Examen 2026 - Tijdvak 1 - HAVO - Biologie
Hoe zien examenopgaven eruit?
Waar moet je op letten bij het beantwoorden van examenvragen?
Hoe sta je er nu voor bij biologie?
Examen 2026 - Tijdvak 1 - HAVO - Biologie
Hoe zien examenopgaven eruit?
Waar moet je op letten bij het beantwoorden van examenvragen?
Hoe sta je er nu voor bij biologie?
Bij biologie is het de kunst om biologische concepten correct te koppelen aan de context en om de juiste Binas-tabellen te gebruiken.
De context is vaak een tekst over een specifiek organisme of een medische casus.
Voorbeeld context waarin dit terug komt:
Arts dient een infuus toe met fysiologische zoutoplossing
Concept dat je moet kennen en begrijpen
BINAS
Veel delen van antwoorden en formules staan letterlijk in je Binas.
Zorg dat je vooraf precies weet in welke tabellen je informatie kunt vinden:
over bijvoorbeeld het afweersysteem
of de bloedsomloop
of DNA
of fotosynthese
of dissimilatie
of ecologische kringlopen
Beredeneer in stappen (Oorzaak -> Gevolgen)
Vragen die beginnen met
"Leg uit ..." vereisen vaak een logische keten.
Mis je een schakel,
dan mis je punten!!!
Wat helpend kan zijn...
Bedenk je op biologisch niveau de vraag zich afspeelt.
Soms zijn er meerdere niveaus, waartussen je moet "schakelen".
Voorbeeld 1: Evolutie van de vampiervink
Belandde op extreem geïsoleerde en gortdroge eilandjes Darwin en Wolf,
waar tijdens het droge seizoen amper zaden of insecten te vinden zijn.
Oorspronkelijk: landen op grote zeevogels om parasieten en vliegen uit het verenpak te eten. Dit was een win-winsituatie (mutualisme).
Soms: per ongeluk een wondje. Bloed bleek extreem voedzame bron van vocht en ijzer in tijden van extreme droogte.
Vinken die toevallig een nét iets langere, scherpere en spitsere snavel hadden (door een mutatie van het DNA), waren beter in staat om zélf de huid van de zeevogels te doorboren.
Gevolg: Zij overleefden de droogte, kregen meer nakomelingen en gaven deze genen door.
Voorbeeld 2
Nitraat (ion) speelt een grote rol in ecosystemen.
Waarom nemen planten nitraat en/of ammonium op?
Hoe nemen ze het op?
Waarom nemen planten nitraat en/of ammonium op?
Om aminozuren te kunnen maken in de voortgezette assimilatie.
Hoe nemen ze het op?
Via de wortel(haren)
Kunnen dieren uit glucose + een stikstofbron aminozuren maken?
"Standaard" vragen in een Biologie examen
Evolutie vraag: "Leg uit dat [...] een nieuwe soort kon ontstaan"
(je moet redeneren van mutatie naar aparte soort)
Wat je MOET noemen in zo'n vraag:
Er is "genetische variatie" in de populatie...
Dit komt door mutatie/recombinatie
Natuurlijke selectie (en waaróp dan precies)
Gevolg: meer voortplanting waardoor de genen worden doorgegeven.
"Standaard" vragen in een Biologie examen
Proefopzet vraag: "[... ] Noteer de opzet van een experiment waarmee dit kan worden onderzocht"
Noteer hierbij altijd:
Waaruit bestaat de controlegroep en hoe wordt die behandeld?
Waaruit bestaa(t)/(n) de experimenteergroep(en) en hoe worden die behandeld?
Dat de groepen groot en homogeen zijn.
Dat alle overige omstandigheden gelijk blijven.
"Standaard" vragen in een Biologie examen
Rekenvraag: "Laat met een berekening zien dat..."
Geef de berekening.
Geef het antwoord en rond op de juiste wijze af.
Zet achter het antwoord de juiste eenheid.
2026-I in Test-correct
Opgaven die je kunt overslaan:
2, 27, 29, 30, 31, 33, 39, 40, 41
Deze vragen gaan over leerstof die nog komt in 5-HAVO.
Opgave 18
Gegeven:
A is dominant -> slagtanden afwezig
a is recessief -> slagtanden aanwezig
P: XA Xa x Xa of Y
Gameten : XA of Xa x Xa of Y
F1:
Antwoord: C (1/2)
Opgave 19
Gegeven:
A is dominant -> slagtanden afwezig
a is recessief -> slagtanden aanwezig
Genotype: XA Y = Letaal (dodelijk)
Kruising is dus zoals hiernaast weergegeven.
F1:
P:
Vrouw : Man
2 : 1
Antwoord: B
Opgave 20
Wat is inteelt (inbreeding)?
Voortplanting met een familielid.
Waarom is het risicovol voor een populatie?
Grotere kans op erfelijke recessieve ziekten.
Minder genetische variatie en daardoor minder aanpassingsvermogen bij veranderende milieu omstandigheden.
Opgave 25
Knolletjes bacterien leggen N2 (gasvormig) vast in stikstofverbindingen.
Deze verbindingen kan de plant direct opnemen.
Opgave 32
Gegeven: Meer water naar de
voedselbrij.
Wat je moet bedenken: water
verlaat dus het inwendige milieu
(o.a. het bloed)
Gaat de bloeddruk omhoog, of omlaag als het bloedvolume
afneemt?
En wat gebeurt er dan met de osmotische waarde (aantal opgeloste deeltjes per mm3)?