Tekstverbanden herkennen
Tekstverbanden herkennen
Open met het idee dat losse zinnen in een tekst niet zomaar naast elkaar staan. In deze les leren leerlingen drie veelvoorkomende verbanden herkennen aan signaalwoorden.
Dit ga je leren
Ik kan tekstverbanden herkennen aan de hand van signaalwoorden.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een tekstverband?
Zinnen en alinea’s in een tekst horen bij elkaar.
Een tekstverband laat zien hoe ze met elkaar samenhangen.
Een signaalwoord helpt je dat verband te herkennen.
Daardoor begrijp je een tekst sneller en beter.
Benadruk dat leerlingen niet alleen woorden moeten zoeken, maar ook moeten kijken wat die woorden zeggen over de relatie tussen zinnen.
Drie tekstverbanden
In deze les leer je drie soorten:
opsomming
tijdsvolgorde
voorbeeld
Elk verband heeft eigen signaalwoorden.
Noem dat er meer tekstverbanden bestaan, maar dat de les zich nu beperkt tot deze drie.
Opsomming
Bij een opsomming worden meerdere dingen genoemd die bij elkaar horen.
De volgorde is niet belangrijk.
Je kunt de onderdelen vaak omwisselen zonder dat de betekenis verandert.
Deze slide heeft geen instructies
Signaalwoorden bij opsomming
Veelgebruikte signaalwoorden zijn:
ten eerste
ten tweede
om te beginnen
ook (nog)
verder
ten slotte
en
Wijs erop dat niet elk woord altijd een opsomming aangeeft; de context van de zin blijft belangrijk.
Nog meer herkenning van opsomming
Een opsomming herken je niet alleen aan woorden.
Ook deze tekens kunnen helpen:
komma’s ,
streepjes –
bullets •
getallen 1, 2, 3
dubbele punt :
Laat zien dat vormgeving in een tekst ook betekenis geeft. Dit helpt vooral bij studieteksten en opdrachten.
Voorbeeld van opsomming
Ik houd van chips. Verder vind ik dropjes lekker. Je mag me ook wakker maken voor spekjes!
De woorden verder en ook laten een opsomming zien.
Bespreek dat de volgorde van chips, dropjes en spekjes niet uitmaakt. Dat is het kenmerk van opsomming.
Welk kenmerk past bij een opsomming?
vaste volgorde
extra uitleg
niet belangrijk
jaartallen
De kern van opsomming is dat meerdere dingen bij elkaar horen en dat de volgorde niet belangrijk is.
Tijdsvolgorde
Bij tijdsvolgorde gebeuren dingen in een bepaalde volgorde.
De volgorde is wel belangrijk.
Eén stap komt eerst, daarna volgt de volgende stap.
Deze slide heeft geen instructies
Signaalwoorden bij tijdsvolgorde
Veelgebruikte signaalwoorden zijn:
vroeger
later
nu
eerst
daarna
vervolgens
nadat
terwijl
dadelijk
intussen
Noem dat ook jaartallen vaak een tijdsvolgorde aangeven, bijvoorbeeld 1990, 2000, nu.
Waarom is de volgorde belangrijk?
Bij tijdsvolgorde kun je de zinnen meestal niet zomaar omdraaien.
Bij een uitleg, verhaal of stappenplan moet je weten wat eerst gebeurt en wat later komt.
Anders begrijp je de tekst minder goed.
Koppel dit aan alledaagse situaties, zoals een recept of spelregels. Volgorde bepaalt daar de betekenis.
Voorbeeld van tijdsvolgorde
Eerst leg je het speelbord op tafel. Vervolgens deel je de andere materialen uit. Daarna bepaal je wie er begint.
De stappen staan in een vaste volgorde.
Maak duidelijk dat je bij dit voorbeeld niet kunt beginnen met bepalen wie er start voordat het spel klaar ligt.
Welk signaalwoord past het best bij tijdsvolgorde?
zoals
verder
daarna
ook nog
‘Daarna’ laat zien dat iets later gebeurt. De andere opties horen bij voorbeeld of opsomming.
Voorbeeld
Bij het tekstverband voorbeeld wordt iets extra duidelijk gemaakt.
Je krijgt een uitleg of een concreet voorbeeld.
Zo begrijp je beter wat de schrijver bedoelt.
Deze slide heeft geen instructies
Signaalwoorden bij voorbeeld
Veelgebruikte signaalwoorden zijn:
bijvoorbeeld
zo
als
zoals
denk aan
neem nou
Geef aan dat deze woorden vaak extra informatie inleiden die een begrip of groep duidelijker maakt.
Wat doet een voorbeeld?
Een voorbeeld maakt een algemene uitleg concreet.
Eerst lees je iets in het algemeen.
Daarna laat de schrijver met een voorbeeld zien wat daarmee bedoeld wordt.
Dit is een belangrijk verschil met opsomming: bij een voorbeeld gaat het om verduidelijking, niet alleen om meerdere onderdelen achter elkaar noemen.
Voorbeeld in een zin
Bij de bouw van het nieuwe winkelcentrum zijn verschillende vakmensen aan het werk, zoals metselaars, loodgieters en timmermannen.
Het woord zoals kondigt voorbeelden aan.
Leg uit dat 'vakmensen' het algemene woord is en dat metselaars, loodgieters en timmermannen de voorbeelden zijn.
Verschil tussen de drie
Opsomming: meerdere dingen bij elkaar
Tijdsvolgorde: dingen gebeuren op volgorde
Voorbeeld: iets wordt duidelijker gemaakt
Het signaalwoord helpt je zien welk verband het is.
Deze samenvatting verbindt de drie subtopics aan elkaar en helpt leerlingen het onderscheid scherp te houden.
Wat doet een voorbeeld in een tekst?
op volgorde zetten
duidelijker maken
korter maken
omdraaien
Bij het verband voorbeeld geeft de schrijver extra uitleg of een concreet voorbeeld om iets duidelijker te maken.
Bij welk verband hoort het woord 'zoals'?
opsomming
voorbeeld
tijdsvolgorde
jaartal
‘Zoals’ kondigt voorbeelden aan, bijvoorbeeld vakmensen zoals metselaars en timmermannen.
Begrippenlijst
tekstverband - relatie tussen zinnen of alinea’s in een tekst
signaalwoord - woord dat laat zien welk verband er is
opsomming - meerdere dingen worden achter elkaar genoemd
tijdsvolgorde - dingen gebeuren in een vaste volgorde
voorbeeld - extra uitleg die iets duidelijker maakt
alinea - stukje tekst met zinnen die bij elkaar horen
jaartal - getal dat een jaar aangeeft
Deze slide heeft geen instructies
Aan het werk!
Cursus 1
Paragraaf 4
Opdracht 1, 2, 3, 5 (alleen), 6 en 7
Deze slide heeft geen instructies