§4.2: ‘Lodewijk XIV, een absoluut heerser’
§4.2: ‘Lodewijk XIV, een absoluut heerser’
Startklaar in 3 minuten ZH2B
Op tafel:
Map/schrift;
Pen;
Leerboek voor geschiedenis.
Jas uit, tas van tafel, mobiel in Zakkie in de tas.
Planning + lesdoel
Terugblikvragen: 10-klapper, …
Uitleg/checkvraag: standenmaatschappij en absolute macht Lodewijk XIV.
Uitleg/checkvraag: gevolgen absolute macht Lodewijk.
Oefenen: beelden van Lodewijk (kwadrant)
Lesdoelen:
- Je kunt de kenmerken van de absolute macht van Lodewijk uitleggen en herkennen in bronnen.
10-klapper: zinnen afmaken, steeds met een hele zin (5 min.)
Voorbeeld: De betrouwbaarheid van een dagboek is groot, want… in een dagboek is er geen intentie (doel) om te liegen.
10-klapper zinnen:
1. Na de Val van Antwerpen (1585) kwamen veel Antwerpenaren naar de Republiek, omdat…
2. De moedernegotie bestond uit de handel in… uit…
3. Het belangrijkste politieke kenmerk van de Repbliek was…
4. De driehoekshandel bestond uit…
5. Veel migranten kwamen naar de Republiek, omdat…
6. Regenten vervulden in de Republiek…
7. Aandelen past bij het begrip handelskapitalisme, omdat…
8. Alle voorcompagnieën werden samengevoegd tot de VOC, met als doel…
9. De VOC en WIC hadden een monopolie, waardoor zij…
10. De Gouden Eeuw van de Republiek wordt soms de Grauwe Eeuw genoemd, omdat…
Terugblikvraag: handelsstromen Republiek (3 min.)
Neem de kaart over in je schrift én teken:
Handelsstroom van moedernegotie (Oostzeegebied), Handelsstroom VOC (Azië), Handelsstroom WIC (Amerika)
En zet de volgende producten erbij: graan, specerijen, suiker, tabak, hout, zijde.
Welke producten maakte de Nederlandse Republiek zelf?
Scandinavië (bijv. Denemarken)
Checkvraag: hoe terugzien Gouden Eeuw?
Op de afbeelding zie je opperkoopman van de VOC (Azië) en regent, vermoedelijk Jacob Mathieusen en zijn vrouw. Op de achtergrond zie je de Nederlandse vloot in Batavia (geschilderd door Albert Cuyp tussen 1640 en 1660).
Hoe zie je drie aspecten (onderdelen) van de Gouden Eeuw terug op de bron?
Tijdvak 7: Tijd van pruiken en revoluties (1700-1799, 18e eeuw)
1500-1599: tijd van ontdekkers en hervormers, 16e eeuw
1600-1699: tijd van regenten en vorsten, 17e eeuw
absolute vorsten, bijv. Lodewijk XIV.
Gouden Eeuw van de Republiek.
1700-1799: tijdvak 7: tijd van pruiken en revoluties, 18e eeuw
- Verlichting.
- Franse Revolutie
Koningen nu: continuïteit/verandering met 17e eeuw?
Koning Filip van België
Koning Karel XVI Gustaaf van Zwitserland
Koning Mohammed VI van Marokko
Koning Felipe van Spanje
Verschil/overeenkomst: bovenklasse 17e eeuw: monarch (koning) versus regenten
Wie opdrachtgever voor maken dure schilderijen?
Voorkennis: begrip centralisatie
Koningen/vorsten probeerden vanaf de late middeleeuwen hun rijk te centraliseren = regeren vanuit één plek, met overal dezelfde wetten, regels en belastingen.
- huurleger aanstellen (niet per se van adel).
- ambtenaren aanstellen als bestuurder (niet per se van adel).
Gevolg centralisatie:
- Meer macht vorst
- Minder macht voor adel en steden.
In de buurt
Checkvraag
Ook een mooie ondertitel
Sociale groepen vanaf de middeleeuwen (macht of geen macht, standensamenleving)
Lodewijk XIV (1638-1715)
Voorbeeld absolute vorst hoogtepunt centralisatie van Frankrijk onder zijn bestuur.
Op 5-jarige leeftijd al koning, maar vanaf 1661 zelf regeren in jeugd veel onrust in Frankrijk: godsdienstconflicten en een opstand van de adel tegen koningshuis.
Lodewijk XIV wilde rust en zelf alle macht, ten koste van de adel (wraak).
Absolutisme en droit divin
Absolutisme = staatvorm waarbij de koning alle macht heeft en alleen aan God verantwoording hoeft af te leggen.
- ‘L’état c’est moi!’ (De staat, dat ben ik): ministers of hoge adel konden niks zelf beslissen.
- ‘Une roi, une loi, une foi’ (Eén koning, één wet, één geloof).
Legitimatie (rechtvaardigen, accepteren) absolute macht: droit divin (goddelijk recht) = absolute vorst is gekozen door God en krijgt macht van God, dus vorst alleen verantwoording afleggen aan God ingaan tegen de absolute macht is ingaan tegen God…
Verband katholieke kerk: kardinalen, raadgevers en ‘eerste ministers’ van Lodewijk XIV: Richelieu en Mazarin.
Lodewijk XIV: de Zonnekoning (Le roi soleil)
Zelfgekozen bijnaam, de Zonnekoning… waarom gekozen voor de zon?
- Waarom uiting van absolutisme?
Uitleg naam Zonnekoning: komt uit een toneelstuk, waarin alle edelen om de koning heen dansten.
https://www.youtube.com/watch?v=SYHPNgSUIoE
In de buurt
Voorbeeld absolutisme: luxe leven op Versailles
Lodewijk XIV wilde de macht van de adel verkleinen en hij verplichtte hen een gedeelte van het jaar te wonen in zijn paleis in Versailles. Zo kon hij de adel (2e stand) controleren zodat zij niet te machtig werden of opstanden tegen hem konden organiseren.
De edelen kwamen naar Versailles, want anders had je geen toegang tot goede functies in het bestuur of leger.
Toneelstuk van koning en edelen met Lodewijk XIV als Zonnekoning
Bijv. 700 kamers, 6.000 schilderijen, 600 fonteinen en 200.000 bomen
Checkvraag: wel of geen kenmerk absolutisme?
Geef bij de volgende woorden steeds aan of ze wel of geen kenmerk zijn van het absolutisme:
A. Centralisatie.
B. Droit divin (goddelijk recht).
C. Uniformering (overal dezelfde wetten).
D. ieder gebied zijn eigen wetten/regels.
E. Staatsgodsdienst (één godsdienst toegestaan).
F. Een republiek.
G. Frankrijk.
H. Grote macht voor de adel.
I. Overal dezelfde belastingen.
Checkvraag: betrouwbaarheid: waarom een schilderij laten maken?
Twee vragen bij betrouwbaarheid:
Ooggetuige.
Doel / intentie bronmaker (daarvoor weten: wie is bronmaker)?
Kenmerken absolute macht Lodewijk XIV
Gevolgen beleid Lodewijk voor Franse protestanten
Lodewijk XIV heeft ook veel invloed op het godsdienstbeleid in Frankrijk:
- Lodewijk XIV stelt de bisschoppen aan.
- Lodewijk XIV maakt een einde aan de godsdienstvrijheid in Frankrijk. Hij herroept het Edict van Nantes (1685)
Gevolg: alleen het katholieke geloof is toegestaan, Franse protestanten (hugenoten) vervolgd.
Gevolg: veel Franse protestanten (hugenoten) vluchten naar de tolerante Nederlandse Republiek.
Gevolgen beleid Lodewijk XIV voor adel (2e stand)
Lodewijk XIV vertrouwde de hoge adel niet controle op zijn dure paleis in Versailles:
- De edelen moesten komen wonen in Versailles en daar naar hem luisteren. Alleen dan kregen zij goede baantjes of functies van de koning.
- Lodewijk XIV kon de adel in de gaten houden, zodat zij niet te machtig werden / opstanden konden beginnen.
In de buurt
Gevolgen beleid absolute vorsten voor gewone bevolking (3e stand)
Lodewijk XIV gaf veel geld uit aan zijn dure oorlogen en een duur hofleven in Versailles (pracht en praal)
De gewone burgers (derde stand) moest dus erg veel belasting betalen en huizen/boerderijen werden geregeld geplunderd door rondtrekkende soldaten.
Groeiende ontevredenheid onder de bevolking… waar gaat dit heen?
Jaloezie van Lodewijk XIV
Lodewijk XIV is jaloers op de grote handelswinsten van de Republiek, en hij vindt de bestuursvorm maar vreemd… hoe kun je geen monarchie hebben?
Dwarsbomen via mercantilisme (grote kosten aan export naar Frankrijk).
Uiteindelijk: oorlogvoering, 1672 (Rampjaar).
In de buurt
Verschil: Republiek en Frankrijk (17e eeuw)
Checkvraag: bronopdracht (5 min.)
Oefenen: maken opdrachten (10 min.)
Maken: verwerkingsvragen op je blad
- denk aan verwijzing naar de bron citaat.
Daarna: maken samenvattingsvraag 18.
Checkvraag tussendoor: hoe ‘droit divin’ toepassen in de bron? Cirkelredenering?
Checkvraag: schema absolutisme versus bijzondere plaats Republiek
Vul de volgende woorden in op de juiste plek in het schema: Koning Lodewijk XIV – monarchie (absoluut) – regenten (rijke burgers) – tweede stand – derde stand – de Republiek (Nederland) – oligarchie – katholiek (staatsgodsdienst) – Frankrijk – tolerantie (calvinistisch).
Checkvraag: bronopdracht (5 min.)
Aan de slag… (15 min.)
Kwadrant invullen:
Bepaal per bron waar in het kwadrant deze moet komen te staan (zie hieronder).
Omcirkel in de bron de bronelementen die relevant zijn.
Leg per bron uit welk beeld van Lodewijk XIV naar voren komt, met een bronverwijzing. Dus wat wil de bronmaker zeggen over Lodewijk XIV en zijn beleid. Vul hiervoor onderstaand schema in:
Maak daarna de verwerkingsvragen.
Link documentaire: https://www.youtube.com/watch?v=8iuwheXHvFs
- Kijkvraag: Noem vijf kenmerken van de absolute macht van Lodewijk XIV die je terugziet in de bron.
Lodewijk als Alexander de Grote
Planning + lesdoel
- Checkvraag absolutisme.
- Nakijken huiswerkopdrachten.
- Uitleg/lezen/aantekeningen: kenmerken absolute macht en gevolgen beleid voor 2e en 3e stand.
- Maken: checkvraag + samenvattingsvraag 18 (+ eventueel stukje film kijken).
Lesdoelen:
- je kunt de kenmerken van de absolute macht van Lodewijk XIV uitleggen.
- je kunt de gevolgen van het beleid van Lodewijk noemen voor de 2e en 3e stand.
Checkvraag: wel of geen kenmerk absolutisme?
Geef bij de volgende woorden steeds aan of ze wel of geen kenmerk zijn van het absolutisme:
A. Centralisatie.
B. Droit divin (goddelijk recht).
C. Uniformering (overal dezelfde wetten).
D. ieder gebied zijn eigen wetten/regels.
E. Staatsgodsdienst (één godsdienst toegestaan).
F. Een republiek.
G. Frankrijk.
H. Grote macht voor de adel.
I. Overal dezelfde belastingen.
Nakijken huiswerkopdrachten
Checkvraag bronvraag (5 min.)
Checkvraag: representativiteit
Representatief = algemeen geldend voor een groep of ontwikkeld (algemeen kenmerk, illustratief) uniek.
In de 17e eeuw werden de meeste Europese landen geregeerd door koningen (of keizers).
Is de politieke situatie in Frankrijk representatief voor hoe landen in Europa in de 17e eeuw werden geregeerd?
Is de politieke situatie in de Republiek representatief voor hoe landen in Europa in de 17e eeuw werden geregeerd?