Opleiden en ontwikkelen in HRM

04 Doorstroom: opleiden en ontwikkelen

Kerntaak 2: Voert werkzaamheden uit in het kader van het personeelsbeleid

1 / 47
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 47 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

04 Doorstroom: opleiden en ontwikkelen

Kerntaak 2: Voert werkzaamheden uit in het kader van het personeelsbeleid

Open met het idee dat opleiden binnen HRM geen losse cursus is, maar onderdeel van doorstroom en ontwikkeling van medewerkers binnen de organisatie.

Lesdoel

Ik kan uitleggen wat opleidingsbeleid inhoudt, welke functies en vormen van opleiden er zijn, hoe een opleidingsplan en opleidingsproces zijn opgebouwd en hoe opleidingsactiviteiten op vijf niveaus worden geëvalueerd.


weet je wat opleidingsbeleid inhoudt.


weet je welke functies opleidingsactiviteiten kunnen hebben.


ken je de verschillende opleidingsvormen.


weet je het verschil tussen een training, cursus, opleiding en coachingstraject.


weet je uit welke stappen een opleidingsplan bestaat en waarvoor dit dient.


weet je uit welke fasen het opleidingsproces bestaat.


kun je de opleidingsactiviteit op vijf niveaus evalueren.

Opleidingsbeleid in HRM

Opleidingsbeleid is de strategische visie van een organisatie op leren en ontwikkelen. De arbeidsmarkt veranderd en vraagt andere kennis en vaardigheden.


Het beschrijft:

  • waarom de organisatie in ontwikkeling investeert

  • welke kennis en vaardigheden nodig zijn

  • hoe opleiden bijdraagt aan organisatiedoelen

  • hoe medewerkers hun employability versterken

Benadruk dat opleidingsbeleid op beleidsniveau ligt: het gaat om richting en keuzes, niet alleen om losse trainingen.

Koppeling met organisatiedoelen

Opleidingsbeleid staat niet op zichzelf.


  • betere prestaties

  • inspelen op verandering

  • kwaliteit en innovatie

  • inzetbaarheid van personeel

Maak de koppeling expliciet: als de organisatie bijvoorbeeld digitaliseert of klantgerichter wil werken, moeten leeractiviteiten daarop aansluiten.

Opleidingsnoodzaak en opleidingsbehoefte

Er is een verschil tussen opleidingsnoodzaak en opleidingsbehoefte.


  • Opleidingsnoodzaak: scholing is nodig door een probleem of verandering in het werk.

  • Opleidingsbehoefte: een medewerker of groep heeft een wens of behoefte om zich te ontwikkelen.


Niet elke behoefte is direct noodzakelijk, en niet elke noodzaak wordt vanzelf als behoefte gevoeld.

Veel studenten halen deze begrippen door elkaar. Noodzaak komt vaker voort uit organisatiedoelen of functie-eisen; behoefte kan ook vanuit de medewerker zelf komen.

Wanneer is scholing nodig?

Een opleidingsnoodzaak ontstaat vaak door:

  • nieuwe taken of systemen

  • kwaliteitsproblemen

  • veranderende wet- of regelgeving

  • gewenste doorgroei of doorstroom

Koppel dit aan doorstroom binnen HRM: ontwikkeling is niet alleen herstel van tekorten, maar ook voorbereiding op nieuwe rollen.

Functies van opleiden

Opleidingsactiviteiten kunnen verschillende functies hebben:

  • ontwikkeling in de eigen functie

  • loopbaanontwikkeling en doorstroom

  • bijdrage aan organisatieontwikkeling

  • het motiveren en binden van medewerkers

  • versterken van employability (in het Nederlands vaak vertaald als inzetbaarheid of arbeidsmarktwaarde)

Laat zien dat opleiden zowel de medewerker als de organisatie dient. Dat maakt het een typisch HRM-onderwerp met belangen aan beide kanten.


Wat beschrijft opleidingsbeleid vooral?

A

Strategische visie

B

Dagelijkse planning

C

Functioneringsgesprek

D

Salarisbeleid

Correct is strategische visie: opleidingsbeleid gaat over richting en keuzes van de organisatie rond leren en ontwikkelen.

Kernbegrippen aanvullen

Een organisatie formuleert opleidingsbeleid als strategische visie op leren en ontwikkelen. Een opleidingsnoodzaak ontstaat vaak door veranderingen in het werk, terwijl een opleidingsbehoefte vaker laat zien wat een medewerker wil ontwikkelen. Zo draagt scholing ook bij aan employability en doorstroom.

opleidingsbeleid
opleidingsnoodzaak
opleidingsbehoefte
employability
opleidingsplan
training
randvoorwaarde
ROI

De begrippen komen uit de eerste inhoudsblok: beleid = strategische visie, noodzaak = nodig door werk/verandering, behoefte = ontwikkelwens, employability = inzetbaarheid.

Ontwikkeling in de eigen functie

Bij ontwikkeling in de eigen functie gaat het om beter functioneren in huidig werk.


Voorbeelden:

  • vakkennis actualiseren (Ben je nog helemaal bij met je vakkennis)

  • nieuwe werkmethoden leren (omgaan met nieuwe machines)

  • fouten verminderen

  • zelfstandiger werken

Deze slide heeft geen instructies

Loopbaan en organisatie

Opleiden ondersteunt ook bredere groei.


  • voorbereiding op een volgende functie

  • inzetbaarheid op meerdere plekken

  • ondersteuning van verandering in de organisatie

Leg het verband met doorstroom uit: wie breder inzetbaar is, kan gemakkelijker intern doorgroeien of van rol veranderen.

Motivatie en binding

Opleiden werkt vaak motiverend.


Medewerkers ervaren dat de organisatie in hen investeert. Dat kan leiden tot:

  • meer betrokkenheid

  • meer zelfvertrouwen

  • grotere bereidheid om te blijven

  • meer verantwoordelijkheid in het werk

Plaats hierbij wel de nuance dat scholing alleen motiveert als deze aansluit bij werk, mogelijkheden en verwachtingen.

Welke functie van opleiden lijkt jou in HRM het belangrijkst?

Bespreek dat antwoorden kunnen verwijzen naar ontwikkeling in eigen functie, loopbaanontwikkeling, organisatieontwikkeling, motivatie/binding en employability. Laat studenten hun keuze kort toelichten.

Welke functie past bij opleiden voor een volgende rol?

A

Motivatie

B

Loopbaanontwikkeling

C

Fouten verminderen

D

Vakkennis actualiseren

De distractors komen uit andere functies van opleiden. Voorbereiding op een volgende functie hoort bij loopbaanontwikkeling en doorstroom.

Opleidingsvormen

Belangrijke opleidingsvormen zijn:

  • intern opleiden

  • extern opleiden

  • incompany opleiden

  • e-learning/onlineleren

  • blended learning


De keuze hangt af van doel, doelgroep, kosten en praktische mogelijkheden.

Hier gaat het om de vorm waarin leren wordt georganiseerd, niet om het type activiteit zoals training of coaching.

Intern en extern opleiden

Extern opleiden

Intern opleiden

  • verzorgd door een externe aanbieder

  • vaak specialistische kennis

  • nuttig als expertise intern ontbreekt

  • georganiseerd binnen de eigen organisatie

  • sluit vaak direct aan op praktijk

  • kennis van de eigen context staat centraal

Gebruik eventueel voorbeelden zoals een interne instructie door een ervaren collega versus een vakgerichte cursus bij een opleider.

Incompany en online leren

  • training voor medewerkers van één organisatie

  • inhoud op maat voor de werksituatie

  • vaak op eigen locatie of digitaal

E-learning en blended

  • e-learning/onlineleren: leren via digitale omgeving

  • blended learning: combinatie van online en fysiek leren

  • flexibel in tijd en plaats

Incompany opleiden

Maak duidelijk dat incompany iets zegt over voor wie de opleiding is ingericht, terwijl online of blended iets zegt over de manier van aanbieden.

De juiste vorm kiezen

Een passende vorm sluit aan bij:

  • het leerdoel

  • de doelgroep

  • beschikbare tijd

  • budget en planning

  • gewenste praktijkkoppeling

Verbind dit later met het opleidingsplan: de keuze voor een vorm moet onderbouwd zijn, niet toevallig.

Training, cursus, opleiding, coaching

Deze begrippen lijken op elkaar, maar verschillen in duur, diepgang en doel.


  • Training: gericht oefenen van vaardigheden

  • Cursus: afgebakend onderwerp of kennisgebied

  • Opleiding: uitgebreider leertraject met bredere opbouw

  • Coachingstraject: persoonlijke begeleiding bij ontwikkeling of gedrag

Benadruk dat organisaties deze termen soms los gebruiken, maar dat het onderscheid helpt om een passende leerinterventie te kiezen.

Wanneer kies je wat?

Meer geschikt voor...

Meer geschikt voor...

Training

  • vaardigheid oefenen


Cursus

  • kennis opdoen over één onderwerp

Opleiding

  • bredere ontwikkeling over langere tijd


Coachingstraject

  • individueel gedrag, reflectie en toepassing

Laat studenten zien dat de keuze samenhangt met de vraag: moet iemand iets weten, kunnen, of duurzaam anders gaan handelen?

Wat is blended learning?

A

Alleen intern leren

B

Alleen online leren

C

Extern maatwerk

D

Online en fysiek

Controleer hier of studenten vorm en doelgroep niet door elkaar halen.

Vormen en activiteiten

Bij intern opleiden wordt scholing binnen de eigen organisatie verzorgd. Een coachingstraject richt zich juist op persoonlijke begeleiding bij ontwikkeling of gedrag. Wie vooral een vaardigheid wil oefenen, kiest eerder voor een training, terwijl blended learning online en fysieke leeractiviteiten combineert.

intern opleiden
coachingstraject
training
blended learning
extern opleiden
cursus
opleiding
incompany opleiden

Laat studenten onderscheid maken tussen opleidingsvormen en typen leeractiviteiten.

Het doel van een opleidingsplan

Een opleidingsplan legt vast hoe een organisatie of afdeling opleiden gericht aanpakt.


Het plan helpt om:

  • keuzes te onderbouwen

  • doelen helder te maken

  • middelen en planning af te spreken

  • opleiden te verbinden aan beleid

Opleidingsbeleid is de strategische richting; het opleidingsplan werkt die richting concreet uit voor een periode, afdeling of doelgroep.

Opbouw van een opleidingsplan

Een opleidingsplan bevat meestal:

  • de opleidingsnoodzaak

  • de opleidingsbehoefte

  • concrete leerdoelen

  • randvoorwaarden

  • mogelijke opleidingsactiviteiten

  • de gekozen aanpak en planning

Gebruik consequent dezelfde begrippen als in het leerdoel; dit helpt studenten structuur zien in het onderwerp.

Leerdoelen en randvoorwaarden

Een goed leerdoel maakt duidelijk wat iemand na afloop moet kennen of kunnen.


Randvoorwaarden zijn voorwaarden om de scholing te laten slagen, zoals tijd, budget, begeleiding en steun van de leidinggevende.

Benadruk dat leerdoelen richting geven aan keuze, uitvoering en evaluatie. Zonder randvoorwaarden blijft ook een goed plan vaak op papier staan.

Van mogelijkheden naar planning

Na het verkennen van opleidingsmogelijkheden volgt de keuze.


Daarbij let de organisatie op:

  • aansluiting bij het leerdoel

  • haalbaarheid in de praktijk

  • kosten en tijd

  • startmoment, duur en volgorde van activiteiten

Hier kun je teruggrijpen op de eerdere slides over opleidingsvormen en verschillen tussen training, cursus, opleiding en coaching.

Wat hoort in een opleidingsplan bij de voorwaarden voor succes?

A

Randvoorwaarden

B

Tevredenheid

C

Leerresultaat

D

ROI

Randvoorwaarden zijn bijvoorbeeld tijd, budget, begeleiding en steun van de leidinggevende.

Opbouw van een opleidingsplan

Een opleidingsplan maakt duidelijk hoe opleiden wordt aangepakt. Daarin staan de leerdoelen centraal, omdat die richting geven aan de keuze voor activiteiten. Ook de randvoorwaarden moeten helder zijn, zoals tijd en budget. Daarna volgt de gekozen aanpak met een concrete planning.

opleidingsplan
leerdoelen
randvoorwaarden
planning
opleidingsbeleid
toepassing
effectiviteit
meting

Deze invuloefening laat de logische opbouw van het plan terugkomen.

Fasen van het opleidingsproces

Het opleidingsproces kent vier hoofdfasen:

  • leerdoelen bepalen

  • uitvoering van de opleidingsactiviteit

  • begeleiding bij toepassing in de praktijk

  • evaluatie


Deze fasen vormen samen een doorlopend proces.

Noem dat evaluatie weer input geeft voor nieuw beleid en een nieuw opleidingsplan.

1. Leerdoelen bepalen

De eerste fase geeft richting aan het hele traject.


Bij het bepalen van leerdoelen kijk je naar:

  • wat beter moet in het werk

  • welke ontwikkeling nodig is

  • wat de organisatie wil bereiken

Verbind dit met noodzaak en behoefte: leerdoelen komen niet uit het niets, maar uit analyse van werk en organisatie.

2. Uitvoering van de activiteit

In deze fase vindt de gekozen leeractiviteit plaats.

  • training, cursus of opleiding

  • intern, extern of incompany

  • online of blended

Houd de nadruk op uitvoeren wat eerder bewust gekozen is. De vorm moet passen bij doel en doelgroep.

3. Toepassen in de praktijk

Leren is pas waardevol als het wordt gebruikt in het werk.


Daarom is begeleiding nodig, bijvoorbeeld door:

  • feedback op de werkplek

  • oefenkansen

  • steun van collega of leidinggevende

  • opvolging na de scholing

Dit is een belangrijk didactisch punt: zonder transfer naar de praktijk blijft opbrengst vaak beperkt.

4. Evaluatie

In de evaluatiefase wordt nagegaan wat de opleidingsactiviteit heeft opgeleverd.


Niet alleen tevredenheid telt, maar ook:

  • wat iemand geleerd heeft

  • of gedrag verandert

  • wat het effect is voor de organisatie

Maak de overgang naar de volgende slides over de vijf evaluatieniveaus.

Vijf niveaus van evaluatie

Opleidingsactiviteiten kunnen op vijf niveaus worden geëvalueerd:

  • tevredenheid

  • leerresultaat

  • toepassing

  • effectiviteit

  • return on investment (ROI)


Zo kijk je steeds breder naar de opbrengst van opleiden.

Dit sluit aan bij veelgebruikte evaluatielogica: van directe reactie tot organisatieresultaat en financiële opbrengst.

Tevredenheid en leerresultaat

  • hoe deelnemers de activiteit ervaren

  • bijvoorbeeld waardering van inhoud, docent of werkvorm

  • wat deelnemers hebben geleerd

  • bijvoorbeeld kennis, inzicht of vaardigheid na afloop

Leerresultaat

Tevredenheid

Leg uit dat deze niveaus vaak relatief makkelijk te meten zijn, maar nog weinig zeggen over effect op het werk.

Toepassing en effectiviteit

Effectiviteit

  • of het geleerde in het werk wordt gebruikt

  • zichtbaar in gedrag of werkwijze

Toepassing

  • welk effect dat heeft op team of organisatie

  • bijvoorbeeld kwaliteit, productiviteit of klanttevredenheid

Benadruk het verschil: toepassing gaat over gedrag op de werkvloer, effectiviteit over organisatieresultaten die daaruit voortkomen.

ROI van opleiden

ROI laat zien wat een opleidingsactiviteit financieel oplevert in verhouding tot de investering.


Daarmee bekijkt de organisatie of de opbrengsten opwegen tegen de kosten.

Houd het eenvoudig: geen formule nodig als die niet gevraagd is. Het gaat om het idee van kosten versus opbrengst.

Directe en indirecte meting

Bij evaluatie kun je directe meting en indirecte meting onderscheiden.


  • Directe meting: je meet rechtstreeks, zoals een toets, observatie of evaluatieformulier.

  • Indirecte meting: je leidt effect af uit signalen, zoals minder fouten of hogere productiviteit.

Geef aan dat vooral de hogere evaluatieniveaus vaker indirect worden gemeten, omdat oorzaken in organisaties moeilijk helemaal los te trekken zijn.

Welke fase komt direct na de uitvoering?

A

Evaluatie

B

Leerdoelen bepalen

C

Praktijktoepassing

D

Behoefte bepalen

De vier hoofdfasen zijn: leerdoelen bepalen, uitvoering, toepassing in de praktijk en evaluatie.

Proces en evaluatie

In het opleidingsproces volgt na de uitvoering de fase van toepassing in de praktijk. Daarna komt de evaluatie, waarbij ook op effectiviteit kan worden gekeken: het effect op team of organisatie. Bij een toets of observatie spreek je van directe meting.

toepassing
evaluatie
effectiviteit
directe meting
tevredenheid
indirecte meting
opleidingsbehoefte
coachingstraject

Benadruk het onderscheid tussen gedrag op de werkvloer, organisatieresultaten en manieren van meten.

Waarom is tevredenheid alleen niet genoeg als evaluatie?

Verwachte elementen: tevredenheid = ervaring van deelnemers, leerresultaat = wat geleerd is, toepassing = gebruik in werk, effectiviteit = effect op organisatie, ROI = financiële opbrengst versus kosten. Laat studenten vooral het verschil tussen toepassing, effectiviteit en ROI verwoorden.

Wat neem jij mee uit deze les over opleiden en ontwikkelen?

Laat studenten één concreet inzicht noemen, bijvoorbeeld verschil tussen noodzaak en behoefte, vormen van opleiden, opbouw van een opleidingsplan of evaluatieniveaus.

Welk onderdeel hielp jou het meest om de stof te begrijpen?

Stuur op metacognitie: wat hielp hen begrijpen? Bijvoorbeeld voorbeelden, onderscheid tussen begrippen, schema van het proces of de invuloefeningen.

Welk begrip of verschil vond jij nog het lastigst?

Gebruik antwoorden om te zien waar herhaling nodig is. Waarschijnlijk lastig: noodzaak versus behoefte, vorm versus activiteit, of evaluatieniveaus.

Begrippenlijst

opleidingsbeleid - strategische visie van de organisatie op leren en ontwikkelen

opleidingsnoodzaak - reden waarom scholing nodig is door werkproblemen of veranderingen

opleidingsbehoefte - ontwikkelwens of leervraag van medewerker of groep

opleidingsplan - plan waarin opleidingskeuzes, doelen en planning worden vastgelegd

leerdoel - concrete beschrijving van wat iemand moet leren

randvoorwaarde - voorwaarde die nodig is om scholing goed te laten verlopen

employability - mate waarin iemand inzetbaar en ontwikkelbaar blijft op de arbeidsmarkt

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

training - leeractiviteit gericht op het oefenen van vaardigheden

cursus - afgebakend leertraject over een specifiek onderwerp

opleiding - uitgebreider en samenhangend leertraject over langere tijd

coachingstraject - individueel begeleidingstraject gericht op ontwikkeling en gedrag

intern opleiden - scholing die binnen de eigen organisatie wordt verzorgd

extern opleiden - scholing die door een externe aanbieder wordt verzorgd

incompany opleiden - scholing op maat voor medewerkers van één organisatie

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

e-learning/onlineleren - leren via een digitale leeromgeving of online middelen

blended learning - combinatie van online en fysieke leeractiviteiten

directe meting - evaluatie waarbij opbrengsten rechtstreeks worden gemeten

indirecte meting - evaluatie waarbij opbrengsten worden afgeleid uit signalen of resultaten

ROI - return on investment; verhouding tussen kosten en financiële opbrengst van opleiden

Deze slide heeft geen instructies