Tijdvak 9 havo, les 2: Examentraining

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

Introductie

Examentraining geschiedenis havo, tijdvak 9 (1900-1950). Een stappenplan voor examenvragen en oefening met vier vraagtypen: tijd en volgorde, oorzaak en gevolg, bronnen en kenmerkende aspecten herkennen. Les 2 van 3.

TIJDVAK 9 · WERELDOORLOGEN

Zo beantwoord je examenvragen

Examentraining havo, tijdvak 9

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Wikimedia Commons, publiek domein (Helen en Lucian Kirtland)

TIJDVAK 9 · WERELDOORLOGEN

Wat ga je kunnen?

Ik kan vier soorten examenvragen over tijdvak 9 herkennen en een goed antwoord opbouwen.

TIJDVAK 9 · WERELDOORLOGEN

Drie stappen bij elke vraag

• 1. Lees: onderstreep het vraagwoord (noem, leg uit, vergelijk, beoordeel)

• 2. Zoek: welk kenmerkend aspect, welke tijd en welke bron hoort erbij

• 3. Schrijf: feit, dan "want" of "daardoor", dan uitleg; let op het aantal punten

TIJDVAK 9 · WERELDOORLOGEN

Vraagtype 1: tijd en volgorde

• Tijdvak 9: 1900 tot 1950; tijdvak 10 begint in 1950

• Leer vaste ankers: 1914, 1918, 1933, 1939, 1945

• Een volgorde klopt als je er een oorzaak tussen kunt zetten

In welk tijdvak valt het jaar 1944?

A

Tijdvak 9 (1900-1950)

B

Tijdvak 8 (1800-1900)

C

Tijdvak 10 (1950 tot nu)

D

Tijdvak 7 (1700-1800)

Verwachte fout: tijdvak 10, omdat 1944 "bijna modern" voelt. Wijs op het grensjaar 1950.

Zet op volgorde, van vroeg naar laat

1

Hitler wordt kanselier (1933)

2

Duitsland valt Polen binnen (1939)

3

Bevrijding van Nederland (5 mei 1945)

4

Pearl Harbor (1941)

5

Dolle Dinsdag (1944)

Pearl Harbor is 7 december 1941; de inval in Polen is 1 september 1939.

TIJDVAK 9 · WERELDOORLOGEN

Vraagtype 2: oorzaak en gevolg

• Gebruik het woordje want of daardoor

• Voorbeeld: De crisis van 1929 zorgde voor veel werklozen, daardoor kreeg Hitler meer stemmen

• Één oorzaak is niet genoeg als de vraag "uitleg" of "verklaar" zegt

Vul in

De beurskrach van 1929 zorgde voor massale werkloosheid. Daardoor kregen extremistische partijen zoals de nationaalsocialisten meer stemmen.

1929

werkloosheid

nationaalsocialisten

1939

inflatie

liberalen

Afleider inflatie: die zag Duitsland vooral in 1923, niet na 1929.

Waarom kreeg Hitler in de jaren dertig veel steun?

Goed antwoord met minstens twee oorzaken: de crisis en werkloosheid, de wrok over Versailles, en propaganda. Fout dat vaak voorkomt: "alleen door geweld". Dat geldt vooral na 1933.

TIJDVAK 9 · WERELDOORLOGEN

Vraagtype 3: bronnen

• Wie maakte de bron en wanneer

• Voor wie en met welk doel

• Wat zie of lees je echt, en wat laat de bron weg

• Betrouwbaar betekent niet objectief: ook een dagboek heeft één perspectief

Stel: een Duitse poster uit 1934 toont blije jongeren met vlaggen. Wat wilde de maker bereiken?

A

Buitenlanders waarschuwen voor Hitler

B

Neutraal informeren over schoolonderwijs

C

Jongeren enthousiast maken voor de Hitlerjugend

D

Het leger op het slagveld helpen

Deze vraag gaat over doel en publiek. Bespreek ook: wie gaf opdracht voor zo'n poster.

Een joods meisje schrijft in 1943 in Amsterdam in haar dagboek. Wat is een beperking van deze bron?

A

Het is een bron uit de tijd zelf, dus niet bruikbaar

B

Zij vertelt maar vanuit één persoon en één plek

C

Een dagboek is altijd verzonnen

D

Bronnen van slachtoffers tellen niet

Sterkte: directe ervaring uit de tijd zelf. Beperking: één perspectief. Leerlingen denken soms dat "persoonlijk" automatisch "onbetrouwbaar" is.

TIJDVAK 9 · WERELDOORLOGEN

Vraagtype 4: kenmerkend aspect herkennen

• Lees de bron of het voorbeeld en zoek het kernwoord

• Koppel het aan een van de acht aspecten uit les 1

• Bij twijfel: waar gaat het voorbeeld over: een land, een groep, een wapen of een ideologie

Bij welk kenmerkend aspect past de Zoutmars van Gandhi (1930)?

A

De crisis van het wereldkapitalisme

B

Propaganda en massaorganisatie

C

De Duitse bezetting van Nederland

D

Verzet tegen West-Europees imperialisme

Kernwoord: kolonie. Gandhi verzette zich tegen het Britse bestuur in India.

Bij welk kenmerkend aspect past het bombardement op Rotterdam (14 mei 1940)?

A

Racisme en genocide

B

Totalitaire ideologieën

C

De crisis van het wereldkapitalisme

D

Massavernietiging en burgers in de oorlog

Rotterdam hoort ook bij de Duitse bezetting. Bij deze vraag staat het bombardement zelf centraal, dus het wapen en de burgerslachtoffers.

Noem één verschil tussen WO I en WO II

Goede antwoorden: WO II in Europa en Azië, veel meer burgerslachtoffers, genocide op de joden, atoombom. Fout dat vaak voorkomt: "WO II begon door de moord in Sarajevo".

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Tijd en volgorde

2

Oorzaak en gevolg

3

Bronnen

4

Aspect herkennen

Gebruik de uitslag om te bepalen welk type je nog een keer oefent.

TIJDVAK 9 · WERELDOORLOGEN

Tips voor op het examen

• Kijk naar het aantal punten: twee punten betekent twee feiten of redenen

• Gebruik altijd de bron als de vraag dat zegt

• Noem jaartallen en namen, dat maakt een antwoord sterker

• Laat geen vraag open: een gok kost niets