Hoe werkt een gletsjer?
In de Alpen liggen veel gletsjers met eeuwige sneeuw en gletsjerijs.
Hoe werkt een gletsjer?
• Grote hoeveelheid ijs en sneeuw schuift richting dal ijs smelt door hogere ⁰C ontstaan rivier
• Op weg naar beneden:
- neemt de gletsjer veel materiaal mee
- schuurt de gletsjer een breed en diep dal uit.
U-dal = breed, diep dal met steile wanden
erosie = schuren van het landschap door
ijs, water of wind.
Hoe werkt een gletsjer?
• Waar de gletsjer smelt, blijft
het puin achter.
gletsjerpuin of morene
algemene term = sediment
het neerleggen van
sediment = sedimentatie
De toekomst van gletsjers
Gletsjers ontstaan in berggebieden tijdens ijstijden.
• Lage temperatuur veel sneeuw blijft liggen gletsjers vullen dalen
Hogere temperatuur sneeuw smelt U-dalen zichtbaar
De toekomst van gletsjers
• Laatste 3 miljoen jaar:
- koude perioden gletsjers groeien
- warme perioden gletsjers krimpen
Door klimaatverandering verdwijnen gletsjers uit de Alpen:
- meer ijs smelt in het dal
- minder sneeuw blijft liggen hoog in de bergen
Bovenloop, middenloop, benedenloop
Een rivier stroomt van de bron naar de zee.
Rijn: begint in de Zwitserse Alpen (2.300 m)
eindigt in zee bij Nederland (0 m).
• Bovenloop: eerste deel van de rivier.
- smal maar steeds breder door smeltwater
en neerslag
- snelstromend door reliëf
- veel materiaal
- veel erosie
- vorming V-dalen
Bovenloop, middenloop, benedenloop
• Middenloop: tussen bovenloop en benedenloop.
- na Basel
- langzamere stroomsnelheid
- nog steeds erosie, maar ook neerleggen sediment
• Benedenloop: laatste deel tot aan de monding in zee.
- vanaf Bonn en Keulen
- brede rivier door water uit zijrivieren
- weinig reliëf: trage stroming, wijde bochten
- veel sedimentatie: eerst grind, later zand en klei
Stroomgebied
Vanuit het stroomgebied van de Rijn stroomt veel water
Nederland binnen.
2.200 m³ water per seconde
Stroomgebied
• De Rijn is in Nederland een gemengde rivier.
water uit smeltwater én neerslag.
ook: gletsjerrivieren en regenrivieren
De waterkringloop
De Rijn is een onderdeel van de waterkringloop.
1 water verdampt boven zee
2 warme, vochtige lucht stijgt op en koelt af
3 de waterdamp condenseert wolken
4 wind brengt wolken boven land
5 er kan neerslag vallen deel als sneeuw
6 deel smelt- en regenwater infiltreert in de
grond, deel verdampt
7 het water stroomt via rivieren, meren en
grondwater terug naar zee
Zee
Bij de monding van een rivier: veel sediment.
langzame stroming
dik pakket zand en klei
door golven en stormen verder verspreid
• De wind veroorzaakt golven.
hoe harder de wind, hoe hoger de golven
sedimentatie van zand
bij storm juist erosie
Zee
• Waddengebied:
- vloed: water stroomt naar de Waddenzee
- eb: water stroomt terug
vloedstroom heeft meer kracht
- zand en klei blijven achter
- langzame stroming: zand sedimenteert
- geen stroming: klei sedimenteert
Wind
Droog gebied zonder vegetatie: wind neemt
zand mee.
strand, duinen, woestijnen
Wind
• Wind neemt alleen kleine zandkorrels mee.
minder kracht dan water en ijs
wind met sediment veroorzaakt erosie
sedimentatie bij weinig wind (duinen)
Wind
• Door stof- en zandstormen kan zand uit de
woestijn ver worden verplaatst.
Midden- en Zuid-Amerika
Nederland
Bron 1 Veranderend landschap in de Alpen
De Alpen:
- hoger door naar elkaar bewegende platen
- lager door verwering
= het uit elkaar vallen van gesteente
• Oorzaken:
1 temperatuur:
- overdag: gesteente zet uit door warmte van de zon
- ‘s nachts: gesteente krimpt door afkoeling
gevolgen: scheuren water in scheuren water
bevriest grotere scheuren rotsblok valt uit elkaar
2 plantenwortels: maken scheuren ook groter
Bron 2 Het ontstaan van de Alpen
De aardkorst bestaat uit verschillende platen die op 3 manieren bewegen:
1 langs elkaar
2 uit elkaar er ontstaat nieuwe oceanische korst
3 naar elkaar gesteenten schuiven over elkaar heen bergen
Bron 3 Veranderend landschap in Nederland
Duizenden jaren van verwering, water,
wind en ijs: landschap is veranderd.
verplaatsing en sedimentatie
stenen, grind, zand, klei
• IJstijd 200.000 jaar geleden:
- dikke laag landijs tot in Nederland
- ontstaan stuwwallen
Bron 3 Veranderend landschap in Nederland
• IJstijd 115.000-12.000 jaar geleden:
- laatste ijstijd
- koude woestijn met nauwelijks plantengroei
- hele lage zeespiegel Noordzee door lage temperatuur
- door westenwinden: dekzand in Oost- en Zuid-Nederland