TECHNIEK • LEERJAAR 1
Maak een houten X-puzzel
• Bouw een puzzel van twee houten delen.
• De twee delen grijpen in elkaar en kunnen weer los.
• Je werkt nauwkeurig, veilig en samen.
Vandaag leer je
• Aftekenen en schuren
• Onderdelen passen
• Lijmen en controleren
• Veilig omgaan met gereedschap
TECHNIEK • VMBO leerjaar 1 X-puzzel | 1
TECHNIEK • LEERJAAR 1
Maak een houten X-puzzel
• Bouw een puzzel van twee houten delen.
• De twee delen grijpen in elkaar en kunnen weer los.
• Je werkt nauwkeurig, veilig en samen.
Vandaag leer je
• Aftekenen en schuren
• Onderdelen passen
• Lijmen en controleren
• Veilig omgaan met gereedschap
TECHNIEK • VMBO leerjaar 1 X-puzzel | 1
HET EINDPRODUCT
Wat ga je maken?
• Twee houten latjes vormen samen een X.
• In elk deel zit een uitsparing in het midden.
• In de uitsparingen zitten houten pennetjes die kunnen schuiven.
• De puzzel moet soepel in elkaar passen én uit elkaar kunnen.
Eerst bekijken
Bekijk de voorbeeldpuzzel en de foto's uit de bron. Let op de uitsparing en de bewegende pennetjes.
TECHNIEK • VMBO leerjaar 1 X-puzzel | 2
VOORBEREIDING
Materialen en gereedschappen
• 2 houten latjes / delen (op maat voorbereid door de docent)
• 4 korte houten deuvels/pennetjes
• Houtlijm en schilderstape of lijmklemmen
• Potlood, liniaal en winkelhaak
• Schuurpapier en eventueel vijl
• Boor, zaag en afkortgereedschap: alleen onder begeleiding van de docent
Leerling
Gebruik alleen het gereedschap dat de docent aanwijst. Machines worden uitsluitend door de docent bediend.
TECHNIEK • VMBO leerjaar 1 X-puzzel | 3
VEILIGHEID
Veilig werken: eerst dit!
• Draag een veiligheidsbril bij boren, zagen of machinaal schuren.
• Bind lang haar vast; geen losse mouwen, sieraden of koorden.
• Klem hout vast: houd je handen uit de buurt van draaiende delen.
• Wacht tot de machine volledig stilstaat voordat je iets aanraakt.
• Ruim zaagsel op met de afgesproken borstel; blaas het niet weg.
• Stop en waarschuw de docent bij twijfel, schade of een ongeluk.
Belangrijk
Nooit zelf een machine aanzetten of instellingen veranderen. Volg altijd de instructie van de docent.
TECHNIEK • VMBO leerjaar 1 X-puzzel | 4
STAP 1
Bekijk de onderdelen
• Leg de twee houten delen naast elkaar.
• Zoek de middenuitsparing en de gaten voor de pennetjes.
• Controleer of het hout niet gescheurd is.
• Vraag de docent als een onderdeel beschadigd is.
Let op
Leg kleine pennetjes op een plek waar ze niet wegrollen.
TECHNIEK • VMBO leerjaar 1 X-puzzel | 1
STAP 2
Aftekenen en controleren
• Gebruik liniaal en winkelhaak om de middenlijn te vinden.
• Teken alleen op de plekken die de docent aanwijst.
• Vergelijk de twee delen: de uitsparingen moeten goed tegenover elkaar komen.
• Laat je aftekening controleren vóór je gaat zagen of boren.
Let op
Zagen en boren worden door de docent uitgevoerd of alleen na expliciete toestemming.
TECHNIEK • VMBO leerjaar 1 X-puzzel | 2
STAP 3
Gaten en pennetjes
• De docent boort de gaten op de juiste plaats en diepte.
• Controleer samen of elk pennetje soepel in het gat kan bewegen.
• Schuur zo nodig scherpe randjes licht met schuurpapier.
• Houd boorsel en kleine reststukjes van je werkplek weg.
Let op
Raak een boor of machine nooit aan zolang deze draait.
TECHNIEK • VMBO leerjaar 1 X-puzzel | 3
STAP 4
Pas de onderdelen
• Leg de delen kruislings zoals op het voorbeeld.
• Schuif de pennetjes terug in hun gaten.
• Draai één deel om en laat de pennetjes in de uitsparingen vallen.
• Beweeg de delen voorzichtig: niets forceren.
Let op
Past het niet? Stop en vraag hulp; niet harder duwen.
TECHNIEK • VMBO leerjaar 1 X-puzzel | 4
STAP 5
Lijmen en klemmen
• Leg de onderdelen in de juiste positie.
• Breng een dun laagje houtlijm aan op de contactvlakken die de docent aanwijst.
• Gebruik een afstandsblokje zodat de uitsparing open blijft.
• Klem het werkstuk vast en veeg overtollige lijm weg.
Let op
Lijm niet in de gaten of op de bewegende pennetjes. Volg de droogtijd op de lijm.
TECHNIEK • VMBO leerjaar 1 X-puzzel | 5
STAP 6
Schuren en afwerken
• Als de lijm droog is, controleer je de randen.
• Schuur scherpe hoeken en ruwe plekken met schuurpapier.
• Schuur rustig en houd het werkstuk stevig vast.
• Maak je werkplek schoon en lever gereedschap in.
Let op
Bij een bandschuurmachine: alleen met toestemming en onder direct toezicht.
TECHNIEK • VMBO leerjaar 1 X-puzzel | 6
STAP 7
Test de X-puzzel
• Schuif de twee delen in elkaar volgens het voorbeeld.
• Beweeg de puzzel rustig heen en weer zodat de pennetjes verschuiven.
• Probeer de delen voorzichtig los te maken.
• Lukt het niet? Vraag een klasgenoot of docent om mee te kijken.
Let op
Niet met kracht trekken of de puzzel hard ronddraaien.
TECHNIEK • VMBO leerjaar 1 X-puzzel | 7
IS JOUW PUZZEL KLAAR?
Eindcontrole
• □ De twee houten delen zitten stevig vast waar dat hoort.
• □ De uitsparing is open en de delen passen in elkaar.
• □ De pennetjes kunnen vrij bewegen.
• □ Er zijn geen splinters of scherpe randen.
• □ Mijn werkplek is schoon en gereedschap is opgeruimd.
Klaar?
Laat je puzzel controleren en demonstreer hoe je hem in elkaar zet en losmaakt.
TECHNIEK • VMBO leerjaar 1 X-puzzel | 12
BESPREEK MET ELKAAR
Terugblik
• Wat was het lastigste onderdeel?
• Waardoor pasten de delen goed (of juist niet)?
• Welk gereedschap heb je gebruikt?
• Welke veiligheidsafspraak vond je belangrijk?
• Wat zou je bij een volgende puzzel anders doen?
Onthouden
Nauwkeurig aftekenen, rustig werken en veilig omgaan met gereedschap maken het verschil.
TECHNIEK • VMBO leerjaar 1 X-puzzel | 13