Mondiale macht (Maatschappijwetenschappen vwo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Maatschappijwetenschappen
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 4-6

Introductie

Examentraining met vier vraagtypen: machtsverschuiving beschrijven, ontwikkelingstheorie toepassen, staten en spelers herkennen, cultuur en recht verklaren. Acht vragen in examenstijl.

VERHOUDING · MONDIALE MACHT

Examentraining

Mondiale macht: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Ermell / Wikimedia Commons, CC0

VERHOUDING · MONDIALE MACHT

Wat ga je kunnen?

Ik kan machtsverschuivingen beschrijven, staten en spelers herkennen, theorieën over ontwikkeling toepassen en culturele en juridische begrippen gebruiken in een casus.

VERHOUDING · MONDIALE MACHT

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: wat vraagt de vraag: beschrijf, herken, verklaar of pas een theorie toe?

• 2. Zoek: onderstreep de aanwijzing in de casus, zoals geweldsmonopolie, ruilvoet, universele normen of een opkomende economie.

• 3. Maak concreet: koppel die aanwijzing aan de omschrijving van het begrip of de theorie.

• 4. Schrijf: begrip, aanwijzing uit de casus, conclusie. Noem bij een theorie ook het paradigma.

VERHOUDING · MONDIALE MACHT

Vraagtype 1: machtsverschuiving beschrijven

• Noem wie aan macht wint en wie verliest, en geef de aanwijzing uit de casus.

• Voorbeeld: opkomende economieën winnen aan belang ten koste van de VS en Europa.

• Koppel een gevolg, zoals de roep om een andere samenstelling van de VN-Veiligheidsraad.

Land X groeit snel economisch en wil meer zeggenschap in de VN-Veiligheidsraad. Wat beschrijft dit?

A

Een opkomende staat die meer invloed zoekt

B

Een fragiele staat zonder geweldsmonopolie

C

Een staat met alleen interne soevereiniteit

D

Een ngo die de VN overneemt

Syllabus 12.2.1. Verwachte fout: fragiele staat kiezen omdat het land verandert. De casus gaat over groei en macht.

Waarom geven landen toe aan multinationals?

Goed antwoord: landen willen werkgelegenheid, een goed draaiende economie en belastinginkomsten en concurreren met andere landen om dezelfde bedrijven. Verwachte fout: zeggen dat bedrijven landen dwingen met geweld. Syllabus 12.2.3.

VERHOUDING · MONDIALE MACHT

Vraagtype 2: een ontwikkelingstheorie toepassen

• Evolutionistisch: interne factoren en een fase achterlopen. Afhankelijkheid: scheve machtsverhoudingen tussen landen.

• Zoek in de casus de verklaring: intern (bestuur, opleiding, tradities) of extern (ruilvoet, koloniaal verleden)?

• Koppel daarna het paradigma: functionalisme of conflictparadigma.

Een rapport verklaart de armoede in land L uit de ruilvoet en het koloniale verleden. Welke theorie en welk paradigma?

A

Evolutionistische theorie, vanuit het conflictparadigma

B

Afhankelijkheidstheorie, vanuit het functionalisme

C

Evolutionistische theorie, vanuit het functionalisme

D

Afhankelijkheidstheorie, vanuit het conflictparadigma

Syllabus 12.6: afhankelijkheidstheorieën verklaren onderontwikkeling vanuit het conflictparadigma uit scheve machtsverhoudingen. Verwachte fout: de theorie goed hebben maar het paradigma verwisselen.

Onderontwikkeling volgens evolutionisme?

Goed antwoord: een fase achterlopen: arme staten moeten nog de ontwikkelingsweg afleggen die rijke staten al hebben afgelegd, onder meer door te moderniseren. Verwachte fout: onderontwikkeling uitleggen met uitbuiting door rijke landen. Dat is afhankelijkheidstheorie. Syllabus 12.6.

VERHOUDING · MONDIALE MACHT

Vraagtype 3: staten en spelers herkennen

• Controleer de kenmerken: geweldsmonopolie, openbare diensten, rechtsorde. Ontbreken ze, dan is de staat fragiel.

• Zoek de actor: staat, multinationaal bedrijf, ngo of intergouvernementele organisatie.

• Het begrip fragiele staat is omstreden: sociaalconstructivisten zien het gebruik ervan als machtsuitoefening.

Een milieuorganisatie voert in veertig landen campagne tegen een oliebedrijf. Wat is die organisatie?

A

Een intergouvernementele organisatie van staten

B

Een internationale ngo, een niet-statelijke speler

C

Een multinationaal bedrijf met eigen belangen

D

Een opkomende staat die invloed zoekt

Goed: een internationale ngo is een niet-statelijke speler (syllabus 12.2). Een intergouvernementele organisatie bestaat uit staten, zoals de VN. Verwachte fout: multinational, omdat de campagne over een bedrijf gaat.

Fragiele staat: gevaar buiten de regio?

Goed antwoord: door globalisering kan een fragiele staat een toevluchtsoord zijn voor criminele organisaties, een uitvalsbasis voor terroristische netwerken of een bron van vluchtelingenstromen. Verwachte fout: zeggen dat alleen de eigen bevolking last heeft. Syllabus 12.2.2.

Het Internationaal Strafhof in Den Haag, 2022

VERHOUDING · MONDIALE MACHT

Vraagtype 4: cultuur en recht verklaren

• Cultuur: relativisme beoordeelt vanuit de context, universalisme vanuit universele normen.

• Recht: staten stemmen zelf in met regels, dus handhaving is lastiger dan binnen een staat.

• Noem het begrip en koppel het aan een gegeven uit de casus.

Image credit: Choinowski / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Land Q beoordeelt het strafrecht van land P vanuit normen voor alle wereldburgers. Welk begrip?

A

Cultureel universalisme

B

Cultuurrelativisme

C

Fundamentalisme

D

Non-interventiebeginsel

Syllabus 12.3. Verwachte fout: cultuurrelativisme. Dat beoordeelt juist vanuit de eigen context.

Staat Y wordt lid van het Internationaal Strafhof. Wat is een gevolg voor Y?

A

Hij verliest zijn externe soevereiniteit

B

Hij krijgt een permanente zetel in de Veiligheidsraad

C

Internationaal recht beperkt zijn soevereiniteit

D

Zijn staat wordt automatisch een fragiele staat

Syllabus 12.5: het besluit is vrijwillig, maar heeft effect: het internationaal recht beperkt de soevereiniteit. Verwachte fout: denken dat de staat zijn erkenning verliest.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Een machtsverschuiving beschrijven

2

Een ontwikkelingstheorie toepassen

3

Staten en spelers herkennen

4

Cultuur en recht verklaren

VERHOUDING · MONDIALE MACHT

Tips voor op het examen

• Schrijf nooit alleen een definitie op: koppel het begrip aan een gegeven uit de casus.

• Een fragiele staat herken je aan het verlies van het geweldsmonopolie, niet aan armoede.

• Evolutionistisch: een fase achterlopen en moderniseren. Afhankelijkheid: scheve machtsverhoudingen, conflictparadigma.

• Interne soevereiniteit is gezag binnen de grenzen, externe soevereiniteit is erkenning door andere staten.