Pathologie van het zenuwstelsel
Pathologie van het zenuwstelsel
Open met het idee dat de hersenen voortdurend zuurstof nodig hebben. Koppel CVA direct aan uitval van hersenfuncties doordat een deel van de hersenen tijdelijk of blijvend geen goede bloedvoorziening krijgt.
Planning
Terugblik op vorige les
Bespreken van de leerdoelen
Uitleg over CVA
Uitleg over NAH
Afsluiting
Deze slide heeft geen instructies
Terugblik op vorige les: Voedings deficiëntie
Wat verstaan we onder volwaardige voeding?
Wat zijn de mogelijke gevolgen van obesitas?
Wat zijn de mogelijke risico's van ondergewicht?
Koolhydraten, eiwitten, vetten, vitamine, mineralen, voedingsvezels en water.
Hart en vaatziekte, diabetes type 2, gewrichtsproblemen, leververvetting en psychische en sociale problemen.
Verhoogde werking van de schildklier (hyperthereoidie) en cahesie (verminderde kracht)
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoelen
Ik kan uitleggen wat een CVA is, welke vormen er zijn en welke gevolgen een CVA kan hebben.
Ik kan uitleggen wat niet-aangeboren hersenletsel (NAH) is en welke zichtbare, cognitieve, communicatieve, gedragsmatige en emotionele gevolgen daarbij kunnen horen.
Deze slide heeft geen instructies
Eerst wat vragen
Wat hebben onze hersenen nodig om goed te kunnen functioneren?
Hoe komen zuurstof en voedingsstoffen bij de hersenen terecht?
Welke functie hebben de bloedvaten in het lichaam?
zuurstof en voedingsstoffen
Via bloedvaten
Het vervoeren van zuurstof en voedingsstoffen
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een CVA?
Een CVA betekent letterlijk: cerebro vasculair accident, een probleem met de bloedvaten van de hersenen. Wordt ook wel een beroerte genoemd.
Er gaat iets mis met de bloedtoevoer naar een deel van de hersenen. Daardoor krijgt dat gebied te weinig zuurstof en kunnen hersencellen beschadigen of afsterven.
Benadruk dat CVA de verzamelnaam is. De leerling hoeft nog niet meteen alle vormen uit elkaar te houden; dat volgt in de volgende slides.
Twee hoofdvormen
Een CVA komt vooral voor in twee vormen:
Herseninfarct: een bloedvat raakt vernauwd of verstopt
Hersenbloeding: een bloedvat scheurt open
Beide vormen verstoren de werking van hersenweefsel, maar op een andere manier.
Gebruik deze slide als overgang naar de twee subonderwerpen: afsluiting tegenover scheuring van een bloedvat.
Wat gebeurt er bij een CVA?
Wat zou er gebeuren als een bloedvat in de hersenen verstopt raakt?
Verstopt bloedvat → minder bloed naar hersengebied → zuurstoftekort → schade aan hersencellen → uitval van hersenfuncties
Die uitval kan plotseling ontstaan, bijvoorbeeld in bewegen, spreken, zien of begrijpen.
De pijlen zijn hier functioneel: dit is de kernketen van het ontstaan van uitval bij een CVA.
Waarom is zuurstof zo belangrijk?
Hersencellen zijn erg gevoelig voor zuurstoftekort.
Als de bloedvoorziening stopt of sterk afneemt, kunnen hersencellen in korte tijd uitvallen en niet maar functioneren. Dit kan directe gevolgen hebben.
Leg het verband structuur-functie: welk deel van de hersenen getroffen wordt, bepaalt welke uitval zichtbaar is.
Hoe ontstaat een verstopping?
Een belangrijke oorzaak is slagaderverkalking.
Vetachtige stoffen, cholesterol en ander materiaal kunnen zich ophopen. Hierdoor ontstaat een verdikking (plague) die het bloedvat vernauwen. Vorming van bloedstolsels.
Noem dat het om een proces gaat dat vaak al langer bezig is voordat klachten plotseling optreden.
Van beschadigd bloedvat naar infarct
Wat zou er kunnen gebeuren als er een stuk stolsel of afzetting losschiet?
Als er een stukje stolsel of afzetting losschiet kan het verderop een kleiner bloedvat blokkeren.
Dan ontstaat er een herseninfarct, het gebied achter de afsluiting krijgt dan geen zuurstof meer.
Maak duidelijk dat de blokkade niet altijd precies ontstaat op de plek waar het probleem begon.
TIA en herseninfarct
Een TIA is een tijdelijke afsluiting van een bloedvat in de hersenen.
De klachten lijken op een beroerte, maar verdwijnen weer. Een TIA is wel een ernstige waarschuwing: de kans op een echt herseninfarct is groter.
Gebruik dezelfde term consequent: TIA staat voor Transient Ischaemic Attack. Benadruk dat tijdelijk verdwijnen van klachten niet betekent dat het onschuldig is.
Hersenbloeding
Een hersenbloeding is een ernstige vorm van een beroerte.
Bij een hersenbloeding scheurt een bloedvat, waardoor bloed in of rondom de hersenen stroomt. Dat veroorzaakt directe schade aan het hersenweefsel.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom is een bloeding schadelijk?
Het bloed neemt ruimte in binnen de schedel.
Daardoor wordt hersenweefsel weggedrukt en beschadigd. Niet alleen het gescheurde bloedvat geeft schade, maar ook de druk op het omliggende weefsel.
Benadruk dat de schedel een gesloten ruimte is; extra druk kan dus snel gevaarlijk worden.
Oorzaken van een hersenbloeding
Zwakke plekken in de vaatwand kunnen ontstaan door:
hoge bloeddruk
slagaderverkalking
Daardoor neemt de kans toe dat een bloedvat scheurt.
Laat het verschil zien met het herseninfarct: daar is afsluiting het probleem, hier is scheuring het probleem.
Aneurysma
Een aneurysma is een plaatselijke zwakke plek of uitstulping in een bloedvat.
Zo'n zwakke plek kan gemakkelijker scheuren. Daardoor is de kans op een hersenbloeding groter.
Houd de definitie eenvoudig en functioneel; het doel is vooral dat leerlingen het als risicofactor voor bloeding herkennen.
Trombolyse
Bij sommige CVA's kan trombolyse worden toegepast.
Dit is een behandeling binnen ongeveer 6 uur, waarbij zware medicatie wordt gegeven om een stolsel op te lossen.
Wel bij een herseninfarct niet bij een hersenbloeding.
Benadruk dat trombolyse hoort bij een stolsel dat een bloedvat afsluit, dus bij een herseninfarct en niet bij een hersenbloeding.
Lichamelijke gevolgen
Een CVA kan leiden tot:
verlamming
verwaarlozing van een lichaamshelft
problemen met zien
vermoeidheid
incontinentie
problemen met coördinatie en evenwicht
'Verwaarlozing' kun je kort toelichten als minder aandacht hebben voor één kant van het lichaam of de ruimte.
Gevolgen voor denken en geheugen
ruimtelijke waarneming
geheugenstoornissen
moeite met handelen
spreken en begrijpen van taal (afasie)
verwerken van prikkels
begrip en leervermogen
Geheugen en handelen
Cognitieve problemen
Leg uit dat cognitieve gevolgen soms minder zichtbaar zijn dan verlamming, maar in het dagelijks leven veel invloed kunnen hebben.
Gevolgen voor gedrag
Na een CVA kan gedrag veranderen, bijvoorbeeld:
impulsief gedrag
verlies van interesse en initiatief
minder flexibel zijn
veranderd tijdsbesef
gehaast gedrag
Maak duidelijk dat dit neurologische gevolgen kunnen zijn en niet simpelweg 'karakterveranderingen'.
Emotionele gevolgen
Veel mensen krijgen ook emotionele klachten, zoals:
angststoornis
emotionele labiliteit
dwangmatig huilen
frustratie
Deze reacties hebben invloed op herstel en dagelijks functioneren.
Noem dat emoties zowel door hersenschade als door de impact van de situatie kunnen veranderen.