punten en leerpunten
Je leert beter onderbouwen waarom je op een bepaalde manier handelde
Dat past bij professioneel werken als verpleegkundige
Verbind deskundigheid aan drie elementen: kennis, vaardigheden en beroepshouding. Reflectie raakt alle drie.
Reflectie verbetert zorg
Beter zien wat een cliënt nodig had
Leren van communicatie met cliënt of collega
Fouten, twijfels en successen serieus nemen
Werken aan veilige en passende zorg
Maak de koppeling van persoonlijk leren naar kwaliteit van zorg: reflectie is niet alleen goed voor de student, maar ook voor de cliënt en het team.
Niet alleen terugkijken
Reflecteren is meer dan zeggen of iets goed of fout ging. Je onderzoekt ook waarom je zo handelde, wat dat effect had en wat je een volgende keer anders of juist hetzelfde wilt doen.
Hier ligt een belangrijk verschil met oppervlakkig terugblikken. Benadruk dat reflectie verdiept: handelen, gevoel, gedachte en gevolg horen erbij.
Wat is een belangrijk doel van reflecteren?
Leren van ervaringen
Sneller rapporteren
Taken verdelen
Roosters maken
De juiste keuze sluit aan bij slides 2-5: reflecteren helpt bewust terugkijken, begrijpen en verbeteren. De andere opties horen wel bij werk in de zorg, maar niet bij het doel van reflectie.
Maak de tekst compleet
Reflecteren helpt je om bewust terug te kijken op je handelen. Je kijkt niet alleen wat goed of fout ging, maar ook waarom je zo handelde. Zo ontdek je een leerpunt voor een volgende situatie.
De drie kernwoorden komen rechtstreeks uit het eerste inhoudsblok: handelen, waarom en leerpunt.
Waarom is reflecteren meer dan terugkijken?
Bespreek antwoorden klassikaal. Goede antwoorden noemen dat reflectie niet alleen over goed/fout gaat, maar ook over keuzes, oorzaken, effect op cliënt/situatie en wat je ervan leert voor een volgende keer.
Evalueren en reflecteren
Deze begrippen lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde. Bij beide kijk je terug, alleen het doel en de diepgang verschillen.
Gebruik een eenvoudig praktijkvoorbeeld, zoals het helpen bij ADL of een overdracht, om beide begrippen naast elkaar te zetten.
Wat is het verschil?
Reflecteren
Evalueren
Gericht op leren
Vraag: waarom handelde ik zo?
Dieper en persoonlijker
Gaat over gedrag, keuzes en ontwikkeling
Gericht op resultaat
Vraag: is het doel behaald?
Kort en vaak praktisch
Gaat vooral over de uitkomst
Laat zien dat evalueren en reflecteren elkaar kunnen aanvullen: eerst kijk je naar de uitkomst, daarna naar je eigen aandeel en leerpunten.
Voorbeeld uit de praktijk
Evalueren: de wondzorg is op tijd uitgevoerd
Reflecteren: ik was gehaast en legde weinig uit aan de cliënt
Uitkomst en eigen handelen zijn dus niet hetzelfde
Benadruk dat een taak technisch goed uitgevoerd kan zijn, terwijl er toch iets te leren valt over communicatie, rust of afstemming op de cliënt.
Waarom het verschil belangrijk is
Alleen evalueren zegt of iets gelukt is
Reflecteren helpt je groeien als beroepskracht
Zonder reflectie mis je vaak de reden achter je handelen
In de zorg is leren van je aanpak net zo belangrijk als het resultaat
Deze slide heeft geen instructies
Waar richt evalueren zich vooral op?
Het resultaat
Je gevoelens
Je ontwikkeling
Je motivatie
Slides 6-9 maken het onderscheid: evalueren kijkt vooral naar uitkomst/doelbehaald, reflecteren naar leren, gedrag en keuzes.
Vul de juiste begrippen in
Bij evalueren kijk je of een doel is behaald. Bij reflecteren onderzoek je waarom je zo handelde. In de zorg is niet alleen de uitkomst belangrijk, maar ook je aanpak.
Controleer of studenten echt het verschil begrijpen: evalueren = resultaat, reflecteren = leren van eigen handelen.
Welk voorbeeld past bij reflecteren?
Doel is gehaald
Taak is af
Ik was gehaast
Planning klopt
Gebaseerd op het praktijkvoorbeeld bij wondzorg: 'ik was gehaast en legde weinig uit' gaat over eigen handelen en is dus reflectie.
Manieren van reflecteren
Reflecteren kan op verschillende manieren. De vorm kies je op basis van de situatie, je leerdoel en hoeveel tijd je hebt.
Maak duidelijk dat er niet één perfecte manier is. Het gaat om bewust leren, niet om een vast trucje.
Individueel of samen
Individueel
Samen
Bespreken met werkbegeleider
Overleggen met klasgenoten of collega's
Leren van andere perspectieven
In gedachten terugkijken
Schrijven in een verslag of logboek
Stilstaan bij gevoel, keuze en gevolg
Leg uit dat samen reflecteren extra waarde heeft, omdat anderen dingen zien die jij zelf mist.
Schriftelijk reflecteren
Helpt om rustig en precies na te denken
Je kunt gebeurtenissen stap voor stap terughalen
Handig om ontwikkeling over tijd te volgen
Noem bijvoorbeeld een reflectieverslag, stageverslag of portfolio als herkenbare vormen voor een bbl-student.
Mondeling reflecteren
Geeft ruimte om door te vragen
Je krijgt direct feedback
Past goed bij werkbesprekingen en begeleiding
Benadruk dat mondeling reflecteren vaak spontaner is, maar ook goede voorbereiding vraagt als het in een begeleidingsgesprek gebeurt.
Reflecteren met een methode
Een methode geeft houvast en structuur
Je vergeet minder snel belangrijke onderdelen
Denk aan: situatie, gedachte, gevoel, handelen en leerpunt
Noem eventueel mondeling dat scholen en opleidingen vaak met een vast reflectiemodel werken, zonder nu een heel model uit te werken als dat niet in het programma zit.
Waar let je op bij reflectie?
Beschrijf de situatie zo concreet mogelijk
Kijk naar wat je deed, dacht en voelde
Benoem het effect op de cliënt of situatie
Sluit af met een duidelijk leerpunt
Voorkom dat reflectie vaag blijft. Studenten hebben baat bij concreet taalgebruik: wat gebeurde er precies, en wat neem je mee?
Welke vorm past bij samen reflecteren?
Logboek schrijven
In gedachten terugkijken
Werkbespreking
Portfolio invullen
Slides 10-15 noemen mondeling samen reflecteren met werkbegeleider of collega's als passende vorm.
Maak de beschrijving compleet
Een reflectiemethode geeft houvast en structuur. Je beschrijft de situatie zo concreet mogelijk en sluit af met een duidelijk leerpunt.
De kern uit slides 14 en 15: structuur, concrete situatie en afsluiten met leerpunt.
Welke manier van reflecteren gebruik jij het liefst?
Schriftelijk
Mondeling
Samen
Met een methode
Deze slide heeft geen instructies
Reflecteren op eigen handelen
Bij reflecteren staat jouw eigen handelen centraal. Je kijkt niet alleen naar de situatie, maar vooral naar jouw keuzes, gedrag en invloed daarin.
Dit is de brug van theorie naar toepassing: het gaat nu nadrukkelijk om de student zelf als handelende professional in opleiding.
Van ervaring naar leren
Situatie → terugkijken → begrijpen → leerpunt → volgend handelen
Gebruik deze slide als eenvoudige leerlijn. Laat zien dat reflectie pas waarde krijgt als het invloed heeft op wat je de volgende keer doet.
Waarover kun je reflecteren?
Communicatie met cliënt of familie
Samenwerken met collega's
Omgaan met spanning of onzekerheid
Uitvoeren van zorgtaken
Grenzen van je eigen kennis en kunde
Sluit aan bij herkenbare bbl-praktijkmomenten, zodat studenten zien dat reflectie over meer gaat dan alleen technische handelingen.
Verschillende invalshoeken
Terugkijken op gedrag
Wat dacht ik?
Wat voelde ik?
Hoe beïnvloedde dat mijn handelen?
Terugkijken op binnenkant
Wat deed ik precies?
Welke keuze maakte ik?
Wat was het gevolg?
Studenten vinden het vaak makkelijker om gedrag te benoemen dan gedachten of gevoelens. Juist die binnenkant helpt verklaren waarom iemand handelde zoals hij deed.
Een sterke reflectie
Is eerlijk en concreet
Zoekt naar oorzaken, niet alleen naar fouten
Verbindt ervaring aan een leerpunt
Richt zich op verbetering in de praktijk
Benadruk dat reflecteren niet hetzelfde is als jezelf afkraken. Het doel is leren, niet jezelf veroordelen.
Reflectie als beroepshouding
Je blijft jezelf ontwikkelen
Je staat open voor feedback
Je werkt bewuster en professioneler
Laat de les landen in het beroep: reflectie is geen schoolopdracht op zichzelf, maar onderdeel van professioneel handelen in de verpleegkunde.
Waar gaat een sterke reflectie vooral naar op zoek?
Oorzaken
Schuldigen
Excuses
Regels
Slides 16-21 benadrukken: eerlijk en concreet, zoeken naar oorzaken en verbeteren in de praktijk; niet jezelf afkraken.
Vul de stappen aan
Bij reflecteren kijk je terug op een situatie, probeer je die te begrijpen en formuleer je een leerpunt voor je volgende handelen.
Sluit aan bij slide 17: situatie → terugkijken → begrijpen → leerpunt → volgend handelen.
Waarop zou jij in je werk willen reflecteren?
Bespreek antwoorden vanuit de praktijk van de BBL-student. Verwachte elementen: concreet voorbeeld uit zorgpraktijk, eigen keuze/gedrag, effect op cliënt/collega/situatie en een mogelijk leerpunt.
Wat neem jij mee uit deze les?
Laat studenten kort benoemen wat ze meenemen uit de les. Mogelijke thema's: belang van reflectie, verschil met evalueren, manieren van reflecteren, link met professioneel handelen.
Wat hielp jou vandaag het meest om te begrijpen?
Gebruik dit als metacognitieve terugblik. Vraag eventueel door naar wat hielp: voorbeeld uit de praktijk, vergelijking evalueren/reflecteren, schema of klassengesprek.
Begrippen
reflecteren - bewust terugkijken op je eigen handelen om ervan te leren
eigen handelen - wat je zelf deed, zei, dacht of koos in een situatie
deskundigheid - de kennis, vaardigheden en houding die je nodig hebt in je beroep
evalueren - nagaan of een doel, taak of resultaat is behaald
leerdoel - iets dat je wilt verbeteren of verder ontwikkelen
feedback - reactie van anderen op jouw handelen
beroepshouding - de manier waarop je je professioneel gedraagt in je werk
Deze slide heeft geen instructies