Informele zorg in de praktijk

Informele zorg in de praktijk

1 / 63
volgende
Slide 1: Slide
newEditorVerpleging en verzorgingMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 63 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 30 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Informele zorg in de praktijk

Deze les opent breed: veel studenten kennen het begrip mantelzorg, maar zien nog niet altijd dat informele zorg breder is dan alleen langdurige zorg door familie.

Lesdoel

Ik kan uitleggen wie informele zorgverleners zijn en het verschil beschrijven tussen formele en informele zorg.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Welk woord past volgens jou bij informele zorg?

Gebruik de opbrengst om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: mantelzorg, familie, helpen, onbetaald, buren, vrijwilligers, steun.

Wat is informele zorg?

  • Zorg of hulp die iemand geeft zonder beroepsopleiding of arbeidscontract

  • Ontstaat vaak vanuit een persoonlijke band of betrokkenheid

  • Kan gaan om praktische hulp, aandacht, begeleiding of verzorging

  • Komt voor thuis, in de buurt en binnen het sociale netwerk

Benadruk dat informeel niet betekent onbelangrijk of amateuristisch. Het gaat om onbetaalde, niet-beroepsmatige zorg.

Waarom is informele zorg belangrijk?

  • Veel mensen hebben dagelijks kleine of grote hulp nodig

  • Bekende personen geven vaak snelle en vertrouwde steun

  • Informele zorg vult professionele zorg aan

  • Het helpt mensen langer mee te doen in hun eigen omgeving

Koppel dit aan de zorgpraktijk: verpleegkundigen werken vaak samen met mantelzorgers en andere betrokkenen rondom de cliënt.

Wie kunnen informele zorg geven?

  • Mantelzorgers

  • Familieleden

  • Vrijwilligers

  • Buren

  • Vrienden en kennissen

  • Andere mensen uit het sociaal netwerk

Deze slide bereidt de subonderdelen voor. Licht toe dat niet iedereen dezelfde rol of intensiteit van zorg heeft.

Informele zorg is niet altijd hetzelfde

De ene persoon helpt af en toe met boodschappen of vervoer. Een ander helpt dagelijks met wassen, aankleden of toezicht. Informele zorg kan dus verschillen in duur, intensiteit en verantwoordelijkheid.

Gebruik dit als overgang naar de verschillende typen informele zorgverleners.

Wat past het best bij informele zorg?

A

Hulp zonder contract

B

Zorg met loon

C

Werk met diploma

D

Taak van instelling

Toetst de basisdefinitie: informele zorg is niet-beroepsmatig en zonder arbeidscontract.

Kern van informele zorg

Informele zorg is onbetaalde hulp zonder arbeidscontract. Deze zorg ontstaat vaak vanuit een persoonlijke band en kan verschillen in duur, intensiteit en verantwoordelijkheid.

onbetaalde
arbeidscontract
band
verantwoordelijkheid
opleiding
salaris
afstand
bevoegdheid

De woorden sluiten direct aan op slides 2 t/m 5.

Mantelzorg

  • Langdurige en onbetaalde zorg voor iemand uit de eigen omgeving

  • Vaak voor een partner, ouder, kind, broer, zus of vriend

  • Ontstaat niet vanuit werk, maar vanuit een persoonlijke relatie

  • Kan gepland zijn, maar ook langzaam groeien

Noem dat mantelzorg niet hetzelfde is als 'een keer helpen'. De zorg heeft vaak een terugkerend of langdurig karakter.

Kenmerken van mantelzorg

  • Vaak intensief

  • Emotioneel betrokken

  • Niet vrijwillig gekozen als functie

  • Moeilijk te stoppen of over te dragen

Benadruk dat mantelzorgers zich vaak verantwoordelijk voelen en daardoor risico lopen op overbelasting.

Deze slide heeft geen instructies

Percentages Mantelzorgers

56 % van de mantelzorgers in Nederland is vrouw

36 % van de vrouwen in Nederland is mantelzorger

10 % van de vrouwen in Nederland is vrijwilliger

43 % van de mantelzorgers is tussen de 45 en 65 jaar

34 % van de mantelzorgers is ouder dan 65 jaar

44 % van de mantelzorgers heeft in de zorg gewerkt

optie:


werk met wisbordjes en laat student een schatting maken.

CIJFERS

enmerken mantelzorgers


• 56 % van de mantelzorgers in Nederland is vrouw.

• 36 % van de vrouwen in Nederland is mantelzorger.

• 10 % van de vrouwen in Nederland is vrijwilliger.

• 43 % van de mantelzorgers is tussen de 45 en 65 jaar.

• 34 % van de mantelzorgers is ouder dan 65 jaar.

• 44 % van de mantelzorgers heeft in de zorg gewerkt.

Deze slide heeft geen instructies

kijk met studenten deze trailer en stel verdiepende vragen:

Wat zou de behoefte van de kinderen van Alice zijn?

Waar zou jij als professional de kinderen en man in kunnen ondersteunen.?


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Jonge mantelzorgers

Jonge mantelzorgers zijn kinderen en jongeren t/m 24 jaar die opgroeien met een gezinslid dat chronisch ziek of gehandicapt is of een psychische aandoening heeft. Maar liefst 1 op de 5 kinderen groeit op met een zorgsituatie binnen een gezin.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Wat roept dit filmpje bij je op?

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeelden van mantelzorg

  • Helpen met wassen en aankleden

  • Medicatie klaarzetten of herinneren

  • Meegaan naar afspraken

  • Huishouden regelen

  • Toezicht houden of gezelschap bieden

Maak duidelijk dat sommige taken dicht tegen professionele zorg aan kunnen liggen, maar dat de mantelzorger geen formele zorgverlener is.

Mantelzorg en belasting

Mantelzorg kan waardevol zijn, maar ook zwaar. Door tijdsdruk, zorgen en emotionele betrokkenheid kan een mantelzorger overbelast raken. Daarom is samenwerking met professionele zorg belangrijk.

Leg de link met signaleren in de zorg: studenten moeten leren herkennen wanneer een mantelzorger ondersteuning nodig heeft.

Wanneer spreek je het meest van mantelzorg?

A

Bij hulp via een stichting

B

Bij langdurige zorg thuis

C

Bij een eenmalige boodschap

D

Bij betaald zorgwerk

De juiste keuze benadrukt het langdurige en terugkerende karakter van mantelzorg.

Waarom kan mantelzorg zwaar worden?

Bespreek dat antwoorden elementen moeten bevatten als: tijdsdruk, zorgen, emotionele betrokkenheid, verantwoordelijkheid, moeilijk kunnen stoppen of overdragen.

Familie als informele zorgverlener

  • Familie helpt vaak als eerste bij ziekte of beperkingen

  • De hulp kan praktisch, emotioneel of verzorgend zijn

  • Niet elk familielid is automatisch mantelzorger

  • Familie kan kleine taken doen of een grote zorgrol hebben

Maak onderscheid: familie is een groep; mantelzorg is een specifieke, vaak intensieve vorm van zorg binnen die groep of daarbuiten.

Familie is meer dan verzorging

  • Bespreekt wensen en gewoonten

  • Geeft emotionele steun

  • Helpt bij keuzes en afspraken

  • Houdt contact met zorgverleners

Voor de zorgpraktijk is familie vaak ook bron van informatie over de cliënt, bijvoorbeeld over dagelijkse gewoonten of veranderingen in gedrag.

Verschillen binnen familiehulp

  • Een dochter die elke dag helpt: vaak mantelzorg

  • Een broer die af en toe rijdt: beperkte informele hulp

  • Een kleinkind dat langskomt voor gezelschap: sociale steun

  • De rol hangt af van frequentie en verantwoordelijkheid

Deze voorbeelden helpen studenten om niet te snel alle familiehulp als mantelzorg te benoemen.

Samenwerken met familie

In de zorg is familie vaak nauw betrokken. Goede samenwerking vraagt duidelijke afspraken, respect voor grenzen en aandacht voor wat familie wel en niet kan overnemen.

Benadruk beroepshouding: familie is partner in zorg, maar niet vanzelfsprekend vervanging van professionele zorg.

Welke situatie is het duidelijkst mantelzorg?

A

Kleinkind op bezoek

B

Broer rijdt soms mee

C

Dochter helpt dagelijks

D

Vrijwilliger wandelt mee

Gebaseerd op de voorbeelden op slide 12.

Familie en zorgrol

Familie helpt vaak als eerste bij ziekte of beperkingen. Niet elk familielid is automatisch mantelzorger. De rol hangt af van frequentie en verantwoordelijkheid. Goede samenwerking vraagt duidelijke afspraken.

eerste
mantelzorger
verantwoordelijkheid
afspraken
vrijwilliger
buur
behandeling
loon

Controleert of studenten familie als groep kunnen onderscheiden van mantelzorg als specifieke rol.

Vrijwilligers

  • Geven hulp zonder loon, vanuit betrokkenheid of organisatie

  • Hebben meestal geen persoonlijke familieband met de zorgvrager

  • Ondersteunen, maar nemen niet alle zorgtaken over

  • Werken vaak via een vereniging, stichting of zorginstelling

Vrijwilligerswerk is vrijwillig gekozen; dat is een belangrijk verschil met mantelzorg.

Wat doen vrijwilligers?

  • Gezelschap bieden

  • Wandelen of activiteiten begeleiden

  • Ondersteunen bij vervoer

  • Helpen tegen eenzaamheid

Benadruk dat vrijwilligers vaak vooral welzijn en sociaal contact versterken.

Vrijwilligers en grenzen

Vrijwilligers hebben een ondersteunende rol. Zij voeren meestal geen complexe verpleegkundige handelingen uit en dragen niet dezelfde professionele verantwoordelijkheid als beroepskrachten.

Dit is een belangrijk onderscheid voor mbo-studenten: inzet is waardevol, maar de taakgrenzen moeten duidelijk blijven.

Vrijwilliger of mantelzorger?

  • Mantelzorger: helpt vanuit een persoonlijke relatie

  • Vrijwilliger: helpt vanuit vrije keuze of organisatie

  • Mantelzorger: vaak langdurig en moeilijk af te grenzen

  • Vrijwilliger: heeft meestal duidelijkere taken en tijden

Deze vergelijking is een kernpunt van de les en helpt bij het onderscheid tussen soorten informele zorg.

Wat is een belangrijk verschil tussen vrijwilliger en mantelzorger?

A

Vrijwilliger krijgt loon

B

Mantelzorger heeft dienstrooster

C

Vrijwilliger kiest de rol

D

Mantelzorger werkt via instelling

Sluit aan op slides 14 t/m 17: vrijwilligerswerk is vrijwillig gekozen en vaak organisatorisch ingebed.

Welke taak past het best bij een vrijwilliger?

1

Gezelschap bieden

2

Medicatie voorschrijven

3

Wondzorg uitvoeren

4

Zorgplan maken

Deze slide heeft geen instructies

Buren als informele hulp

  • Buren kunnen snel en dichtbij hulp bieden

  • Vaak gaat het om kleine, praktische ondersteuning

  • Bijvoorbeeld boodschappen, een oogje in het zeil of even meegaan

  • Hun rol is meestal minder intensief dan mantelzorg

Leg uit dat burenhulp belangrijk kan zijn voor zelfredzaamheid en veiligheid in de thuissituatie.

Kracht van burenhulp

  • Dichtbij aanwezig

  • Laagdrempelig contact

  • Snelle signalering van problemen

  • Versterkt het gevoel van verbondenheid

Buren zien soms veranderingen eerder dan professionals, bijvoorbeeld minder buiten komen of verwaarlozing.

Grenzen van burenhulp

  • Buren zijn meestal niet verantwoordelijk voor structurele zorg

  • Hulp is vaak afhankelijk van tijd, vertrouwen en nabijheid

  • Niet elke zorgvrager heeft contact met buren

  • Buren vervangen geen professionele zorg

Hier kun je benoemen dat een sociaal netwerk niet bij iedereen even sterk is.

Wanneer wordt burenhulp groter?

Soms groeit een kleine buurhulp uit tot een vaste zorgrol. Dan kan een buur onderdeel worden van het sociaal netwerk rond de zorgvrager, maar dat is niet automatisch mantelzorg.

Benadruk opnieuw: de aard, duur en verantwoordelijkheid van de hulp bepalen hoe je de rol benoemt.

Wat past het best bij burenhulp?

A

Complexe handelingen

B

Structurele zorgplicht

C

Kleine hulp dichtbij

D

Betaalde ondersteuning

Toetst het verschil tussen snelle, laagdrempelige hulp en structurele zorgverantwoordelijkheid.

Wanneer groeit burenhulp uit tot een vaste rol?

Bespreek dat de rol groter kan worden bij meer frequentie, vaste taken, grotere verantwoordelijkheid en langdurige betrokkenheid; toch is dat niet automatisch mantelzorg.

Het sociaal netwerk

  • Alle mensen rondom iemand heen

  • Kan bestaan uit familie, vrienden, buren en kennissen

  • Biedt steun, contact en praktische hulp

  • Is voor iedere zorgvrager anders

Laat zien dat het sociaal netwerk breder is dan alleen gezin of familie.

Waarom is het sociaal netwerk belangrijk?

  • Voorkomt isolement

  • Verdeelt hulp over meerdere mensen

  • Ondersteunt dagelijks functioneren

  • Kan professionele zorg aanvullen

Koppel dit aan welzijn én zorgcontinuïteit.

Niet ieder netwerk is even groot

Sommige mensen hebben veel steun om zich heen, anderen bijna niet. Voor zorgverleners is het daarom belangrijk om te kijken wie betrokken is en waar juist tekorten in steun zijn.

Belangrijk praktijkpunt: ga niet uit van aanwezige hulp, maar breng die zorgvuldig in beeld.

Sociaal netwerk en zorg

  • Eén persoon kan veel doen, maar ook overbelast raken

  • Meerdere betrokkenen kunnen taken verdelen

  • Goede afstemming voorkomt onduidelijkheid

  • De zorgvrager blijft het middelpunt

Benadruk cliëntgerichte zorg: het netwerk ondersteunt, maar wensen van de zorgvrager blijven leidend.

Waarom is een sociaal netwerk belangrijk?

A

Het vervangt professionals

B

Het voorkomt isolement

C

Het maakt zorg betaald

D

Het geeft bevoegdheid

Gebaseerd op slides 22 t/m 25.

Sociaal netwerk

Het sociaal netwerk bestaat uit alle mensen rondom iemand. Het kan steun en praktische hulp bieden. Als meerdere betrokkenen taken verdelen, voorkomt dat sneller overbelasting.

mensen
hulp
verdelen
overbelasting
beroepen
loon
overnemen
afstand

Laat studenten de kernwoorden uit het netwerkblok actief ophalen.

Formele zorg

  • Zorg door beroepskrachten

  • Werken vanuit opleiding, functie en deskundigheid

  • Hebben taken, verantwoordelijkheden en afspraken

  • Worden betaald voor hun werk

Voor deze doelgroep mag je voorbeelden noemen als verpleegkundige, verzorgende of helpende, zonder het slidebeeld te vol te maken.

Informele zorg

  • Zorg door niet-beroepskrachten

  • Gebeurt zonder arbeidscontract

  • Vaak onbetaald

  • Ontstaat vanuit relatie, betrokkenheid of nabijheid

Deze slide heeft geen instructies

Formele en informele zorg

  • Niet-beroepsmatig

  • Meestal onbetaald

  • Persoonlijke betrokkenheid

  • Geen formele functie

Formele zorg

Informele zorg

  • Beroepsmatig

  • Betaald

  • Opleiding en bevoegdheid

  • Professionele verantwoordelijkheid

Deze slide is de kernvergelijking van de les. Houd de termen consequent: formele zorg versus informele zorg.

Ze vullen elkaar aan

  • Professionele zorg biedt deskundigheid

  • Informele zorg biedt nabijheid en continuïteit

  • Samen ontstaat betere ondersteuning rond de zorgvrager

Voorkom het beeld dat formele en informele zorg tegenover elkaar staan; in de praktijk werken ze juist samen.

Belangrijk onderscheid in de praktijk

Als zorgverlener moet je weten wie welke rol heeft. Dat helpt bij samenwerken, het maken van afspraken en het herkennen van belasting of grenzen binnen informele zorg.

Hier landt de les voor de beroepspraktijk van de student.

Welke combinatie hoort bij formele zorg?

A

Onbetaald en nabij

B

Beroepsmatig en betaald

C

Persoonlijk en vrijwillig

D

Zonder functie en contract

Toetst de kernvergelijking tussen formele en informele zorg.

Formeel en informeel

Formele zorg wordt gegeven door beroepskrachten en is betaald. Informele zorg ontstaat vaak vanuit betrokkenheid en biedt vaak nabijheid.

beroepskrachten
betaald
betrokkenheid
nabijheid
vrijwilligers
toeval
afstand
onduidelijkheid

Echoot de formuleringen van slides 26 t/m 29.

Waarom moet je rollen in zorg goed herkennen?

Bespreek antwoorden zoals: goede samenwerking, duidelijke afspraken, grenzen herkennen, belasting signaleren, passende rolverdeling.

Wat neem jij mee uit deze les?

Exit ticket zonder goed of fout. Laat studenten kort terugkijken op hun leeropbrengst.

Welk verschil is nu voor jou het duidelijkst?

Exit ticket zonder goed of fout. Gebruik antwoorden om te zien wat extra herhaling nodig heeft.

Welk onderdeel vond jij het lastigst?

Exit ticket zonder goed of fout. Geeft zicht op lastige onderdelen van de les.

Begrippen

informele zorg - zorg of hulp door niet-beroepskrachten, meestal onbetaald

mantelzorg - langdurige en onbetaalde zorg voor iemand uit de eigen omgeving

familie - verwanten die steun of zorg kunnen geven

vrijwilliger - iemand die onbetaald helpt vanuit vrije keuze of via een organisatie

burenhulp - praktische of sociale steun van mensen die dichtbij wonen

sociaal netwerk - alle mensen rondom een zorgvrager die steun kunnen bieden

formele zorg - zorg door betaalde beroepskrachten met opleiding en verantwoordelijkheid

Deze slide heeft geen instructies