Onderwerp en boodschap in verhalen
Waar gaat een verhaal echt over? (Onderwerp)
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
Waar gaat een verhaal echt over? (Onderwerp)
Open breed: leerlingen kennen vaak al 'waar gaat het over?', maar verwarren onderwerp en boodschap nog vaak met elkaar.
Leerdoel
Je kan het onderwerp van een verhaal benoemen en de boodschap van het verhaal herkennen.
Deze slide heeft geen instructies
Onderwerp en boodschap
Een verhaal heeft een onderwerp en soms ook een boodschap.
Onderwerp: waar het verhaal over gaat
Boodschap: wat de schrijver duidelijk wil maken
Die twee lijken op elkaar, maar ze zijn niet hetzelfde.
Benadruk: onderwerp vat je kort samen; boodschap is meestal een hele zin.
Het verschil
vaak één woord of een paar woorden
noemt het hoofdthema
voorbeelden: vriendschap, oorlog, verlies, liefde
Boodschap
vaak een hele zin
laat zien wat je uit het verhaal kunt leren
voorbeeld: Praat over je verdriet als je iemand mist.
Onderwerp
Deze slide heeft geen instructies
Zo vind je het onderwerp
Kijk naar deze onderdelen van het verhaal:
hoofdpersoon
probleem
belangrijke gebeurtenis
afloop
Vraag daarna: Welk thema komt steeds terug? Dat is vaak het onderwerp.
Leerlingen mogen meerdere onderwerpen noemen als dat past, maar laat ze kiezen wat het belangrijkst is.
Onderwerp in een paar woorden
Een onderwerp schrijf je kort op.
Niet: Dit verhaal gaat over een meisje dat verdrietig is na de dood van haar vader.
Wel: verdriet, verlies, vriendschap
Laat zien dat een lange navertelling geen onderwerp is.
Voorbeeld: Mijn nacht met Vedder
In deze flaptekst lees je over Noor.
haar vader is overleden
ze weet niet goed om te gaan met haar verlies
tijdens een roadtrip leert ze zichzelf beter kennen
er ontstaat een hechte vriendschap
Mogelijke onderwerpen: verlies, vriendschap, zelfkennis
Koppel elk genoemd onderwerp aan tekstinformatie uit de flaptekst.
Wat is een onderwerp van een verhaal?
een paar woorden
een lange uitleg
een belangrijke scène
een hele zin
Controleert het verschil tussen onderwerp en boodschap. 'Een hele zin' is een veelgemaakte verwarring met boodschap.
Vul de juiste woorden in
Om het onderwerp te vinden, kijk je naar de hoofdpersoon, het probleem en een belangrijke gebeurtenis. Daarna vraag je welk thema steeds terugkomt. Dat schrijf je op in een paar woorden.
Laat leerlingen teruggrijpen op de stappen uit slides 4 t/m 6.
Noem een onderwerp uit Noor haar verhaal.
Goede antwoorden noemen één of meer korte onderwerpen uit het voorbeeld, zoals verlies, vriendschap of zelfkennis. Bespreek waarom een lange navertelling geen onderwerp is.
Zo herken je de boodschap
De boodschap haal je niet uit één woord, maar uit het hele verhaal.
Let op:
wat personages doen
hoe ze reageren op problemen
welke gebeurtenis belangrijk is
hoe het verhaal afloopt
Zo ontdek je wat de schrijver wil laten zien.
Boodschap is een betekenis of les, niet simpelweg het spannendste moment.
Gebeurtenissen geven richting
Belangrijke gebeurtenissen laten zien wat centraal staat.
Als een verhaal steeds terugkomt op:
ruzie en verzoening
verlies en omgaan met verdriet
uitsluiting en erbij willen horen
...dan helpt dat bij het vinden van de boodschap.
Deze slide heeft geen instructies
Gedrag van personages
Kijk goed naar het gedrag van de hoofdpersoon.
Vraagt iemand hulp?
Blijft iemand zwijgen?
Komt iemand voor een ander op?
Leert iemand iets aan het einde?
Dat gedrag zegt veel over de boodschap.
Maak het verschil duidelijk tussen 'wat gebeurt er?' en 'wat laat dat zien?'.
Voorbeeld van een boodschap
Bij een verhaal over verlies kan de boodschap zijn:
Het helpt om over je gevoelens te praten als je iemand mist.
Die boodschap past bij wat personages meemaken, doen en leren.
Gebruik dit als eenvoudig model van een volledige boodschapzin.
De afloop is belangrijk
De afloop helpt vaak om de boodschap te begrijpen.
Komt er begrip?
Wordt een fout hersteld?
Blijft een probleem juist bestaan?
De schrijver laat daarmee zien wat belangrijk is.
Ook een open einde kan iets duidelijk maken, bijvoorbeeld dat een probleem niet snel verdwijnt.
Voorbeeld: Grondvuur
In Grondvuur zie je twee tijden:
de oorlog zelf
het leven lang na de oorlog
Een vader schrikt heftig van vuurwerk door herinneringen aan bombardementen.
Dat helpt bij het herkennen van de boodschap.
Gebruik alleen de informatie uit de fragmenten: bombardementen en de latere reactie op vuurwerk.
Mogelijke boodschap van Grondvuur
De gebeurtenissen en reacties wijzen op deze boodschap:
De psychische gevolgen van oorlog kunnen nog lang merkbaar blijven.
Dat is meer dan het onderwerp oorlog. Het is wat de schrijver duidelijk wil maken.
Verwijs naar het contrast: oorlog verleden tijd, gevolgen nog aanwezig.
Waar let je op om de boodschap te herkennen?
alleen de titel
alleen één woord
het hele verhaal
alleen de plaats
Sluit aan bij slide 7: de boodschap haal je uit gebeurtenissen, gedrag en afloop samen.
Vul de juiste woorden in
De boodschap haal je uit het hele verhaal. Je kijkt naar wat personages doen, welke gebeurtenis belangrijk is en hoe het verhaal afloopt. Zo zie je wat de schrijver wil duidelijk maken.
Herhaalt de kern van slides 7 t/m 13 in eenvoudige taal.
Onderwerp of boodschap?
oorlog
familiegeheim
vriendschap
verlies
opgroeien
Onderwerp
Boodschap
Oorlog blijft mensen lang beïnvloeden.
Vriendschap kan helpen bij verdriet.
Zwijgen over pijn maakt het moeilijker.
Laat leerlingen zien dat linkerkant vooral woorden/groepen woorden zijn en rechterkant hele inzichten in zinsvorm.
Wat past bij een boodschap?
verlies
vriendschap
opgroeien
Zwijgen maakt pijn groter.
De drie foute opties zijn onderwerpen; de goede optie is een complete boodschap in zinsvorm.
Vul de juiste woorden in
Je werkt van verhaal naar kern. Eerst kijk je naar de hoofdpersoon, het probleem, de belangrijke gebeurtenis en de afloop. Daarna noteer je het onderwerp in een paar woorden en de boodschap in een zin.
Controleert of leerlingen de samenvattende aanpak uit slides 14 en 15 kennen.
Wat is voor jou het verschil tussen onderwerp en boodschap?
Een goed antwoord noemt dat onderwerp kort is (woord(en)) en boodschap een zin of les is.
Wat heb je geleerd over onderwerp en boodschap?
Deze slide heeft geen instructies
Wat hielp jou vandaag het meest om dit te begrijpen?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
onderwerp - waar een verhaal over gaat, in één woord of een paar woorden
boodschap - wat de schrijver met het verhaal duidelijk wil maken
hoofdpersoon - de belangrijkste persoon in het verhaal
probleem - de moeilijkheid of situatie waar de hoofdpersoon mee te maken krijgt
belangrijke gebeurtenis - een moment dat veel invloed heeft op het verhaal
afloop - hoe het verhaal eindigt
moraal - de les of gedachte die je uit een verhaal kunt halen
Deze slide heeft geen instructies
