Opvoeden in bijzondere contexten: ADHD en ASS
Opvoeden in bijzondere contexten: ADHD en ASS
Leerdoel van deze les
Aan het einde van deze les kun je benoemen wat opvoeden in een bijzondere context betekent en hoe ADHD en ASS het opvoedproces, het kind en het gezin beïnvloeden.
Wat betekent opvoeden?
Opvoeden
= proces
-> kinderen begeleiden tot zelfstandige, volwaardige deelnemers aan de maatschappij.
Soms zijn er bijzondere omstandigheden die dit proces beïnvloeden.
Bijzondere contexten bij opvoeden
Bijzondere contexten ontstaan door persoons- en omgevingsfactoren.
Negatieve invloed
-> zoals?
Positieve invloed
-> zoals?
Risico- en beschermende factoren
Sommige factoren belemmeren ontwikkeling (risicofactoren), terwijl andere juist beschermen en ondersteunen (beschermende factoren).
Handicap als bijzondere context
VAPH - Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap
-> omschrijft een handicap als een langdurige en belangrijke beperking, die een impact heeft op de ontwikkeling en opvoeding.
Wat is een handicap?
'Elk langdurig en belangrijk participatieprobleem van een persoon dat te wijten is aan het samenspel tussen functiestoornissen van mentale, psychische, lichamelijke of zintuiglijke aard, beperkingen bij het uitvoeren van activiteiten en persoonlijke en externe factoren.'
Omgevingsfactoren
Psychosociaal
Bijv. uithuwelijken, kansarmoede, financiële stress.
Bijv. ouder met depressie, gezinsdynamiek.
Cultureel
Sociaal-economisch
Bijv. uithuwelijken, kansarmoede, financiële stress.
Wat is de DSM-5?
De DSM-5 is het internationale handboek voor de categorisering van alle psychische aandoeningen, waaronder ontwikkelingsstoornissen als ADHD en ASS.
Wat zijn ontwikkelingsstoornissen?
Een ontwikkelingsstoornis belemmert het normale ontwikkelingsproces.
Dit kan leiden tot ontwikkelingsachterstand.
Symptomen, ernst en gevolgen verschillen sterk per persoon.
ADHD: wat is het?
ADHD staat voor attention deficit hyperactivity disorder.
Kenmerken:
tekort aan aandacht en concentratie
hyperactiviteit / overbeweeglijkheid
impulsiviteit.
ADHD: wat is het?
Kenmerken:
aandachtstekort
hyperactiviteit
impulsiviteit
Voorwaarden diagnose:
>1 kenmerk
aanhoudend en sterk aanwezig
op verschillende plaatsen
ADHD: kenmerken
Kinderen zijn snel afgeleid, overbeweeglijk en impulsief.
Volwassenen met ADHD vertonen minder hyperactief gedrag, maar ervaren innerlijke onrust.
Verschillende uitingsvorm tussen meisjes en jongens, waardoor bij meisjes vaak later of minder gediagnosticeerd. Prevalentie (naar schatting) wel gelijk!
Casus Paulo (ADHD)
Paulo is snel afgeleid, zit moeilijk stil en reageert boos bij correctie, omdat hij zich niet bewust is van ongepast gedrag.
ADHD: gevolgen
Voor de zorgvrager
Onbegrip van de omgeving -> norm is aandachtig en rustig zijn (lijkt opzettelijk vervelend gedrag)
Moeite met rust vinden, frustratie, emotionele uitbarstingen door onrust en overprikkeling
Voor het gezin
Verwerkingsproces voor iedereen
Spanningen door conflicten en aanpassen aan het gedrag/noden van het kind (haat-liefde relatie mogelijk)
Hulpmiddelen bij ADHD
Combinatie van verschillende methodes:
Medicatie -> om aandacht en concentratie te verbeteren (nadeel: vlakt ook emoties en energie af)
Cognitieve gedragstherapie -> om verschillende cognitieve vaardigheden te versterken, maar ook het zelfconcept positief te beïnvloeden
Orthopedagogisch handelen bij ADHD
ADHD impact op sociale contacten, schoolwerk, zelfbeeld...
-> Hoe kunnen we hen helpen?
Bekijk de tips en bedenk telkens een eigen voorbeeld erbij.
ASS: autismespectrumstoornis
ASS is een overkoepelende naam van een breed spectrum
-> individuele verschillen en verschillende gedragskenmerken
Diagnosestelling:
Domein A:
alle kenmerken aanwezig
Domein B:
2 van de 4 kenmerken aanwezig
Belangrijkste kenmerken van ASS
Domein A: blijvende tekorten in de sociale communicatie en interactie:
tekorten in sociaal-emotionele wederkerigheid
tekorten in het voor sociale omgang gebruikelijke non-verbale communicatieve gedrag
tekorten in het aangaan, onderhouden en begrijpen van relaties
Belangrijkste kenmerken van ASS
Domein B: beperkte en zich herhalende gedragspatronen, beperkte interesses en activiteiten:
stereotiepe of repetitieve motorische bewegingen, gebruik van voorwerpen of spraak;
hardnekkig vasthouden aan hetzelfde, star gehecht zijn aan routines of geritualiseerde gedragspatronen
zeer beperkte, gefixeerde interesses die abnormaal intens of gefocust zijn
over- of onderreageren op zintuiglijke prikkels of ongewone belangstelling voor zintuiglijke aspecten van de omgeving
ASS: graad van ernst -> gradaties van ondersteuning
Niveau 1
Niveau 3
Minimale ondersteuning nodig:
bv. moeite met sociale interactie, plannen en organiseren, moeilijk vriendschappen kunnen sluiten...
Zeer nabije ondersteuning nodig:
bv. minimaal initiatief, star gedrag, hoge stress bij verandering.
Niveau 2
Diepgaande ondersteuning nodig:
bv. zichtbare sociale tekorten, beperktere initiatiefname, repetitief gedrag...
ASS: gevolgen
Voor het gezin
Verwerkingsproces
Gezin past zich aan de vaste routines van het kind aan.
Dit kan sociale contacten en activiteiten beperken.
Conflict(vermijding)
Schaamte
Voor de zorgvrager
Verwerkingsproces
Verkeerd begrepen worden
Emotionele ontregeling (onveiligheid en angst)
Storend gedrag
Hulpmiddelen bij ASS
Visualiseren
Beeldtaal -> duidelijke communicatie (minder ruis) en meer tijd
Stappenplannen -> orde en structuur (= veiligheid en rust)
Aanleren van sociale vaardigheden (bv. emoties leren herkennen)
Orthopedagogisch handelen bij ASS
Begrip dat onvoorspelbaarheid voor onrust/onveiligheid zorgt
Help om sociale vaardigheden aan te leren (bv. geef taal en betekenis aan emoties)
Biedt concrete informatie op voorhand
Zorg voor overzicht en structuur
Reflectie: bijzondere contexten
Denk na over hoe factoren als ADHD of ASS de opvoeding beïnvloeden.
Hoe kun jij als toekomstige opvoeder ondersteunen?
Heb je reeds concrete tips gebruikt hiervan?