Informele zorg in de praktijk
Informele zorg in de praktijk
Deze les opent breed: veel studenten kennen het begrip mantelzorg, maar zien nog niet altijd dat informele zorg breder is dan alleen langdurige zorg door familie.
Lesdoel
Ik kan uitleggen wie informele zorgverleners zijn en het verschil beschrijven tussen formele en informele zorg.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Welk woord past volgens jou bij informele zorg?
Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: mantelzorg, familie, helpen, onbetaald, buren, vrijwilligers, steun.
Wat is informele zorg?
Zorg of hulp die iemand geeft zonder beroepsopleiding of arbeidscontract
Ontstaat vaak vanuit een persoonlijke band of betrokkenheid
Kan gaan om praktische hulp, aandacht, begeleiding of verzorging
Komt voor thuis, in de buurt en binnen het sociale netwerk
Benadruk dat informeel niet betekent onbelangrijk of amateuristisch. Het gaat om onbetaalde, niet-beroepsmatige zorg.
Waarom is informele zorg belangrijk?
Veel mensen hebben dagelijks kleine of grote hulp nodig
Bekende personen geven vaak snelle en vertrouwde steun
Informele zorg vult professionele zorg aan
Het helpt mensen langer mee te doen in hun eigen omgeving
Koppel dit aan de zorgpraktijk: verpleegkundigen werken vaak samen met mantelzorgers en andere betrokkenen rondom de cliënt.
Wie kunnen informele zorg geven?
Mantelzorgers
Familieleden
Vrijwilligers
Buren
Vrienden en kennissen
Andere mensen uit het sociaal netwerk
Deze slide bereidt de subonderdelen voor. Licht toe dat niet iedereen dezelfde rol of intensiteit van zorg heeft.
Informele zorg is niet altijd hetzelfde
De ene persoon helpt af en toe met boodschappen of vervoer. Een ander helpt dagelijks met wassen, aankleden of toezicht. Informele zorg kan dus verschillen in duur, intensiteit en verantwoordelijkheid.
Gebruik dit als overgang naar de verschillende typen informele zorgverleners.
Wat past het best bij informele zorg?
Hulp zonder contract
Zorg met loon
Werk met diploma
Taak van instelling
Toetst de basisdefinitie: informele zorg is niet-beroepsmatig en zonder arbeidscontract.
Kern van informele zorg
Informele zorg is onbetaalde hulp zonder arbeidscontract. Deze zorg ontstaat vaak vanuit een persoonlijke band en kan verschillen in duur, intensiteit en verantwoordelijkheid.
De woorden sluiten direct aan op slides 2 t/m 5.
Mantelzorg
Langdurige en onbetaalde zorg voor iemand uit de eigen omgeving
Vaak voor een partner, ouder, kind, broer, zus of vriend
Ontstaat niet vanuit werk, maar vanuit een persoonlijke relatie
Kan gepland zijn, maar ook langzaam groeien
Noem dat mantelzorg niet hetzelfde is als 'een keer helpen'. De zorg heeft vaak een terugkerend of langdurig karakter.
Kenmerken van mantelzorg
Vaak intensief
Emotioneel betrokken
Niet vrijwillig gekozen als functie
Moeilijk te stoppen of over te dragen
Benadruk dat mantelzorgers zich vaak verantwoordelijk voelen en daardoor risico lopen op overbelasting.
Deze slide heeft geen instructies
Percentages Mantelzorgers
56 % van de mantelzorgers in Nederland is vrouw
36 % van de vrouwen in Nederland is mantelzorger
10 % van de vrouwen in Nederland is vrijwilliger
43 % van de mantelzorgers is tussen de 45 en 65 jaar
34 % van de mantelzorgers is ouder dan 65 jaar
44 % van de mantelzorgers heeft in de zorg gewerkt
optie:
werk met wisbordjes en laat student een schatting maken.
CIJFERS
enmerken mantelzorgers
• 56 % van de mantelzorgers in Nederland is vrouw.
• 36 % van de vrouwen in Nederland is mantelzorger.
• 10 % van de vrouwen in Nederland is vrijwilliger.
• 43 % van de mantelzorgers is tussen de 45 en 65 jaar.
• 34 % van de mantelzorgers is ouder dan 65 jaar.
• 44 % van de mantelzorgers heeft in de zorg gewerkt.
Deze slide heeft geen instructies
kijk met studenten deze trailer en stel verdiepende vragen:
Wat zou de behoefte van de kinderen van Alice zijn?
Waar zou jij als professional de kinderen en man in kunnen ondersteunen.?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Jonge mantelzorgers
Jonge mantelzorgers zijn kinderen en jongeren t/m 24 jaar die opgroeien met een gezinslid dat chronisch ziek of gehandicapt is of een psychische aandoening heeft. Maar liefst 1 op de 5 kinderen groeit op met een zorgsituatie binnen een gezin.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat roept dit filmpje bij je op?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeelden van mantelzorg
Helpen met wassen en aankleden
Medicatie klaarzetten of herinneren
Meegaan naar afspraken
Huishouden regelen
Toezicht houden of gezelschap bieden
Maak duidelijk dat sommige taken dicht tegen professionele zorg aan kunnen liggen, maar dat de mantelzorger geen formele zorgverlener is.
Mantelzorg en belasting
Mantelzorg kan waardevol zijn, maar ook zwaar. Door tijdsdruk, zorgen en emotionele betrokkenheid kan een mantelzorger overbelast raken. Daarom is samenwerking met professionele zorg belangrijk.
Leg de link met signaleren in de zorg: studenten moeten leren herkennen wanneer een mantelzorger ondersteuning nodig heeft.
Wanneer spreek je het meest van mantelzorg?
Bij hulp via een stichting
Bij langdurige zorg thuis
Bij een eenmalige boodschap
Bij betaald zorgwerk
De juiste keuze benadrukt het langdurige en terugkerende karakter van mantelzorg.
Waarom kan mantelzorg zwaar worden?
Bespreek dat antwoorden elementen moeten bevatten als: tijdsdruk, zorgen, emotionele betrokkenheid, verantwoordelijkheid, moeilijk kunnen stoppen of overdragen.
Familie als informele zorgverlener
Familie helpt vaak als eerste bij ziekte of beperkingen
De hulp kan praktisch, emotioneel of verzorgend zijn
Niet elk familielid is automatisch mantelzorger
Familie kan kleine taken doen of een grote zorgrol hebben
Maak onderscheid: familie is een groep; mantelzorg is een specifieke, vaak intensieve vorm van zorg binnen die groep of daarbuiten.
Familie is meer dan verzorging
Bespreekt wensen en gewoonten
Geeft emotionele steun
Helpt bij keuzes en afspraken
Houdt contact met zorgverleners
Voor de zorgpraktijk is familie vaak ook bron van informatie over de cliënt, bijvoorbeeld over dagelijkse gewoonten of veranderingen in gedrag.
Verschillen binnen familiehulp
Een dochter die elke dag helpt: vaak mantelzorg
Een broer die af en toe rijdt: beperkte informele hulp
Een kleinkind dat langskomt voor gezelschap: sociale steun
De rol hangt af van frequentie en verantwoordelijkheid
Deze voorbeelden helpen studenten om niet te snel alle familiehulp als mantelzorg te benoemen.
Samenwerken met familie
In de zorg is familie vaak nauw betrokken. Goede samenwerking vraagt duidelijke afspraken, respect voor grenzen en aandacht voor wat familie wel en niet kan overnemen.
Benadruk beroepshouding: familie is partner in zorg, maar niet vanzelfsprekend vervanging van professionele zorg.
Welke situatie is het duidelijkst mantelzorg?
Kleinkind op bezoek
Broer rijdt soms mee
Dochter helpt dagelijks
Vrijwilliger wandelt mee
Gebaseerd op de voorbeelden op slide 12.
Familie en zorgrol
Familie helpt vaak als eerste bij ziekte of beperkingen. Niet elk familielid is automatisch mantelzorger. De rol hangt af van frequentie en verantwoordelijkheid. Goede samenwerking vraagt duidelijke afspraken.
Controleert of studenten familie als groep kunnen onderscheiden van mantelzorg als specifieke rol.
Vrijwilligers
Geven hulp zonder loon, vanuit betrokkenheid of organisatie
Hebben meestal geen persoonlijke familieband met de zorgvrager
Ondersteunen, maar nemen niet alle zorgtaken over
Werken vaak via een vereniging, stichting of zorginstelling
Vrijwilligerswerk is vrijwillig gekozen; dat is een belangrijk verschil met mantelzorg.
Wat doen vrijwilligers?
Gezelschap bieden
Wandelen of activiteiten begeleiden
Ondersteunen bij vervoer
Helpen tegen eenzaamheid
Benadruk dat vrijwilligers vaak vooral welzijn en sociaal contact versterken.
Vrijwilligers en grenzen
Vrijwilligers hebben een ondersteunende rol. Zij voeren meestal geen complexe verpleegkundige handelingen uit en dragen niet dezelfde professionele verantwoordelijkheid als beroepskrachten.
Dit is een belangrijk onderscheid voor mbo-studenten: inzet is waardevol, maar de taakgrenzen moeten duidelijk blijven.
Vrijwilliger of mantelzorger?
Mantelzorger: helpt vanuit een persoonlijke relatie
Vrijwilliger: helpt vanuit vrije keuze of organisatie
Mantelzorger: vaak langdurig en moeilijk af te grenzen
Vrijwilliger: heeft meestal duidelijkere taken en tijden
Deze vergelijking is een kernpunt van de les en helpt bij het onderscheid tussen soorten informele zorg.
Wat is een belangrijk verschil tussen vrijwilliger en mantelzorger?
Vrijwilliger krijgt loon
Mantelzorger heeft dienstrooster
Vrijwilliger kiest de rol
Mantelzorger werkt via instelling
Sluit aan op slides 14 t/m 17: vrijwilligerswerk is vrijwillig gekozen en vaak organisatorisch ingebed.
Welke taak past het best bij een vrijwilliger?
Gezelschap bieden
Medicatie voorschrijven
Wondzorg uitvoeren
Zorgplan maken
Deze slide heeft geen instructies
Buren als informele hulp
Buren kunnen snel en dichtbij hulp bieden
Vaak gaat het om kleine, praktische ondersteuning
Bijvoorbeeld boodschappen, een oogje in het zeil of even meegaan
Hun rol is meestal minder intensief dan mantelzorg
Leg uit dat burenhulp belangrijk kan zijn voor zelfredzaamheid en veiligheid in de thuissituatie.
Kracht van burenhulp
Dichtbij aanwezig
Laagdrempelig contact
Snelle signalering van problemen
Versterkt het gevoel van verbondenheid
Buren zien soms veranderingen eerder dan professionals, bijvoorbeeld minder buiten komen of verwaarlozing.
Grenzen van burenhulp
Buren zijn meestal niet verantwoordelijk voor structurele zorg
Hulp is vaak afhankelijk van tijd, vertrouwen en nabijheid
Niet elke zorgvrager heeft contact met buren
Buren vervangen geen professionele zorg
Hier kun je benoemen dat een sociaal netwerk niet bij iedereen even sterk is.
Wanneer wordt burenhulp groter?
Soms groeit een kleine buurhulp uit tot een vaste zorgrol. Dan kan een buur onderdeel worden van het sociaal netwerk rond de zorgvrager, maar dat is niet automatisch mantelzorg.
Benadruk opnieuw: de aard, duur en verantwoordelijkheid van de hulp bepalen hoe je de rol benoemt.
Wat past het best bij burenhulp?
Complexe handelingen
Structurele zorgplicht
Kleine hulp dichtbij
Betaalde ondersteuning
Toetst het verschil tussen snelle, laagdrempelige hulp en structurele zorgverantwoordelijkheid.
Wanneer groeit burenhulp uit tot een vaste rol?
Bespreek dat de rol groter kan worden bij meer frequentie, vaste taken, grotere verantwoordelijkheid en langdurige betrokkenheid; toch is dat niet automatisch mantelzorg.
Het sociaal netwerk
Alle mensen rondom iemand heen
Kan bestaan uit familie, vrienden, buren en kennissen
Biedt steun, contact en praktische hulp
Is voor iedere zorgvrager anders
Laat zien dat het sociaal netwerk breder is dan alleen gezin of familie.
Waarom is het sociaal netwerk belangrijk?
Voorkomt isolement
Verdeelt hulp over meerdere mensen
Ondersteunt dagelijks functioneren
Kan professionele zorg aanvullen
Koppel dit aan welzijn én zorgcontinuïteit.
Niet ieder netwerk is even groot
Sommige mensen hebben veel steun om zich heen, anderen bijna niet. Voor zorgverleners is het daarom belangrijk om te kijken wie betrokken is en waar juist tekorten in steun zijn.
Belangrijk praktijkpunt: ga niet uit van aanwezige hulp, maar breng die zorgvuldig in beeld.
Sociaal netwerk en zorg
Eén persoon kan veel doen, maar ook overbelast raken
Meerdere betrokkenen kunnen taken verdelen
Goede afstemming voorkomt onduidelijkheid
De zorgvrager blijft het middelpunt
Benadruk cliëntgerichte zorg: het netwerk ondersteunt, maar wensen van de zorgvrager blijven leidend.
Waarom is een sociaal netwerk belangrijk?
Het vervangt professionals
Het voorkomt isolement
Het maakt zorg betaald
Het geeft bevoegdheid
Gebaseerd op slides 22 t/m 25.
Sociaal netwerk
Het sociaal netwerk bestaat uit alle mensen rondom iemand. Het kan steun en praktische hulp bieden. Als meerdere betrokkenen taken verdelen, voorkomt dat sneller overbelasting.
Laat studenten de kernwoorden uit het netwerkblok actief ophalen.
Formele zorg
Zorg door beroepskrachten
Werken vanuit opleiding, functie en deskundigheid
Hebben taken, verantwoordelijkheden en afspraken
Worden betaald voor hun werk
Voor deze doelgroep mag je voorbeelden noemen als verpleegkundige, verzorgende of helpende, zonder het slidebeeld te vol te maken.
Informele zorg
Zorg door niet-beroepskrachten
Gebeurt zonder arbeidscontract
Vaak onbetaald
Ontstaat vanuit relatie, betrokkenheid of nabijheid
Deze slide heeft geen instructies
Formele en informele zorg
Niet-beroepsmatig
Meestal onbetaald
Persoonlijke betrokkenheid
Geen formele functie
Formele zorg
Informele zorg
Beroepsmatig
Betaald
Opleiding en bevoegdheid
Professionele verantwoordelijkheid
Deze slide is de kernvergelijking van de les. Houd de termen consequent: formele zorg versus informele zorg.
Ze vullen elkaar aan
Professionele zorg biedt deskundigheid
Informele zorg biedt nabijheid en continuïteit
Samen ontstaat betere ondersteuning rond de zorgvrager
Voorkom het beeld dat formele en informele zorg tegenover elkaar staan; in de praktijk werken ze juist samen.
Belangrijk onderscheid in de praktijk
Als zorgverlener moet je weten wie welke rol heeft. Dat helpt bij samenwerken, het maken van afspraken en het herkennen van belasting of grenzen binnen informele zorg.
Hier landt de les voor de beroepspraktijk van de student.
Welke combinatie hoort bij formele zorg?
Onbetaald en nabij
Beroepsmatig en betaald
Persoonlijk en vrijwillig
Zonder functie en contract
Toetst de kernvergelijking tussen formele en informele zorg.
Formeel en informeel
Formele zorg wordt gegeven door beroepskrachten en is betaald. Informele zorg ontstaat vaak vanuit betrokkenheid en biedt vaak nabijheid.
Echoot de formuleringen van slides 26 t/m 29.
Waarom moet je rollen in zorg goed herkennen?
Bespreek antwoorden zoals: goede samenwerking, duidelijke afspraken, grenzen herkennen, belasting signaleren, passende rolverdeling.
Wat neem jij mee uit deze les?
Exit ticket zonder goed of fout. Laat studenten kort terugkijken op hun leeropbrengst.
Welk verschil is nu voor jou het duidelijkst?
Exit ticket zonder goed of fout. Gebruik antwoorden om te zien wat extra herhaling nodig heeft.
Welk onderdeel vond jij het lastigst?
Exit ticket zonder goed of fout. Geeft zicht op lastige onderdelen van de les.
Begrippen
informele zorg - zorg of hulp door niet-beroepskrachten, meestal onbetaald
mantelzorg - langdurige en onbetaalde zorg voor iemand uit de eigen omgeving
familie - verwanten die steun of zorg kunnen geven
vrijwilliger - iemand die onbetaald helpt vanuit vrije keuze of via een organisatie
burenhulp - praktische of sociale steun van mensen die dichtbij wonen
sociaal netwerk - alle mensen rondom een zorgvrager die steun kunnen bieden
formele zorg - zorg door betaalde beroepskrachten met opleiding en verantwoordelijkheid
Deze slide heeft geen instructies