Opvoeden in bijzondere contexten: ADHD en ASS

Opvoeden in bijzondere contexten: ADHD en ASS

1 / 25
volgende
Slide 1: Slide
newEditorPsychologieSecundair onderwijsTechnisch secundair onderwijsLeerjaar 6

In deze les zitten 25 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Opvoeden in bijzondere contexten: ADHD en ASS

Leerdoel van deze les

Aan het einde van deze les kun je benoemen wat opvoeden in een bijzondere context betekent en hoe ADHD en ASS het opvoedproces, het kind en het gezin beïnvloeden.

Wat betekent opvoeden?

Opvoeden

= proces

-> kinderen begeleiden tot zelfstandige, volwaardige deelnemers aan de maatschappij.


Soms zijn er bijzondere omstandigheden die dit proces beïnvloeden.

Bijzondere contexten bij opvoeden

Bijzondere contexten ontstaan door persoons- en omgevingsfactoren.


Negatieve invloed

-> zoals?


Positieve invloed

-> zoals?

Risico- en beschermende factoren

Sommige factoren belemmeren ontwikkeling (risicofactoren), terwijl andere juist beschermen en ondersteunen (beschermende factoren).

Handicap als bijzondere context

VAPH - Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap


-> omschrijft een handicap als een langdurige en belangrijke beperking, die een impact heeft op de ontwikkeling en opvoeding.


Wat is een handicap?

'Elk langdurig en belangrijk participatieprobleem van een persoon dat te wijten is aan het samenspel tussen functiestoornissen van mentale, psychische, lichamelijke of zintuiglijke aard, beperkingen bij het uitvoeren van activiteiten  en persoonlijke en externe factoren.'

Omgevingsfactoren

Psychosociaal

Bijv. uithuwelijken, kansarmoede, financiële stress.

Bijv. ouder met depressie, gezinsdynamiek.

Cultureel

Sociaal-economisch

Bijv. uithuwelijken, kansarmoede, financiële stress.

Wat is de DSM-5?

De DSM-5 is het internationale handboek voor de categorisering van alle psychische aandoeningen, waaronder ontwikkelingsstoornissen als ADHD en ASS.

Wat zijn ontwikkelingsstoornissen?

Een ontwikkelingsstoornis belemmert het normale ontwikkelingsproces.


Dit kan leiden tot ontwikkelingsachterstand.


Symptomen, ernst en gevolgen verschillen sterk per persoon.

ADHD: wat is het?

ADHD staat voor attention deficit hyperactivity disorder.


Kenmerken:

  • tekort aan aandacht en concentratie

  • hyperactiviteit / overbeweeglijkheid

  • impulsiviteit.

ADHD: wat is het?

Kenmerken:

  • aandachtstekort

  • hyperactiviteit

  • impulsiviteit


Voorwaarden diagnose:

  • >1 kenmerk

  • aanhoudend en sterk aanwezig

  • op verschillende plaatsen

ADHD: kenmerken

Kinderen zijn snel afgeleid, overbeweeglijk en impulsief.


Volwassenen met ADHD vertonen minder hyperactief gedrag, maar ervaren innerlijke onrust.


Verschillende uitingsvorm tussen meisjes en jongens, waardoor bij meisjes vaak later of minder gediagnosticeerd. Prevalentie (naar schatting) wel gelijk!

Casus Paulo (ADHD)

Paulo is snel afgeleid, zit moeilijk stil en reageert boos bij correctie, omdat hij zich niet bewust is van ongepast gedrag.

ADHD: gevolgen

Voor de zorgvrager

  • Onbegrip van de omgeving -> norm is aandachtig en rustig zijn (lijkt opzettelijk vervelend gedrag)

  • Moeite met rust vinden, frustratie, emotionele uitbarstingen door onrust en overprikkeling

Voor het gezin

  • Verwerkingsproces voor iedereen

  • Spanningen door conflicten en aanpassen aan het gedrag/noden van het kind (haat-liefde relatie mogelijk)

Hulpmiddelen bij ADHD

Combinatie van verschillende methodes:

  • Medicatie -> om aandacht en concentratie te verbeteren (nadeel: vlakt ook emoties en energie af)

  • Cognitieve gedragstherapie -> om verschillende cognitieve vaardigheden te versterken, maar ook het zelfconcept positief te beïnvloeden

Orthopedagogisch handelen bij ADHD

ADHD impact op sociale contacten, schoolwerk, zelfbeeld...

-> Hoe kunnen we hen helpen?


Bekijk de tips en bedenk telkens een eigen voorbeeld erbij.

ASS: autismespectrumstoornis

ASS is een overkoepelende naam van een breed spectrum

-> individuele verschillen en verschillende gedragskenmerken


Diagnosestelling:

  • Domein A:
    alle kenmerken aanwezig

  • Domein B:
    2 van de 4 kenmerken aanwezig

Belangrijkste kenmerken van ASS

Domein A: blijvende tekorten in de sociale communicatie en interactie:

  • tekorten in sociaal-emotionele wederkerigheid

  • tekorten in het voor sociale omgang gebruikelijke non-verbale communicatieve gedrag

  • tekorten in het aangaan, onderhouden en begrijpen van relaties

Belangrijkste kenmerken van ASS

Domein B: beperkte en zich herhalende gedragspatronen, beperkte  interesses en activiteiten:

  • stereotiepe of repetitieve motorische bewegingen, gebruik van voorwerpen of spraak;

  • hardnekkig vasthouden aan hetzelfde, star gehecht zijn aan routines of geritualiseerde gedragspatronen

  • zeer beperkte, gefixeerde interesses die abnormaal intens of gefocust   zijn

  • over- of onderreageren op zintuiglijke prikkels of ongewone belangstelling voor zintuiglijke aspecten van de omgeving

ASS: graad van ernst -> gradaties van ondersteuning

Niveau 1

Niveau 3

Minimale ondersteuning nodig:


bv. moeite met sociale interactie, plannen en organiseren, moeilijk vriendschappen kunnen sluiten...

Zeer nabije ondersteuning nodig:


bv. minimaal initiatief, star gedrag, hoge stress bij verandering.

Niveau 2

Diepgaande ondersteuning nodig:


bv. zichtbare sociale tekorten, beperktere initiatiefname, repetitief gedrag...

ASS: gevolgen

Voor het gezin


  • Verwerkingsproces

  • Gezin past zich aan de vaste routines van het kind aan.

  • Dit kan sociale contacten en activiteiten beperken.

  • Conflict(vermijding)

  • Schaamte

Voor de zorgvrager


  • Verwerkingsproces

  • Verkeerd begrepen worden

  • Emotionele ontregeling (onveiligheid en angst)

  • Storend gedrag

Hulpmiddelen bij ASS

  • Visualiseren

  • Beeldtaal -> duidelijke communicatie (minder ruis) en meer tijd

  • Stappenplannen -> orde en structuur (= veiligheid en rust)

  • Aanleren van sociale vaardigheden (bv. emoties leren herkennen)

Orthopedagogisch handelen bij ASS

  • Begrip dat onvoorspelbaarheid voor onrust/onveiligheid zorgt

  • Help om sociale vaardigheden aan te leren (bv. geef taal en betekenis aan emoties)

  • Biedt concrete informatie op voorhand

  • Zorg voor overzicht en structuur

Reflectie: bijzondere contexten

Denk na over hoe factoren als ADHD of ASS de opvoeding beïnvloeden.


Hoe kun jij als toekomstige opvoeder ondersteunen?

Heb je reeds concrete tips gebruikt hiervan?