04 Doorstroom: opleiden en ontwikkelen
Kerntaak 2: Voert werkzaamheden uit in het kader van het personeelsbeleid
04 Doorstroom: opleiden en ontwikkelen
Kerntaak 2: Voert werkzaamheden uit in het kader van het personeelsbeleid
Open met het idee dat opleiden binnen HRM geen losse cursus is, maar onderdeel van doorstroom en ontwikkeling van medewerkers binnen de organisatie.
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat opleidingsbeleid inhoudt, welke functies en vormen van opleiden er zijn, hoe een opleidingsplan en opleidingsproces zijn opgebouwd en hoe opleidingsactiviteiten op vijf niveaus worden geëvalueerd.
weet je wat opleidingsbeleid inhoudt.
weet je welke functies opleidingsactiviteiten kunnen hebben.
ken je de verschillende opleidingsvormen.
weet je het verschil tussen een training, cursus, opleiding en coachingstraject.
weet je uit welke stappen een opleidingsplan bestaat en waarvoor dit dient.
weet je uit welke fasen het opleidingsproces bestaat.
kun je de opleidingsactiviteit op vijf niveaus evalueren.
Opleidingsbeleid in HRM
Opleidingsbeleid is de strategische visie van een organisatie op leren en ontwikkelen. De arbeidsmarkt veranderd en vraagt andere kennis en vaardigheden.
Het beschrijft:
waarom de organisatie in ontwikkeling investeert
welke kennis en vaardigheden nodig zijn
hoe opleiden bijdraagt aan organisatiedoelen
hoe medewerkers hun employability versterken
Benadruk dat opleidingsbeleid op beleidsniveau ligt: het gaat om richting en keuzes, niet alleen om losse trainingen.
Koppeling met organisatiedoelen
Opleidingsbeleid staat niet op zichzelf.
betere prestaties
inspelen op verandering
kwaliteit en innovatie
inzetbaarheid van personeel
Maak de koppeling expliciet: als de organisatie bijvoorbeeld digitaliseert of klantgerichter wil werken, moeten leeractiviteiten daarop aansluiten.
Opleidingsnoodzaak en opleidingsbehoefte
Er is een verschil tussen opleidingsnoodzaak en opleidingsbehoefte.
Opleidingsnoodzaak: scholing is nodig door een probleem of verandering in het werk.
Opleidingsbehoefte: een medewerker of groep heeft een wens of behoefte om zich te ontwikkelen.
Niet elke behoefte is direct noodzakelijk, en niet elke noodzaak wordt vanzelf als behoefte gevoeld.
Veel studenten halen deze begrippen door elkaar. Noodzaak komt vaker voort uit organisatiedoelen of functie-eisen; behoefte kan ook vanuit de medewerker zelf komen.
Wanneer is scholing nodig?
Een opleidingsnoodzaak ontstaat vaak door:
nieuwe taken of systemen
kwaliteitsproblemen
veranderende wet- of regelgeving
gewenste doorgroei of doorstroom
Koppel dit aan doorstroom binnen HRM: ontwikkeling is niet alleen herstel van tekorten, maar ook voorbereiding op nieuwe rollen.
Functies van opleiden
Opleidingsactiviteiten kunnen verschillende functies hebben:
ontwikkeling in de eigen functie
loopbaanontwikkeling en doorstroom
bijdrage aan organisatieontwikkeling
het motiveren en binden van medewerkers
versterken van employability (in het Nederlands vaak vertaald als inzetbaarheid of arbeidsmarktwaarde)
Laat zien dat opleiden zowel de medewerker als de organisatie dient. Dat maakt het een typisch HRM-onderwerp met belangen aan beide kanten.
Wat beschrijft opleidingsbeleid vooral?
Strategische visie
Dagelijkse planning
Functioneringsgesprek
Salarisbeleid
Correct is strategische visie: opleidingsbeleid gaat over richting en keuzes van de organisatie rond leren en ontwikkelen.
Kernbegrippen aanvullen
Een organisatie formuleert opleidingsbeleid als strategische visie op leren en ontwikkelen. Een opleidingsnoodzaak ontstaat vaak door veranderingen in het werk, terwijl een opleidingsbehoefte vaker laat zien wat een medewerker wil ontwikkelen. Zo draagt scholing ook bij aan employability en doorstroom.
De begrippen komen uit de eerste inhoudsblok: beleid = strategische visie, noodzaak = nodig door werk/verandering, behoefte = ontwikkelwens, employability = inzetbaarheid.
Ontwikkeling in de eigen functie
Bij ontwikkeling in de eigen functie gaat het om beter functioneren in huidig werk.
Voorbeelden:
vakkennis actualiseren (Ben je nog helemaal bij met je vakkennis)
nieuwe werkmethoden leren (omgaan met nieuwe machines)
fouten verminderen
zelfstandiger werken
Deze slide heeft geen instructies
Loopbaan en organisatie
Opleiden ondersteunt ook bredere groei.
voorbereiding op een volgende functie
inzetbaarheid op meerdere plekken
ondersteuning van verandering in de organisatie
Leg het verband met doorstroom uit: wie breder inzetbaar is, kan gemakkelijker intern doorgroeien of van rol veranderen.
Motivatie en binding
Opleiden werkt vaak motiverend.
Medewerkers ervaren dat de organisatie in hen investeert. Dat kan leiden tot:
meer betrokkenheid
meer zelfvertrouwen
grotere bereidheid om te blijven
meer verantwoordelijkheid in het werk
Plaats hierbij wel de nuance dat scholing alleen motiveert als deze aansluit bij werk, mogelijkheden en verwachtingen.
Welke functie van opleiden lijkt jou in HRM het belangrijkst?
Bespreek dat antwoorden kunnen verwijzen naar ontwikkeling in eigen functie, loopbaanontwikkeling, organisatieontwikkeling, motivatie/binding en employability. Laat studenten hun keuze kort toelichten.
Welke functie past bij opleiden voor een volgende rol?
Motivatie
Loopbaanontwikkeling
Fouten verminderen
Vakkennis actualiseren
De distractors komen uit andere functies van opleiden. Voorbereiding op een volgende functie hoort bij loopbaanontwikkeling en doorstroom.
Opleidingsvormen
Belangrijke opleidingsvormen zijn:
intern opleiden
extern opleiden
incompany opleiden
e-learning/onlineleren
blended learning
De keuze hangt af van doel, doelgroep, kosten en praktische mogelijkheden.
Hier gaat het om de vorm waarin leren wordt georganiseerd, niet om het type activiteit zoals training of coaching.
Intern en extern opleiden
Extern opleiden
Intern opleiden
verzorgd door een externe aanbieder
vaak specialistische kennis
nuttig als expertise intern ontbreekt
georganiseerd binnen de eigen organisatie
sluit vaak direct aan op praktijk
kennis van de eigen context staat centraal
Gebruik eventueel voorbeelden zoals een interne instructie door een ervaren collega versus een vakgerichte cursus bij een opleider.
Incompany en online leren
training voor medewerkers van één organisatie
inhoud op maat voor de werksituatie
vaak op eigen locatie of digitaal
E-learning en blended
e-learning/onlineleren: leren via digitale omgeving
blended learning: combinatie van online en fysiek leren
flexibel in tijd en plaats
Incompany opleiden
Maak duidelijk dat incompany iets zegt over voor wie de opleiding is ingericht, terwijl online of blended iets zegt over de manier van aanbieden.
De juiste vorm kiezen
Een passende vorm sluit aan bij:
het leerdoel
de doelgroep
beschikbare tijd
budget en planning
gewenste praktijkkoppeling
Verbind dit later met het opleidingsplan: de keuze voor een vorm moet onderbouwd zijn, niet toevallig.
Training, cursus, opleiding, coaching
Deze begrippen lijken op elkaar, maar verschillen in duur, diepgang en doel.
Training: gericht oefenen van vaardigheden
Cursus: afgebakend onderwerp of kennisgebied
Opleiding: uitgebreider leertraject met bredere opbouw
Coachingstraject: persoonlijke begeleiding bij ontwikkeling of gedrag
Benadruk dat organisaties deze termen soms los gebruiken, maar dat het onderscheid helpt om een passende leerinterventie te kiezen.
Wanneer kies je wat?
Meer geschikt voor...
Meer geschikt voor...
Training
vaardigheid oefenen
Cursus
kennis opdoen over één onderwerp
Opleiding
bredere ontwikkeling over langere tijd
Coachingstraject
individueel gedrag, reflectie en toepassing
Laat studenten zien dat de keuze samenhangt met de vraag: moet iemand iets weten, kunnen, of duurzaam anders gaan handelen?
Wat is blended learning?
Alleen intern leren
Alleen online leren
Extern maatwerk
Online en fysiek
Controleer hier of studenten vorm en doelgroep niet door elkaar halen.
Vormen en activiteiten
Bij intern opleiden wordt scholing binnen de eigen organisatie verzorgd. Een coachingstraject richt zich juist op persoonlijke begeleiding bij ontwikkeling of gedrag. Wie vooral een vaardigheid wil oefenen, kiest eerder voor een training, terwijl blended learning online en fysieke leeractiviteiten combineert.
Laat studenten onderscheid maken tussen opleidingsvormen en typen leeractiviteiten.
Het doel van een opleidingsplan
Een opleidingsplan legt vast hoe een organisatie of afdeling opleiden gericht aanpakt.
Het plan helpt om:
keuzes te onderbouwen
doelen helder te maken
middelen en planning af te spreken
opleiden te verbinden aan beleid
Opleidingsbeleid is de strategische richting; het opleidingsplan werkt die richting concreet uit voor een periode, afdeling of doelgroep.
Opbouw van een opleidingsplan
Een opleidingsplan bevat meestal:
de opleidingsnoodzaak
de opleidingsbehoefte
concrete leerdoelen
randvoorwaarden
mogelijke opleidingsactiviteiten
de gekozen aanpak en planning
Gebruik consequent dezelfde begrippen als in het leerdoel; dit helpt studenten structuur zien in het onderwerp.
Leerdoelen en randvoorwaarden
Een goed leerdoel maakt duidelijk wat iemand na afloop moet kennen of kunnen.
Randvoorwaarden zijn voorwaarden om de scholing te laten slagen, zoals tijd, budget, begeleiding en steun van de leidinggevende.
Benadruk dat leerdoelen richting geven aan keuze, uitvoering en evaluatie. Zonder randvoorwaarden blijft ook een goed plan vaak op papier staan.
Van mogelijkheden naar planning
Na het verkennen van opleidingsmogelijkheden volgt de keuze.
Daarbij let de organisatie op:
aansluiting bij het leerdoel
haalbaarheid in de praktijk
kosten en tijd
startmoment, duur en volgorde van activiteiten
Hier kun je teruggrijpen op de eerdere slides over opleidingsvormen en verschillen tussen training, cursus, opleiding en coaching.
Wat hoort in een opleidingsplan bij de voorwaarden voor succes?
Randvoorwaarden
Tevredenheid
Leerresultaat
ROI
Randvoorwaarden zijn bijvoorbeeld tijd, budget, begeleiding en steun van de leidinggevende.
Opbouw van een opleidingsplan
Een opleidingsplan maakt duidelijk hoe opleiden wordt aangepakt. Daarin staan de leerdoelen centraal, omdat die richting geven aan de keuze voor activiteiten. Ook de randvoorwaarden moeten helder zijn, zoals tijd en budget. Daarna volgt de gekozen aanpak met een concrete planning.
Deze invuloefening laat de logische opbouw van het plan terugkomen.
Fasen van het opleidingsproces
Het opleidingsproces kent vier hoofdfasen:
leerdoelen bepalen
uitvoering van de opleidingsactiviteit
begeleiding bij toepassing in de praktijk
evaluatie
Deze fasen vormen samen een doorlopend proces.
Noem dat evaluatie weer input geeft voor nieuw beleid en een nieuw opleidingsplan.
1. Leerdoelen bepalen
De eerste fase geeft richting aan het hele traject.
Bij het bepalen van leerdoelen kijk je naar:
wat beter moet in het werk
welke ontwikkeling nodig is
wat de organisatie wil bereiken
Verbind dit met noodzaak en behoefte: leerdoelen komen niet uit het niets, maar uit analyse van werk en organisatie.
2. Uitvoering van de activiteit
In deze fase vindt de gekozen leeractiviteit plaats.
training, cursus of opleiding
intern, extern of incompany
online of blended
Houd de nadruk op uitvoeren wat eerder bewust gekozen is. De vorm moet passen bij doel en doelgroep.
3. Toepassen in de praktijk
Leren is pas waardevol als het wordt gebruikt in het werk.
Daarom is begeleiding nodig, bijvoorbeeld door:
feedback op de werkplek
oefenkansen
steun van collega of leidinggevende
opvolging na de scholing
Dit is een belangrijk didactisch punt: zonder transfer naar de praktijk blijft opbrengst vaak beperkt.
4. Evaluatie
In de evaluatiefase wordt nagegaan wat de opleidingsactiviteit heeft opgeleverd.
Niet alleen tevredenheid telt, maar ook:
wat iemand geleerd heeft
of gedrag verandert
wat het effect is voor de organisatie
Maak de overgang naar de volgende slides over de vijf evaluatieniveaus.
Vijf niveaus van evaluatie
Opleidingsactiviteiten kunnen op vijf niveaus worden geëvalueerd:
tevredenheid
leerresultaat
toepassing
effectiviteit
return on investment (ROI)
Zo kijk je steeds breder naar de opbrengst van opleiden.
Dit sluit aan bij veelgebruikte evaluatielogica: van directe reactie tot organisatieresultaat en financiële opbrengst.
Tevredenheid en leerresultaat
hoe deelnemers de activiteit ervaren
bijvoorbeeld waardering van inhoud, docent of werkvorm
wat deelnemers hebben geleerd
bijvoorbeeld kennis, inzicht of vaardigheid na afloop
Leerresultaat
Tevredenheid
Leg uit dat deze niveaus vaak relatief makkelijk te meten zijn, maar nog weinig zeggen over effect op het werk.
Toepassing en effectiviteit
Effectiviteit
of het geleerde in het werk wordt gebruikt
zichtbaar in gedrag of werkwijze
Toepassing
welk effect dat heeft op team of organisatie
bijvoorbeeld kwaliteit, productiviteit of klanttevredenheid
Benadruk het verschil: toepassing gaat over gedrag op de werkvloer, effectiviteit over organisatieresultaten die daaruit voortkomen.
ROI van opleiden
ROI laat zien wat een opleidingsactiviteit financieel oplevert in verhouding tot de investering.
Daarmee bekijkt de organisatie of de opbrengsten opwegen tegen de kosten.
Houd het eenvoudig: geen formule nodig als die niet gevraagd is. Het gaat om het idee van kosten versus opbrengst.
Directe en indirecte meting
Bij evaluatie kun je directe meting en indirecte meting onderscheiden.
Directe meting: je meet rechtstreeks, zoals een toets, observatie of evaluatieformulier.
Indirecte meting: je leidt effect af uit signalen, zoals minder fouten of hogere productiviteit.
Geef aan dat vooral de hogere evaluatieniveaus vaker indirect worden gemeten, omdat oorzaken in organisaties moeilijk helemaal los te trekken zijn.
Welke fase komt direct na de uitvoering?
Evaluatie
Leerdoelen bepalen
Praktijktoepassing
Behoefte bepalen
De vier hoofdfasen zijn: leerdoelen bepalen, uitvoering, toepassing in de praktijk en evaluatie.
Proces en evaluatie
In het opleidingsproces volgt na de uitvoering de fase van toepassing in de praktijk. Daarna komt de evaluatie, waarbij ook op effectiviteit kan worden gekeken: het effect op team of organisatie. Bij een toets of observatie spreek je van directe meting.
Benadruk het onderscheid tussen gedrag op de werkvloer, organisatieresultaten en manieren van meten.
Waarom is tevredenheid alleen niet genoeg als evaluatie?
Verwachte elementen: tevredenheid = ervaring van deelnemers, leerresultaat = wat geleerd is, toepassing = gebruik in werk, effectiviteit = effect op organisatie, ROI = financiële opbrengst versus kosten. Laat studenten vooral het verschil tussen toepassing, effectiviteit en ROI verwoorden.
Wat neem jij mee uit deze les over opleiden en ontwikkelen?
Laat studenten één concreet inzicht noemen, bijvoorbeeld verschil tussen noodzaak en behoefte, vormen van opleiden, opbouw van een opleidingsplan of evaluatieniveaus.
Welk onderdeel hielp jou het meest om de stof te begrijpen?
Stuur op metacognitie: wat hielp hen begrijpen? Bijvoorbeeld voorbeelden, onderscheid tussen begrippen, schema van het proces of de invuloefeningen.
Welk begrip of verschil vond jij nog het lastigst?
Gebruik antwoorden om te zien waar herhaling nodig is. Waarschijnlijk lastig: noodzaak versus behoefte, vorm versus activiteit, of evaluatieniveaus.
Begrippenlijst
opleidingsbeleid - strategische visie van de organisatie op leren en ontwikkelen
opleidingsnoodzaak - reden waarom scholing nodig is door werkproblemen of veranderingen
opleidingsbehoefte - ontwikkelwens of leervraag van medewerker of groep
opleidingsplan - plan waarin opleidingskeuzes, doelen en planning worden vastgelegd
leerdoel - concrete beschrijving van wat iemand moet leren
randvoorwaarde - voorwaarde die nodig is om scholing goed te laten verlopen
employability - mate waarin iemand inzetbaar en ontwikkelbaar blijft op de arbeidsmarkt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
training - leeractiviteit gericht op het oefenen van vaardigheden
cursus - afgebakend leertraject over een specifiek onderwerp
opleiding - uitgebreider en samenhangend leertraject over langere tijd
coachingstraject - individueel begeleidingstraject gericht op ontwikkeling en gedrag
intern opleiden - scholing die binnen de eigen organisatie wordt verzorgd
extern opleiden - scholing die door een externe aanbieder wordt verzorgd
incompany opleiden - scholing op maat voor medewerkers van één organisatie
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
e-learning/onlineleren - leren via een digitale leeromgeving of online middelen
blended learning - combinatie van online en fysieke leeractiviteiten
directe meting - evaluatie waarbij opbrengsten rechtstreeks worden gemeten
indirecte meting - evaluatie waarbij opbrengsten worden afgeleid uit signalen of resultaten
ROI - return on investment; verhouding tussen kosten en financiële opbrengst van opleiden
Deze slide heeft geen instructies