Kritisch kijken naar je eigen denken
Een eerste gedachte is nog geen feit: het is een mogelijke verklaring die je verder moet onderzoeken.
Kritisch kijken naar je eigen denken
Een eerste gedachte is nog geen feit: het is een mogelijke verklaring die je verder moet onderzoeken.
Open zonder definitie. Vraag kort: “Wie herkent dat een eerste indruk soms overtuigend voelt?” Laat twee reacties horen, maar bespreek ze nog niet.
Waar werken we naartoe?
Aan het einde kun je:
waarneming, interpretatie en aanname onderscheiden;
confirmation bias en framing herkennen;
een eerste gedachte toetsen en herzien;
dit toepassen op jouw patient journey.
Succes betekent: ik kan benoemen wat ik daadwerkelijk weet, wat ik zelf invul, welke informatie mijn gedachte kan nuanceren en welke vraag ik nog moet stellen.
Leg in één zin de koppeling met de verwerkingsopdracht en eindpresentatie: het uitgewerkte eigen voorbeeld kan later worden gebruikt bij “onderzoekende en kritische houding”.
Welke eigenschap hoort voor jou bij kritisch denken?
Gebruik dit als activering na de leerdoelen. Laat studenten eerst individueel één woord of korte frase invoeren. Verbind de opbrengst mondeling aan de voorbereiding: waarneming, betekenis geven, nieuwsgierigheid, redelijkheid en openstaan voor andere gedachten.
Aantekeningen maken volgens de Cornell-methode
Pak een Cornellblad van tafel.
Noteer rechts de belangrijkste informatie en voorbeelden tijdens de les. Schrijf niet alles op.
Schrijf bij de stopmomenten links de kernbegrippen of vragen.
Vergelijk jouw notities tussendoor met die van de docent.
Maak aan het einde uit je hoofd een korte samenvatting onderaan.
Zo denk je actief na over wat belangrijk is en heb je aan het einde bijna een complete samenvatting.
Wat (benoem en concretiseer)
Ik ga jullie leren hoe je aantekeningen kan maken volgens de Cornell-methode. Het maken van aantekeningen is een actieve verwerkingsstrategie, waarbij je tijdens de les al nadenkt over wat belangrijk is en wat je graag wil onthouden en daarvan maak je een korte notitie.
Wanneer (voor, tijdens, na)
Deze strategie zet ik in tijdens het leren, op het moment dat ik nieuwe informatie krijg aangereikt, dit kan tijdens het luisteren naar of tijdens het lezen van nieuwe informatie.
Waarom (voordelen benoemen)
Door het maken van aantekeningen met de Cornell-methode dwing ik mezelf onderscheid te maken tussen hoofd- en bijzaken.
Deze methode van aantekeningen maken zorgt dat ik later de informatie overzichtelijk kan raadplegen.
Door op een later moment de samenvatting van de Cornell-methode te maken, moet ik de informatie uit mijn geheugen proberen op te halen en herhaal ik stof wat ook een belangrijke leerstrategie is.
Hoe (modelleren - doe voor)
Ik schrijf boven aan het hoofdonderwerp (of thema). Vervolgens maak ik tijdens een uitleg of het lezen van een tekst aantekeningen in de rechterkolom. Daarna noteer ik links in de kolom de kernbegrippen, de belangrijkste begrippen, die ik heb gehoord of gelezen. De samenvatting laat ik nog even leeg.
Later, aan het eind van de les bijvoorbeeld, laat je studenten de samenvatting schrijven, terwijl ze de aantekeningen afdekken. Daardoor maak je het jezelf moeilijk, maar dat maakt wel dat je de stof beter onthoudt.
Instructie voor de docent
Print de template en deel uit aan studenten. Laat de eerste paar keer dat je deze methode inzet tussentijds zien wat jij als expert aan aantekeningen en kernbegrippen hebt genoteerd. Laat tijdens de vervolgopdracht voor de samenvatting ook zien hoe jouw samenvatting eruit ziet. Vervolgens laat je studenten het stapsgewijs steeds meer zelf doen. Op die manier kan de student het eigen werk controleren en leert de student stapsgewijs goed aantekeningen maken.
Zorg in de voorbereiding van je les er dus voor dat je alvast een Cornell-overzicht maakt, zoals jij hem als docent zou maken van de leerstof en deel die met je studenten, zodat ze daarvan kunnen leren.
Achtergrondinformatie
Het maken van aantekeningen maken is een actieve verwerkingsstrategie en heeft op verschillende manieren een positief effect op leren:
Studenten vertalen de leerstof in eigen woorden. Ze moeten goed luisteren en terplekke bedenken hoe en wat ze van de leerstof (zo beknopt mogelijk) opschrijven. Door het maken van aantekeningen denken ze na over wat ze horen en leren ze het belangrijkste op te schrijven.
Het maken van aantekeningen helpt om leerstof gemakkelijker te onthouden doordat je de leerstof actief verwerkt in je werkgeheugen (Surma et al., 2019).
Het is niet makkelijk om aantekeningen te maken over iets waar je nog niet veel weet. Daarom is het belangrijk studenten (stapsgewijs) een methode voor het maken van aantekeningen aan te leren, passend bij de inhoud van jouw vak.
Kritisch denken
Betekent dat je zelfstandig en onafhankelijk van anderen informatie analyseert en beoordeelt. Je komt door zorgvuldig na te denken tot je eigen, goed gefundeerde conclusies.
Deze slide heeft geen instructies
Hierbij horen kritische houdingsaspecten
Deze slide heeft geen instructies
Kritisch denken
Welk (voor)oordeel stel je uit?
Wat weet je zeker?
Welke vragen heb je?
Lees hierbij enkele korte casussen voor. Studenten moeten bij elke casus de 3 vragen in de dia beantwoorden.
Bespreek per casus opbrengst na. Hadden studenten dezelfde vooroordelen? Benadruk dat vooroordelen menselijk zijn.
Casus 1
Meneer De Groot, met beginnende dementie, raakt zichtbaar geïrriteerd wanneer de verpleegkundige zijn steunkousen wil aantrekken. Hij mompelt boos iets onverstaanbaars en trekt zijn been weg. De student besluit het nogmaals te proberen, maar meneer schreeuwt: “Blijf van me af!”
Casus 2
Mevrouw Kaya, die net is opgenomen met diabetes type 2, weigert een koolhydraatarme maaltijd. Ze zegt: “Ik eet wat ik wil. Dat suikergedoe geloof ik niet.”
Casus 3
Jeroen is een jonge man met een beenprothese na een ongeluk. Tijdens de ochtendzorg zegt hij tegen de student: “Laat mij dat maar doen, jij hoeft me niet steeds te helpen.”
Inzicht in je eigen manier van denken: belangrijk?
Ja dus!
Deze slide heeft geen instructies
Stelling: het is waardevol dat verpleegkundigen uiteenlopende normen en waarden hebben.
Eens
Oneens
Sta stil bij de persoonlijke en professionele invulling van het verpleegkundig beroep.
Prikkel studenten eventueel verder met deze stelling:
Dezelfde normen is heel fijn bij VTV, maar niet bij CoVa.
Raad de regel: 2–4–6
Ik heb een regel in mijn hoofd.
2 – 4 – 6 past bij mijn regel.
Bedenk in je tweetal een nieuwe reeks van drie getallen.
De verborgen regel is: drie getallen in oplopende volgorde. Accepteer dus ook decimalen en negatieve getallen als ze oplopen. Geef geen hints over even getallen of verschillen van +2.
Docentnotitie – verborgen regel bij 2-4-6
De verborgen regel is: ieder volgend getal is groter dan het vorige getal. Er zijn geen andere voorwaarden. De verschillen tussen de getallen hoeven niet gelijk te zijn en de getallen hoeven niet even of positief te zijn.
Voorbeelden die wel passen:
1 – 2 – 3
3 – 8 – 20
-10 – -4 – 2
1,5 – 1,7 – 6
Voorbeelden die niet passen:
6 – 4 – 2
2 – 2 – 4
1 – 5 – 3
Laat studenten in tweetallen een reeks bedenken waarmee zij hun eerste idee over de regel willen testen. Reageer uitsluitend met ‘past wel’ of ‘past niet’. Geef geen uitleg en geen hints over even getallen, stappen van +2 of oplopende getallen. Vragen studenten naar de voorwaarden, antwoord dan: ‘Dat moeten jullie onderzoeken. Bedenk een reeks waarmee je jouw idee kunt testen.’
Schrijf de geteste reeksen met de uitkomst zichtbaar op. Laat verschillende tweetallen een reeks testen voordat je de regel onthult. Wanneer een student de regel snel ontdekt, vraag diegene het antwoord nog even voor zichzelf te houden.
Studenten testen vaak reeksen zoals 8–10–12 of 20–22–24. Deze passen bij hun eerste idee én bij de verborgen regel. Daardoor krijgen zij bevestiging, maar weten ze nog niet of hun eigen regel werkelijk klopt. Een reeks als 1–3–8 of 2–3–10 zou het idee ‘even getallen met steeds +2’ juist kunnen tegenspreken.
Benadruk bij de nabespreking dat hun eerste idee niet vreemd of fout was. Het kritische punt is hoe zij het hebben onderzocht: zochten zij alleen naar voorbeelden die pasten, of ook naar een voorbeeld dat hun eerste gedachte kon tegenspreken?
Kern van de oefening: een eerste gedachte kan logisch klinken en meerdere keren bevestigd worden, maar daarmee hoeft zij nog niet juist of volledig te zijn. Kritisch denken vraagt dat je ook actief zoekt naar informatie die je eerste gedachte kan tegenspreken of nuanceren.
Test je idee
Welke reeks wil je testen?
Ik zeg alleen: past of past niet.
Laat meerdere duo’s testen. Geef uitsluitend “past” of “past niet”. Vraag na ongeveer twee bevestigende tests: “Welke reeks zou jullie eerste regel juist kunnen tegenspreken?” Stuur aan op pogingen die echt onderscheid maken tussen mogelijke regels.
Onderzoek je testgedrag
Welke regel dacht je eerst?
Welke voorbeelden testte je?
Zocht je vooral bevestiging?
Wat had jouw idee kunnen tegenspreken?
Wat zegt dit over kritisch denken?
antwoord is: Drie getallen in oplopende volgorde.
Koppel pas na studentreacties aan de e-learning. Kern: confirmation bias is de neiging om eerder te zoeken naar, zwaarder te wegen of beter te onthouden wat past bij wat je al denkt. Maak duidelijk dat iedereen deze neiging heeft; het is geen teken dat iemand dom of onzorgvuldig is.
Wat laat de 2–4–6-oefening vooral zien?
Confirmation bias
Filterbubbel
Waarnemingsfout
Groepsdruk
Toets de kern van slides 3 t/m 7. Veel studenten kiezen ten onrechte voor waarnemingsfout; benadruk dat het hier vooral gaat om bevestiging zoeken voor een voorlopige hypothese.
Vul de kernbegrippen aan
Mijn eerste regel was een eerste gedachte. Een passend voorbeeld is nog geen bewijs. Bij confirmation bias zoek of weeg ik eerder informatie die past bij wat ik al denk.
Echoot expliciet de formuleringen uit Mijn aantekeningen 1. Bespreek na afloop vooral waarom 'bewijs' hier sterker is dan 'feit'.
Welke test zou jouw eerste regel echt kunnen tegenspreken?
Verwachte elementen: een reeks kiezen die de eerste regel juist kan tegenspreken, bijvoorbeeld oneven getallen, ongelijke sprongen, decimalen of negatieve getallen zolang de reeks oploopt. Doel is redenering bespreken, niet één exact antwoord.
Mijn aantekeningen 1
Mijn eerste regel was een eerste gedachte
Een passend voorbeeld bewijst nog niet dat mijn regel klopt.
Confirmation bias: ik zoek of weeg eerder informatie die past bij wat ik al denk.
Kritische zet: zoek bewust een mogelijke weerlegging.
Cornell-checkpoint 1. Laat studenten eerst zelf noteren. Toon daarna dit model. Zij gebruiken ✓, + en ?. Maximaal twee punten aanvullen.
Kritisch is niet hetzelfde als kritiek
Kritisch denken = zorgvuldig onderzoeken vóór je oordeelt.
Niet: overal iets negatiefs van vinden.
Wel: je oordeel voorlopig houden en toetsen.
Behoud deze sterke kern uit de oude les. Voeg mondeling toe: “Een eerste indruk mag er zijn; je hoeft hem alleen nog niet als waarheid te behandelen.”
Wat denk je over deze student?
Yara komt 12 minuten na de start binnen. Ze gaat achterin zitten, opent haar laptop niet en kijkt meerdere keren op haar telefoon. Op een vraag van de docent zegt ze: “Ik weet het niet.”
Laat de casus neutraal staan. Geef nog geen mogelijke verklaringen en voorkom dat de eerste hardop uitgesproken mening de hele klas framet.
Eerst alleen
Schrijf voor jezelf op:
Mijn eerste gedachte is …
Wat weet ik daadwerkelijk?
Welke woorden in mijn antwoord geven al betekenis?
Geef twee minuten echte stilte. Vraag nog niet om klassikale antwoorden.
Onderzoek elkaars eerste blik
Welke interpretatie maakte je?
Welke aanname zat daarin?
Welke informatie lijkt je eerste gedachte te ondersteunen?
Welke informatie kan die gedachte tegenspreken of nuanceren?
Welke andere verklaring is mogelijk?
Welke vraag stel je vóór je concludeert?
Laat studenten één oordeelwoord vervangen door een concrete beschrijving, bijvoorbeeld “ongeïnteresseerd” wordt “keek drie keer op haar telefoon”. Een andere verklaring hoeft niet waar te zijn; het doel is ontdekken dat de eerste verklaring niet de enige mogelijke is.
Van waarneming naar conclusie
WAARNEMING / GEGEVEN
Wat zag, hoorde, las of mat ik?
INTERPRETATIE
Welke betekenis geef ik daaraan?
AANNAME
Welke oorzaak, bedoeling of motivatie vul ik in?
VOORLOPIGE HYPOTHESE
Wat denk ik dat er aan de hand kan zijn?
Bouw de vier stappen één voor één op. Leg uit dat een patiëntuitspraak waarneembaar is als uitspraak, maar dat de inhoud daardoor nog geen objectief feit is. Vaste vragen: Wat weet ik? Wat vul ik in? Wat ontbreekt? Wat kan ook?
Maak de beschrijving preciezer
Sleep naar: waarneming – interpretatie – aanname
“Yara keek drie keer op haar telefoon.”
“Yara zei: ‘Ik weet het niet.’”
“Yara is ongeïnteresseerd.”
“Yara wilde niet meedoen.”
Modelantwoord: “keek drie keer” en “zei letterlijk” = waarneming; “ongeïnteresseerd” = interpretatie; “wilde niet” = aanname over motivatie.
Mijn aantekeningen 2
Waarneming/gegeven = concreet en controleerbaar beschreven.
Interpretatie = de betekenis die ik geef.
Aanname = een niet-gecontroleerde verklaring.
Mijn eerste gedachte is een hypothese, geen feit.
Vaste vragen: Wat weet ik? Wat vul ik in? Wat ontbreekt? Wat kan ook?
Cornell-checkpoint 2. Eerst eigen notities, dan model tonen. Laat maximaal twee bewuste aanvullingen kiezen.
Waarom dit verpleegkundig relevant is
Een label stuurt wat je vraagt, rapporteert en doet.
“Werkt niet mee” leidt mogelijk tot overtuigen.
“Is bang om te vallen” leidt mogelijk tot doorvragen, veiligheid onderzoeken en samen beslissen.
Maak duidelijk dat beide interpretaties mogelijk zijn. Professionele kwaliteit zit in toetsen vóór handelen, niet in doen alsof je nooit een eerste indruk hebt.
Welke zin is een aanname?
Yara zei: ik weet het niet
Yara kwam 12 minuten later
Yara keek op haar telefoon
Yara wilde niet meedoen
Toets slides 8 t/m 15. De drie foutopties zijn waarneembare gegevens; de correcte optie vult motivatie in.
Van beschrijving naar conclusie
Een waarneming/gegeven beschrijf ik concreet en controleerbaar. Een interpretatie is de betekenis die ik geef. Een aanname is een niet-gecontroleerde verklaring. Daarom behandel ik mijn eerste gedachte als een voorlopige hypothese.
Laat studenten de volgorde van de denkstappen hardop verantwoorden. De kracht zit in het onderscheid tussen beschrijven, betekenis geven en invullen.
Hoe maak je een oordeel over Yara neutraler en preciezer?
Verwachte elementen: vervang een oordeelwoord door een concrete, observeerbare beschrijving, bijvoorbeeld 'ongeïnteresseerd' door 'opende haar laptop niet en keek meerdere keren op haar telefoon'. Bespreek waarom neutraler formuleren ruimte maakt voor onderzoek.
Dezelfde casus, een andere bril
Pak een A- of B-kaart.
Lees alleen jouw eigen kaart.
Markeer straks:
drie details die jou vooral opvallen;
jouw voorlopige verklaring;
één verpleegkundige vraag.
Deel de frames om en om uit en voorkom dat studenten vooraf elkaars kaart zien.
Kaart A: “Mevrouw De Jong werkt onvoldoende mee aan haar herstel.”
Kaart B: “Mevrouw De Jong voelt zich onzeker en begrijpt de situatie nog niet goed.”
Analyseer Mevrouw De Jong
Mevrouw De Jong is 74 jaar en is na een heupoperatie weer thuis. De wijkverpleegkundige komt langs. Mevrouw doet haar oefeningen weinig, stelt veel vragen en zegt dat ze het allemaal “maar gedoe” vindt. Haar dochter zegt dat haar moeder vroeger altijd zelfstandig was en nu snel geïrriteerd raakt. In het dossier staat dat mevrouw moeite heeft met traplopen en bang is om te vallen.
bespreek in tweetallen:
Welke informatie bevestigt jullie bril?
Welke informatie past er minder goed bij?
Welke andere verklaring is mogelijk?
Welke verpleegkundige vraag zouden jullie stellen?
Laat beide groepen actief zoeken naar informatie die hun frame minder vanzelfsprekend maakt. Start een timer van vijf minuten.
Vergelijk A en B
Wat viel groep B vooral op?
Jullie lazen exact dezelfde informatie. Wat veranderde?
Tweetallen met bril A
Tweetallen met bril B
Wat viel groep A vooral op?
Noteer verschillen in geselecteerde details, verklaringen en vragen. Bespreek dat woorden als “weinig” en “veel” al vaag of beoordelend kunnen zijn: hoeveel is precies weinig of veel?
Framing stuurt je aandacht
Een frame is een bril, geen bewijs.
Tegenstrategie:
beschrijf zo neutraal en precies mogelijk;
zoek wat niet bij je eerste frame past;
verken een ander perspectief;
vraag de patiënt.
Koppel in één zin aan filterbubbel: herhaalde of eenzijdige informatie kan een bestaand frame versterken. Maak hiervan geen apart hoofdthema.
Mijn aantekeningen tussentijds voorbeeld
Framing beïnvloedt wat mij opvalt en welke betekenis ik geef.
“Werkt niet mee” en “voelt zich onzeker” zijn interpretaties.
Ik corrigeer door neutraler te beschrijven, een ander perspectief te zoeken en een open vraag te stellen.
Cornell-checkpoint 3. Eerst zelf, dan model. Vraag één student welk punt die nog niet had en bewust toevoegt.
Welke stap helpt jou het meest tegen framing?
Neutraler beschrijven
Tegeninformatie zoeken
Ander perspectief
Open vraag stellen
Deze slide heeft geen instructies
Van houding naar gedrag
Pak je ingevulde vragenlijst.
Kies privé één aspect dat jou helpt om niet te snel te oordelen.
Maak het concreet:
Als ik merk dat ik al een oordeel heb, dan …
Voorbeelden:
nieuwsgierigheid → ik stel eerst een open vraag
openstaan → ik formuleer minimaal één andere verklaring
redelijkheid → ik weeg ook informatie die niet bij mijn eerste gedachte past
Vraag geen scores plenair. Cornell-checkpoint 4: studenten noteren links “Welke houding helpt mij?” en rechts hun persoonlijke denkactie.
Onderzoek je eerste blik
Werk in drietallen. Per ronde: 6 minuten.
A – Verteller: wat gebeurde en wat dacht je eerst (= huiswerk)?
B – Feitenzoeker: wat weten we daadwerkelijk?
C – Uitdager: wat kan er óók aan de hand zijn?
Benoem vóór de start de privacyregels. Laat geen herleidbare patiëntinformatie delen. Geen namen, locaties, zeldzame aandoeningen of andere herleidbare patiëntinformatie; anonimiseren of licht fictionaliseren mag. Bied zonder verdere uitleg een reserve-casus aan. Student B en C luisteren eerst en geven geen diagnose of advies.
Zo verloopt één ronde
0–1 min Verteller
1–3 min Feitenzoeker
3–5 min Uitdager
5–6 min Verteller kijkt opnieuw
Daarna rollen wisselen:
Ronde 1: A vertelt, B feitenzoeker, C uitdager
Ronde 2: B vertelt, C feitenzoeker, A uitdager
Ronde 3: C vertelt, A feitenzoeker, B uitdager
Zet een timer van zes minuten met duidelijke tussenstops. Verteller eindigt met “Mijn eerste gedachte was …, omdat …”. Feitenzoeker vraagt wat letterlijk gezien, gehoord of gelezen is en waar interpretatie of aanname begint. Uitdager zoekt tegeninformatie, een ander perspectief en een open vraag. De laatste minuut herformuleert de verteller het eigen inzicht.
Kijk opnieuw
Mijn eerste gedachte was …
Wat ik daadwerkelijk weet is …
Mijn interpretatie of aanname was …
Informatie die mijn gedachte nuanceert is …
Een andere mogelijke verklaring is …
Wat ik nog wil weten of vragen is …
Mijn herziene inzicht is …
Wat ik eerst als vanzelfsprekend zag, blijkt bij nader inzien …
Cornell-checkpoint 5. Laat iedere student dit voor de eigen casus in de notities invullen. Dit is direct bruikbaar voor de verwerkingsopdracht en later voor het onderdeel “onderzoekende en kritische houding” in de eindpresentatie.
Sluit je notities
Bedek de rechterkolom. Beantwoord links uit je hoofd:
Wat is confirmation bias?
Wat is het verschil tussen waarneming, interpretatie en aanname?
Wat doet framing?
Welke denkactie helpt mij?
Geef ongeveer 90 seconden zonder spieken. Daarna mogen studenten rechts controleren en gericht verbeteren.
Herhaal de denkactie
Als ik merk dat ik al een oordeel heb, stel ik eerst een open vraag. Daarna benoem ik wat ik daadwerkelijk weet, zoek ik nuancerende informatie en formuleer ik minstens één andere verklaring.
Gebaseerd op de taal van slides 21 t/m 25. Bespreek dat ondersteunende informatie óók relevant is, maar dat hier juist de correctie op te snel oordelen centraal staat.
Welke kritische vervolgvraag past bij jouw eigen casus?
Doel is transfer naar de eigen patient journey. Goede antwoorden noemen een concrete kritische vervolgvraag, gekoppeld aan wat nog onduidelijk is in de eigen casus, zonder herleidbare patiëntinformatie te delen.
Schrijf je Cornell-samenvatting
Schrijf onderaan 4–5 zinnen.
Gebruik minimaal drie begrippen uit de les én verbind ze aan jouw patient journey.
Laat studenten eerst volledig zelf schrijven. Toon pas daarna pagina 28.
Mijn samenvatting
Kritisch denken betekent dat ik mijn eerste gedachte behandel als een voorlopige hypothese. Ik onderscheid wat ik waarneem van mijn interpretatie en aannames. Ik zoek ook informatie die mijn idee kan tegenspreken of nuanceren. Omdat framing mijn aandacht stuurt, verken ik een ander perspectief en stel ik een open vraag. In mijn patient journey betekent dit dat ik …
Laat dit niet overschrijven. Studenten markeren één zin die bij hen al sterk is en verbeteren gericht één zin in hun eigen samenvatting.
Exit ticket
Wat ik eerst als vanzelfsprekend zag, blijkt bij nader inzien …
De kritische vraag die ik in mijn patient journey nog wil stellen is …
Laat digitaal inleveren of laat studenten een foto van het onderste Cornell-vak bewaren. Benoem dat de Cornell-samenvatting de conceptversie voor de verwerking is.
Na de les
Gebruik je Cornell-notities en trio-uitwerking om de verwerkingsvragen af te ronden.
Bewaar dit materiaal voor het onderdeel “onderzoekende en kritische houding” in je eindpresentatie.
Laat deze pagina na het exit ticket staan. Voeg alleen een concrete deadline toe als die bekend is.
Wat uit deze les ga jij bewust anders doen?
Metacognitieve reflectie zonder goed/fout. Laat studenten kort en persoonlijk formuleren wat hun denken vandaag heeft verschoven.
Welk begrip uit deze les blijft het sterkst hangen?
Gebruik dit als snelle gezamenlijke oogst na de les. Laat studenten eventueel één woord kiezen uit de vaste termen: waarneming/gegeven, interpretatie, aanname, voorlopige hypothese, confirmation bias, framing.
Welk onderdeel hielp jou het meest om scherper te denken?
Metacognitieve afsluiting. Verwachte antwoorden gaan over stilte om eerst zelf te noteren, duo- of trio-uitwisseling, de 2–4–6-oefening, de Yara-casus of het A/B-frame.
Eerst oefenen met een veilige casus
Een student komt regelmatig net te laat.
Hij zit achterin, heeft de voorbereiding niet gemaakt,
kijkt op zijn telefoon en zegt:
"Ik snap eigenlijk niet wat ik hiermee moet."
Introduceer deze casus als veilige oefensituatie voordat studenten hun eigen patient journey bespreken. Houd de toon onderzoekend, niet beoordelend.
Snelle betekenis ligt voor de hand
Mogelijke eerste gedachten zijn bijvoorbeeld:
ongemotiveerd
niet geïnteresseerd
respectloos
overbelast
snapt de link met de praktijk niet
Eenzelfde situatie kan dus meerdere verklaringen oproepen.
Laat zien dat ook hier verschillende eerste gedachten mogelijk zijn. Dit voorkomt dat studenten de casus meteen in één richting trekken.
Wat weten we hier echt?
Wat we daadwerkelijk weten:
hij komt regelmatig net te laat
hij gaat achterin zitten
hij heeft de voorbereiding niet gemaakt
hij kijkt een paar keer op zijn telefoon
hij zegt dat hij niet weet wat hij hiermee moet
Meer weten we nog niet.
Benadruk dat dit de beschrijvende laag is. Alles daarboven vraagt om interpretatie. De laatste zin is belangrijk: meer weten we nog niet.
Waar beginnen aannames?
Snelle interpretaties of aannames kunnen zijn:
hij wil niet leren
hij neemt de opleiding niet serieus
hij is lui
hij vindt de docent niet goed
Dat zijn mogelijke verklaringen, geen feiten.
Maak expliciet dat sommige uitspraken hard of sturend klinken juist omdat ze snel als feit worden behandeld. Laat studenten oefenen met het taalverschil tussen beschrijven en invullen.
Wat kan bevestigen of nuanceren?
Informatie die een gedachte bevestigt:
te laat komen
voorbereiding missen
afgeleid lijken
Informatie die tegenspreekt of nuanceert:
misschien werkt hij naast de studie veel
misschien is er stress of mantelzorg thuis
misschien begrijpt hij de stof niet en haakt hij af
Benadruk dat nuance niet bedoeld is om gedrag goed te praten, maar om het beeld vollediger te maken. Het gaat om beter begrijpen vóór je concludeert.
Welke vraag helpt verder?
Voorbeelden van kritische vragen:
Wat maakt dat de voorbereiding niet lukt?
Wat begrijp je nog niet goed?
Wat speelt er op dit moment nog meer?
Wat heb jij nodig om de link met de praktijk te zien?
Vragen openen vaak meer dan oordelen.
Gebruik deze slide om de stap van denken naar professioneel handelen te maken. Kritisch denken blijft niet in je hoofd; het stuurt ook welk gesprek je voert.
Welke vraag past het best bij kritisch denken?
Waarom doe je nooit mee?
Vind je de opleiding onzin?
Wat maakt dat de voorbereiding niet lukt?
Ben je gewoon ongemotiveerd?
De juiste optie opent het gesprek en zoekt naar ontbrekende informatie. De andere opties sturen al naar een oordeel of aanname.
Wat gebeurt hier het snelst in deze casus?
Waarnemen
Invullen
Doorvragen
Bijstellen
Deze slide heeft geen instructies