2
Verbanden
Paragraaf 2.3
Machtsverband
Verdubbel je een kubus, dan wordt de inhoud niet twee, maar acht keer zo groot. Hoe komt dat?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)
2
Verbanden
Paragraaf 2.3
Machtsverband
Verdubbel je een kubus, dan wordt de inhoud niet twee, maar acht keer zo groot. Hoe komt dat?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 4, hoofdstuk 2 Verbanden, paragraaf 2.3 Machtsverband. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
2.3 Machtsverband
Leerdoelen
2.3.1
Je kunt y berekenen en a bepalen bij een machtsverband y = a · xⁿ.
2.3.2
Je kunt uitleggen wat er met y gebeurt als x twee keer zo groot wordt.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Startvraag
Een grotere kubus
Een kubus met ribbe 3 cm heeft een inhoud van 27 cm³. Wat is de inhoud bij ribbe 6 cm?
54 cm³
108 cm³
162 cm³
216 cm³
V = x³, dus V = 6³ = 216. De ribbe wordt 2 keer zo groot, de inhoud 2³ = 8 keer zo groot: 8 · 27 = 216. Wie 54 kiest, verdubbelt de inhoud. Wie 108 kiest, rekent met 2² = 4. Wie 162 kiest, rekent 6 · 27. Dat is de kern van dit hele verband.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Machtsverband: y = a · xⁿ
Bij y = a · xⁿ staat x in de macht. Voorbeelden zijn y = 2x² en y = 0,5x³. De grafiek begint in de oorsprong en gaat steeds steiler omhoog. Bij x² geldt: wordt x twee keer zo groot, dan wordt y vier keer zo groot.
Wijs in de figuur aan dat beide lijnen door de oorsprong gaan en samen door (4, 32). Check: 2 · 4² = 32 en 0,5 · 4³ = 32. Vraag: wat gebeurt er met y bij x³ als x twee keer zo groot wordt? Antwoord: 8 keer zo groot. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Machtsverband
y = a keer x tot de macht n
y = a · xⁿ
Vind a met een punt. Bij (2, 12) op y = a · x²: 12 = a · 4, dus a = 12 : 4 = 3.
Vul het punt in, los a op door te delen door de macht. Let op de volgorde: eerst x² uitrekenen, dan delen. Wie 12 : 2 = 6 doet, vergeet te kwadrateren. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Opdrachten Kennis
1
Welke formule hoort bij de tabel?
y = 2x²
y = 0,5x³
y = 0,5x
y = 0,5x²
Bij x = 2 is y = 2 = 0,5 · 4 en bij x = 4 is y = 8 = 0,5 · 16. Dus y = 0,5x². Bij y = 2x² zou y bij x = 1 gelijk zijn aan 2. Bij y = 0,5x³ zou y bij x = 2 gelijk zijn aan 4. Bij y = 0,5x zou y bij x = 4 gelijk zijn aan 2. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Voorbeeldopdracht 1
Voor een machtsverband y = a · x² hoort bij x = 3 de waarde y = 36. Bereken y bij x = 5.
gegeven
y = a · x²
Punt (3, 36)
uitwerking
36 = a · 3², dus a = 36 : 9 = 4
Dan y = 4 · 5² = 4 · 25 = 100
antwoord
y = 100
Eerst a bepalen met het gegeven punt, dan pas de nieuwe x invullen. Wie 36 : 3 = 12 doet, vergeet te kwadrateren. Wie y = 4 · 10 = 40 berekent, vergeet de macht bij x = 5. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Opdrachten Kennis
2
De oppervlakte van een kubus is A = 6x². Bereken A bij ribbe x = 7 cm.
A = 6 · 7² = 6 · 49 = 294 cm². Wie 1.764 antwoordt, kwadrateert ook de 6 (6 · 7)². Wie 42 antwoordt, rekent 6 · 7.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Opdrachten Toepassing
3
Bij y = a · x² is y = 20 bij x = 4. Wat is y bij x = 8?
40
160
80
100
x wordt 2 keer zo groot, dus y wordt 2² = 4 keer zo groot: 4 · 20 = 80. Controle: a = 20 : 16 = 1,25 en 1,25 · 64 = 80. Wie 40 kiest, verdubbelt y. Wie 160 kiest, rekent met 8 in plaats van 4. Wie 100 kiest, telt 20 + 80 niet goed samen, het is 20 · 5.
Vul de ontbrekende getallen in.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Opdrachten Toepassing
4
Bij y = a · x² wordt y 4 keer zo groot als x twee keer zo groot wordt.
Bij y = a · x³ wordt y dan 8 keer zo groot.
2² = 4 en 2³ = 8. Afleider 2 hoort bij een lineair verband, afleider 6 komt van 2 · 3. Laat leerlingen het verband controleren met x = 1 en x = 2.
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Opdrachten Toepassing
★ 5
Voor een vallende steen geldt s = 5t² (m, s). Hoeveel seconden duurt een val van 80 m?
80 = 5t², dus t² = 16 en t = 4 (alleen de positieve waarde, tijd is niet negatief). Wie 16 antwoordt, geeft t² in plaats van t. Wie 8 antwoordt, rekent 80 : 10. Laat leerlingen controleren: 5 · 4² = 80. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
V E R D E R K I J K E R
Waarom een olifant dikke poten heeft
Maak je een dier 2 keer zo lang, dan wordt het gewicht 2³ = 8 keer zo groot, maar de doorsnede van de poten maar 2² = 4 keer. Hoeveel keer zo zwaar is een dier dat 3 keer zo lang is?
Antwoord: 3³ = 27 keer zo zwaar, terwijl de pootdoorsnede 3² = 9 keer zo groot wordt. Per cm² poot moet dus 3 keer zoveel gewicht gedragen worden. Daarom zijn grote dieren geen opgeblazen kleine dieren. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 2
Paragraaf 2.3
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
2.3.1 Rekenen met machtsverbanden
2.3.2 Effect van verdubbelen van x
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp