Mediawijsheid: Jij bepaalt hoe gezond schermgebruik er voor jou uitziet.
Wacht jij nog?
Of ga je doen?
Jij bepaalt hoe gezond schermgebruik er voor jou uitziet.
WEEK VAN DE MEDIAWIJSHEID 6-13 NOVEMBER
Lesduur is: 50 minIntroductie
Instructies
Onderdelen in deze les
Wacht jij nog?
Of ga je doen?
Jij bepaalt hoe gezond schermgebruik er voor jou uitziet.
WEEK VAN DE MEDIAWIJSHEID 6-13 NOVEMBER
Duur: ca. 50 minuten. Toon: luchtig en herkenbaar, zonder te oordelen. Iedereen zit op zijn telefoon, ook de docent. Zeg dat er vandaag niemand wordt betrapt of beoordeeld: het gaat om wat jij zelf wilt veranderen.
LEERDOEL
Ik kies zelf minstens twee dingen die ik deze week echt ga doen om minder verleid te worden door mijn telefoon.
Deze slide heeft geen instructies
Welke app pak jij het vaakst er 'even snel' bij?
Typ één app of woord.
Voorkennis activeren. Verwacht: TikTok, Insta, YouTube, Snap, WhatsApp, games. Verwacht ook 'niks' of 'weet ik niet' - dat is precies het punt van de les. Laat de grootste woorden kort terugkomen: wat valt op?
Schat: hoeveel uur per dag zit jij op je telefoon?
Minder dan 2 uur
2 tot 4 uur
4 tot 6 uur
Meer dan 6 uur
Geen idee (en misschien wil ik het niet weten)
Anoniem, dus geen namen noemen. Zeg erbij: gok maar eerlijk, niemand ziet wie wat kiest. Verwacht: veel leerlingen kiezen te laag, en 'geen idee' is een prima antwoord. Oordeel niet. Zeg iets als: het gaat niet om het getal, maar om wie de baas is over de tijd. Gevoelig: sommige leerlingen maken zich zorgen of hebben het thuis lastig - houd het luchtig en laat niemand uitleggen.
Wachten of doen?
Wachten tot...
de overheid regels maakt
school er iets van vindt
techbedrijven hun algoritme aanpassen
Of je pakt zelf de regie.
Dit is het thema van de Week van de Mediawijsheid 2026: doen. Regels en aanpassingen van bedrijven kunnen helpen, maar je hoeft er niet op te wachten. Klik de vier regels een voor een in beeld.
Video: 'Week van de Mediawijsheid 2026: Aan de slag!' (mediawijsheid.nl). Controleer vooraf de lengte en of het geluid werkt. Vraag leerlingen tijdens het kijken om een ding te noteren dat ze zelf zouden kunnen doen. De volgende slide vraagt daarnaar.
Welk idee uit de video wil jij proberen? (1 zin)
Verwacht: concrete dingen (meldingen uit, app weghalen, tijdlimiet). Verwacht ook: 'niks, ik heb dit niet nodig' - vraag door: wat zou je dan wel een keer willen testen? Geen goed of fout; gebruik 2-3 antwoorden voor een korte klassikale reactie.
Waarom is 'gewoon stoppen' zo lastig?
Social media, streamingdiensten en AI-tools zijn gemaakt om jouw aandacht vast te houden.
Dus als je blijft hangen, ben jij niet 'zwak'.
De app doet precies waar hij voor gebouwd is.
Belangrijk voor de toon: geen schuldgevoel. Het is een ongelijke strijd: jij tegen slimme ontwerpen. Daarom helpt het om je omgeving slim in te richten in plaats van alleen wilskracht te gebruiken.
Sleep elke situatie naar de juiste kant
Ik kies dit zelf
Ik word verleid
Ik zoek op YouTube een tutorial die ik nodig heb
Autoplay start automatisch de volgende aflevering
Een notificatie trekt me mijn telefoon in
Ik bel een vriend om iets af te spreken
Kies zelf: YouTube openen voor een tutorial; een vriend bellen om iets af te spreken. Verleid: autoplay die de volgende aflevering start; een meldingsbolletje dat je oproept. Bespreek na: de grens is soms vaag, en dat mag. De vraag 'kies ik dit, of word ik verleid?' is het hulpmiddel.
DOE-TIPS 1 & 2
Ruim op en zet uit
Ruim op
Weg met apps die je weinig opleveren.
Wissel ze om:
Instagram → Duolingo (een taal leren)
Doomscroll-app → Planta (planten verzorgen)
Je telefoon blijft vol, maar met iets dat iets geeft.
Meldingen uit
Elke ping schreeuwt: 'kijk naar mij!'
Zet pushberichten uit die niet écht nodig zijn.
Blijven aan: je ouders, je werk of stage, je school.
Uit: alles wat alleen wil dat je terugkomt.
Bron: mediawijsheid.nl/weekvandemediawijsheid-2026/tips. Laat leerlingen kort nadenken: welke app zou jij kunnen vervangen door iets nuttigs? Humor: planten verzorgen op je telefoon mag best even een grapje opleveren.
DOE-TIPS 3 & 4
Bouw drempels
Adempauze
Een korte pauze voordat een app opent.
Apps zoals One Sec of ScreenZen laten je even wachten en vragen: wil ik dit écht?
Drie seconden is vaak genoeg om te kiezen in plaats van te reageren.
Gebruik de website
Open Instagram, TikTok of YouTube in je browser in plaats van in de app.
De webversie werkt minder soepel en geeft minder verleiding.
Minder vloeiend = makkelijker om te stoppen.
Bron: mediawijsheid.nl. Het principe: maak het verleidelijke iets moeilijker en het goede iets makkelijker. Vraag: welke drempel zou jij het meest irritant vinden? Dat is vaak de drempel die werkt.
DOE-TIP 5
Stel een tijdlimiet in
iPhone
Instellingen → Schermtijd → Applimieten → kies een app en een tijd
Android
Instellingen → Digitaal welzijn → Dashboard → tijdslimiet bij een app
Namen van menu's kunnen per toestel iets anders zijn.
Zoek anders op 'schermtijd' of 'digitaal welzijn'.
Laat leerlingen dit alvast opzoeken; het instellen zelf komt in het doe-moment. Het menu verschilt per toestel en versie, dat is normaal.
Welke tip ga jij deze week als eerste doen?
Apps opruimen of vervangen
Meldingen uitzetten
Een adempauze-app installeren
Social media via de website gebruiken
Een tijdlimiet instellen
Nog geen, ik wil er eerst over nadenken
Alle antwoorden zijn ok, ook de laatste. Verwacht: meldingen uit is het populairst (laagste drempel). Vraag daarna: wat maakt dat ene ding makkelijk om te doen? Begin klein.
EVEN SERIEUS
Soms is het meer dan 'veel scrollen'
Slecht slapen, piekeren, je rot voelen na social media, of niet kunnen stoppen terwijl je dat wel wilt?
Praat erover met iemand die je vertrouwt: een vriend, mentor, vertrouwenspersoon of huisarts.
Anoniem kan ook: Kindertelefoon 0800-0432 (gratis, tot 18 jaar) of de Luisterlijn 088 0767 000 (voor iedereen).
Gevoelig moment: rustig tempo, geen vragen aan individuele leerlingen, geen reactie afdwingen. Laat weten dat je na de les beschikbaar bent. Controleer vooraf de telefoonnummers en volg de schoolprocedure voor zorgsignalen.
DOE-MOMENT · 3 MINUTEN
Nu meteen: pak je telefoon
1. Zet drie meldingen uit die je niet écht nodig hebt.
2. Haal één verleidelijke app van je beginscherm
(in een map, achteraan).
3. Kijk alleen even hoeveel schermtijd je gisteren had. Alleen kijken, niet oordelen.
3
minute
00
second
Echt laten doen. Loop door de klas. Wie geen telefoon bij zich heeft kijkt mee met een buur of schrijft het plan op. Het getal van schermtijd blijft privé.
NIEUWE KENNIS 2
Maak er een plan van: als... dan...
Goede voornemens werken beter met een moment erbij.
Als ik in bed lig, dan ligt mijn telefoon aan de andere kant van de kamer.
Als ik mijn huiswerk start, dan gaat mijn telefoon op stil en buiten bereik.
Een als-dan-plan koppelt een actie aan een vast moment. Leg uit dat het werkt omdat je niet steeds hoeft te beslissen.
Maak af: Als ik (moment), dan ga ik (actie)
Goed antwoord: een concreet moment plus een kleine actie ('Als ik naar bed ga, dan leg ik mijn telefoon in de gang'). Zwak: 'ik ga minder scrollen' - vraag door: wanneer, en wat doe je precies? Antwoorden kunnen anoniem blijven.
Typ één woord:
hoe voelt je hoofd nu?
Afsluiter zonder goed of fout. Het is prima als iemand 'hetzelfde' of 'moe' zegt. Sluit af met: kleine stappen tellen.
JIJ BEPAALT
Klein doen,
groot verschil.
Deze week: doe jouw twee acties. Daag een vriend uit om mee te doen.
Meer tips: mediawijsheid.nl/weekvandemediawijsheid-2026
Frisse afsluiting: het scherm is licht geworden. Herhaal het leerdoel: twee acties kiezen. Geef de link door.
