Wat weet je al over planten?
Wat weet je al over planten?
Deze les haalt voorkennis op uit eerdere leerjaren. De focus ligt op theorie die nodig is om de werkboekvragen zelfstandig te kunnen maken.
Wat weet je al over planten?
Gebruik de uitkomsten om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: bladeren, wortels, fotosynthese, bloem, water, groei, zaad.
Aan het eind van de les kun je...
Beschrijven dat bij fotosynthese energierijke stoffen worden gevormd uit energiearme stoffen en dat bij verbranding energie weer vrij komt.
De bouw en functie van wortels, stengels en bladeren beschrijven.
Delen van een bloem benoemen.
Beschrijven wat bestuiving is en hoe bevruchting bij zaadplanten gaat.
Delen van een zaad benoemen met hun functie.
Uitleggen hoe planten zijn aagepast aan hun omgeving.
Deze slide heeft geen instructies
Fotosynthese en verbranding
Planten maken en gebruiken stoffen.
Fotosynthese maakt glucose en zuurstof
Verbranding breekt glucose weer af
Daarbij komt energie vrij voor cellen
Houd het eenvoudig: fotosynthese bouwt energierijke stoffen op, verbranding maakt energie weer beschikbaar. Noem dat beide processen belangrijk zijn in planten.
Energiearme en energierijke stoffen
Energiearme stoffen:
water, koolstofdioxide, zuurstof, mineralen
Energierijke stoffen:
glucose, vetten, eiwitten, koolhydraten
Bij fotosynthese ontstaat een energierijke stof uit energiearme stoffen.
Die energierijke stof is vooral glucose.
Leerlingen verwarren vaak stoffen en voedingsstoffen. Sluit aan bij de woorden uit het werkboek.
De twee reacties
Verbranding
glucose + zuurstof → koolstofdioxide + water + energie
Fotosynthese
koolstofdioxide + water → glucose + zuurstof
Voor fotosynthese is ook licht nodig.
Benadruk dat energie bij verbranding vrijkomt. Bij fotosynthese wordt lichtenergie vastgelegd in glucose.
Waar gebeurt wat?
Verbranding gebeurt in cellen van dieren én planten.
Fotosynthese gebeurt alleen in groene delen van planten.
Vooral bladeren doen veel aan fotosynthese.
Niet elke plantencel doet dus aan beide processen.
Belangrijke voorkennis: planten ademen en verbranden ook. Dat is vaak een misvatting.
Welke stof ontstaat bij fotosynthese als energierijke stof?
koolstofdioxide
glucose
water
mineralen
Controleer of leerlingen glucose herkennen als energierijke stof. De andere opties zijn energiearm of hulpstoffen.
Maak de zinnen correct.
Bij fotosynthese maakt een plant glucose en zuurstof. Bij verbranding wordt glucose afgebroken en komt energie vrij.
Laat leerlingen goed letten op het verschil tussen maken en afbreken.
Witlof wordt in het donker geteeld. Welke reactie kan voorkomen in de witlof die in het donker wordt geteeld?
Alleen fotosynthese
Alleen verbranding
Beide processen
Geen van beide
Veel leerlingen denken dat planten in het donker niets doen. Verbranding gaat wel door.
Drie organen van planten
De belangrijkste organen zijn:
wortels
stengels
bladeren
Elk orgaan heeft een eigen bouw en functie.
Gebruik een eenvoudige plant als voorbeeld en wijs de drie organen aan.
Functies van wortels en stengels
Stengels
Wortels
dragen bladeren en bloemen
geven stevigheid
vervoeren stoffen door de plant
zetten de plant vast in de grond
nemen water en mineralen op
kunnen reservevoedsel opslaan
Bij kader mag reservevoedsel opslaan expliciet genoemd worden. Dat sluit aan op de bijlage.
Functies van bladeren
maken glucose door fotosynthese
bevatten vaak bladgroen
geven waterdamp af
nemen koolstofdioxide op uit de lucht
Noem alleen eenvoudige functies die nodig zijn voor de werkboekvragen.
Sleepvraag
Bladeren
Stengels
Wortels
Plant stevig vaszetten
Stevigheid geven aan de plant
Voedsel maken door fotosynthese
Water en stoffen vervoeren
Deze slide heeft geen instructies
Transport in de plant
Water met mineralen gaat van de wortels naar de bladeren.
In bladeren ontstaat glucose.
Glucose gaat van de bladeren naar andere delen van de plant.
Zo krijgen wortels, stengels en bloemen voedingsstoffen.
Gebruik de woorden 'van ... naar ...' omdat dit precies aansluit op de opdrachten.
Bouw van een bloem
Belangrijke delen van een bloem:
kelkblad
kroonblad
meeldraad
stamper
Houd deze slide als overzicht. De volgende slides zoomen in op meeldraad en stamper.
Meeldraad en stamper
Meeldraad
helmdraad
helmknop
helmhokje
Hier wordt stuifmeel gevormd.
stempel
stijl
vruchtbeginsel
Hierin zitten de zaadbeginsels.
Stamper
Als leerlingen moeite hebben met veel namen, laat hen eerst meeldraad versus stamper herkennen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Bestuiving en bevruchting
Bestuiving:
Stuifmeel komt op de stamper van een bloem van dezelfde soort.
Bevruchting:
De kern van een stuifmeelkorrel versmelt met de kern van een eicel.
Bestuiving gebeurt dus eerder dan bevruchting.
Benadruk het verschil tussen de twee begrippen, omdat die vaak worden omgewisseld.
Van stuifmeel naar zaad
Stuifmeel op de stempel → groeit door de stijl → bereikt het vruchtbeginsel → bevruchting → zaad ontstaat.
Na de bevruchting kan uit het zaad later een nieuwe plant groeien.
Houd de keten eenvoudig en volg de weg door de stamper.
Delen van een zaad
Belangrijke delen van een zaad:
zaadhuid
zaadlobben
kiem
navel
poortje
Gebruik eventueel een boon of erwt als herkenbaar voorbeeld.
Functies van zaaddelen
Bescherming en opname
zaadhuid beschermt het zaad
poortje is een gaatje voor snelle wateropname
navel is de plek waar het zaad vastzat aan de plant
zaadlobben bevatten voedsel
kiem groeit uit tot een nieuw plantje
In de kiem zitten worteltje, stengeltje en blaadjes
Voedsel en groei
Dit is precies de koppeling naam-functie die leerlingen nodig hebben voor de opdrachten.
Zet de woorden op de goede plek
In de zaadlobben wordt voedsel opgeslagen. Het poortje is er voor om snel water op te nemen. De zaadhuid beschermt het zaad. De kiem zijn het worteltje, stengeltje en blaadjes in een zaad. De navel is de plaats waar het zaad en de plant vastzat.
Laat leerlingen de weg door de stamper volgen.
Planten leven in hun omgeving
Planten zijn aangepast aan hun leefomgeving.
In een vochtig milieu is water makkelijker beschikbaar.
In een droog milieu moet de plant water besparen.
Deze slide is vooral voor kaderleerlingen, maar kan ook basisleerlingen helpen bij het grotere geheel.
Vochtig of droog milieu
Droog milieu
Vochtig milieu
weinig huidmondjes
kleine, dikke bladeren
dikke waslaag
diep verzonken huidmondjes
goed ontwikkeld wortelstelsel
veel huidmondjes
grote, platte bladeren
dunne waslaag
huidmondjes aan het oppervlak
zwakker ontwikkeld wortelstelsel
Noem dat deze kenmerken helpen om waterverlies te beperken of juist minder problematisch maken.
Woordenlijst
fotosynthese - proces waarbij een plant glucose en zuurstof maakt uit water en koolstofdioxide
verbranding - proces waarbij glucose met zuurstof wordt afgebroken en energie vrijkomt
energiearm - stof met weinig opgeslagen energie
energierijk - stof met veel opgeslagen energie
glucose - suiker die als brandstof en bouwstof dient
koolstofdioxide - gas dat planten gebruiken bij fotosynthese
mineralen - voedingsstoffen die wortels opnemen uit de bodem
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
wortels - orgaan dat de plant vastzet en water met mineralen opneemt
stengel - orgaan dat stevigheid geeft en stoffen vervoert
bladeren - organen die vaak fotosynthese doen
meeldraad - mannelijk deel van de bloem met stuifmeel
stamper - vrouwelijk deel van de bloem
bestuiving - stuifmeel komt op de stamper van een bloem van dezelfde soort
bevruchting - kern van stuifmeel versmelt met kern van een eicel
Deze slide heeft geen instructies
Woordenlijst
vruchtbeginsel - onderste deel van de stamper met zaadbeginsels
stempel - bovenste deel van de stamper waarop stuifmeel komt
stijl - deel tussen stempel en vruchtbeginsel
kiem - deel van het zaad waaruit een nieuwe plant groeit
zaadlobben - delen van het zaad met opgeslagen voedsel
zaadhuid - beschermende buitenkant van het zaad
poortje - opening waardoor water snel het zaad in kan
Deze slide heeft geen instructies
Aan het eind van de les kun je...
Beschrijven dat bij fotosynthese energierijke stoffen worden gevormd uit energiearme stoffen en dat bij verbranding energie weer vrij komt.
De bouw en functie van wortels, stengels en bladeren beschrijven.
Delen van een bloem benoemen.
Beschrijven wat bestuiving is en hoe bevruchting bij zaadplanten gaat.
Delen van een zaad benoemen met hun functie.
Uitleggen hoe planten zijn aagepast aan hun omgeving.
Deze slide heeft geen instructies