Tijdvak 7 Pruiken en revoluties 1700 - 1800

Tijdvak 7 Pruiken en revoluties 1700 - 1800

1 / 50
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolhavoLeerjaar 5

In deze les zitten 50 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Tijdvak 7 Pruiken en revoluties 1700 - 1800

Vandaag

  • Terugblik TV7

  • (Aansluiting bij TV5 en 6)

  • Verder schrijven aan PO

  • Afsluiting

Lesdoel

Aan het einde van de les heb je ten minste twee aankopingspunten gevonden voor jouw uiteenzetting die aansluiten bij het deel over Tijdvak 7.

Vorige lessen

Tijdvak 5 ontdekkers en hervormers:

18. Het begin van Europese overzeese expansie
19. Het veranderende mens- en wereldbeeld van de Renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling
20. De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid
21. De protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had
22. Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat

Vorige lessen

Tijdvak 6 regenten en vorsten:

23. Het streven van vorsten naar absolute macht
24. De bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht van de Nederlandse Republiek
25. Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie
26. De wetenschappelijke revolutie



23 Het streven van vorsten naar absolute macht.
In de 17e eeuw streefden veel Europese vorsten naar absolute macht, wat betekende dat zij meenden zonder inmenging van adel, parlement of kerk te kunnen regeren; maar hen wel gebruikte om zelf meer macht te krijgen. Lodewijk XIV van Frankrijk is hiervan een bekend voorbeeld, die de macht volledig naar zich toetrok.


24 De bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht van de Nederlandse Republiek.
De Nederlandse Republiek was in de 17e eeuw uniek in Europa door haar bestuur zonder koning, waarbij de macht bij regenten lag. Dit, samen met een bloeiende overzeese handel (Gouden Eeuw) en een rijke kunst- en wetenschapsproductie, zorgde voor een exceptionele economische en culturele bloei.

25 Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie.
De Republiek speelde een leidende rol in de wereldwijde handelscontacten, met name via de VOC en WIC, die specerijen, textiel en slaven verhandelden. Dit systeem van handelskapitalisme, waarbij winst werd gemaakt door grote investeringen in handel, vormde de basis voor het ontstaan van een wereldeconomie waarin verschillende continenten economisch met elkaar verbonden raakten. Later volgenden ook andere landen.


26 De wetenschappelijke revolutie.
De wetenschappelijke revolutie was een periode waarin nieuwe inzichten over de natuur en de kosmos ontstonden, gebaseerd op observatie, experimenten en redenering in plaats van alleen op geloof of oude teksten. Belangrijke figuren zoals Isaac Newton legden de basis voor de moderne natuurwetenschappen.


Tijdvak 7 - pruiken en revoluties 1700 - 1800

27 Rationeel optimisme en ‘’verlicht denken’’ dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen.

28 Voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme).

29 Uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de daarmee verbonden trans-Atlantische slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme.

30 De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap.

Waar gaat dit over?

27. Rationeel optimisme en ‘’verlicht denken’’ dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen

Waar gaat dit over?

28. Voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme)

Waar gaat dit over?

29. Uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de daarmee verbonden trans-Atlantische slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme

Waar gaat dit over?

30. De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap

Verlicht denken

27. Rationeel optimisme en ‘’verlicht denken’’ dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen

Door de wetenschappelijke revolutie nam het vertrouwen in ons verstand (= ratio/rede) toe. Door scherp waar te nemen en je verstand goed te gebruiken, kon je nieuwe waarheden ontdekken. In de achttiende eeuw zorgde dit bij mensen voor de neiging om gunstige uitkomsten te verwachten (= optimisme). Er zou een betere wereld komen als iedereen verstandig zou gaan handelen. De mensen zouden uit de duisternis van bijgeloof en onwetendheid kunnen komen (Verlichting). Hierdoor nam de neiging af om overal een religieuze verklaring achter te zoeken. De mens kon alles vormen zoals zij dat wilden (maakbare samenleving).

John Locke

John Locke (1632-1704): Locke geloofde dat alle mensen van nature gelijk en vrij zijn. Volgens hem was een regering alleen gerechtvaardigd als deze voortkwam uit de instemming van het volk, vastgelegd in een (denkbeeldig) sociaal contract. Het doel van de regering was het beschermen van de natuurlijke rechten  van burgers, zoals vrijheid, eigendom en leven. Hij was dan ook voor de beperking van de macht van de overheid en zag het volk als de bron van politieke macht en niet God!

Diderot

Verlichte denkers vonden het belangrijk dat de samenleving over voldoende kennis beschikte om bijgeloof te bestrijden. Een manier om dit te bereiken was om alle (bekende) kennis beschikbaar te maken via de Encylopedie van Diderot.

Voltaire

  • Voltaire vond dat er op religieus terrein vrijheid van godsdienst en verdraagzaamheid tegenover andersdenkenden moest zijn. Ook op religieus gebied moest je immers vrij zijn om je verstand te gebruiken. Daarnaast had je recht op vrijheid van meningsuiting.

Rousseau

  • Rousseau vond dat er op het gebied van sociale verhoudingen in de samenleving vrijheid moest zijn in de vorm van volkssoevereiniteit (= hoogste macht bij het volk) en grondrechten. Dat zou leiden tot natuurlijke sociale verhoudingen, want mensen zijn van nature gelijk en moeten dus ook gelijke rechten hebben. Het was immers niet redelijk om uit te gaan van aangeboren standsverschillen.

Montesquieu

  • Om te voorkomen dat het bestuur corrupt zou worden, stelde Montesquieu voor de macht van het bestuur (de vorst) op te splitsen in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht (driemachtenleer/trias politica). Zo kon men macht niet misbruiken.

Adam Smith

  • Op economisch terrein betekende dit een vrijemarkteconomie met zo min mogelijk overheidsbemoeienis volgens Adam Smith.

Wat is John Locke's belangrijkste bijdrage aan de filosofie?

A

Politieke contracttheorie

B

Natuurlijke rechten

C

Materialistische filosofie

D

Kritiek op absolute monarchie

Welke van de volgende ideeën is van Diderot?

A

Existentialisme

B

Encyclopedie

C

Verlichting

D

Utilitarisme

Welke twee bijdrage heeft Voltaire geleverd aan de Verlichting?

A

Recht op een advocaat

B

Vrijheid van meningsuiting

C

Vrije wetenschap

D

Religieuze verdraagzaamheid

Wat stelde Montesquieu voor in zijn werk?

A

Scheiding der machten

B

Directe democratie

C

Absolute macht

D

Politieke vrijheidsdenken

Volgens Rousseau moeten wetten worden gemaakt door…

A

De koning

B

De adel

C

De kerk

D

Het volk

Wat bedoelde Adam Smith met de “onzichtbare hand”?

A

Dat de kerk de economie stuurt

B

Dat alleen de staat bedrijven moet controleren

C

Dat de economie zichzelf regelt door vraag en aanbod

D

De macht van de koning

28. Voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme)

De Verlichting beïnvloedde niet alleen filosofen en burgers, maar ook vorsten. Sommige koningen probeerden verlichte ideeën te combineren met hun absolute macht. Dit noemen we verlicht absolutisme. Twee bekende voorbeelden zijn Frederik de Grote van Pruisen en Catharina de Grote van Rusland.


Frederik II

  • Frederik de Grote (1712-1786): Frederik noemde zichzelf de “eerste dienaar van de staat”. Hij vond dat een koning het volk moest dienen en wees het droit divin af. Hoewel hij de macht niet deelde, voerde hij hervormingen door zoals religieuze vrijheid en betere scholing. Hij zag zichzelf als een beschermer van de staat en wilde het welzijn van zijn volk verbeteren. Een van deze maatregelen was het verplicht planten van aardappelen. Tot 1774 werd voornamelijk graan ingezaaid. Maar dit leidde vaak tot misoogsten en hongersnood. Aardappelen, een gewas uit Zuid-Amerika, was beter bestand tegen het Pruisische klimaat. Frederik stelde dat het telen van aardappelen verplicht was, om zodoende hongersnood te voorkomen in zijn land.

Catharina van Rusland

  • Catharina de Grote (1729-1796): Catharina was geïnspireerd door verlichte ideeën en schreef een grondwet voor Rusland waarin gelijkheid en vrijheid werden benadrukt. Maar omdat ze afhankelijk was van de steun van de adel, kon ze deze hervormingen niet doorvoeren. De grondwet werd verworpen. In de praktijk veranderde er dus weinig voor de Russische bevolking.

Hoewel beide vorsten zich lieten inspireren door verlichte ideeën, behielden ze hun macht. Dit laat zien dat de Verlichting niet overal tot volledige democratische veranderingen leidde.

Leg uit wat bedoeld wordt met verlicht absolutisme.

Leg uit wat bedoeld wordt met verlicht absolutisme.

Verlicht absolutisme is een bestuursvorm waarbij een vorst alle macht heeft (absolutisme), maar tegelijkertijd ideeën uit de Verlichting gebruikt om het land te moderniseren, bijvoorbeeld door hervormingen in onderwijs, rechtspraak of religieuze tolerantie.

Leg uit hoe een vorst tegelijkertijd absoluut kon zijn en toch verlichte ideeën kon gebruiken.

Leg uit hoe een vorst tegelijkertijd absoluut kon zijn en toch verlichte ideeën kon gebruiken.

De vorst hield alle politieke macht zelf, maar voerde hervormingen door die gebaseerd waren op rede, vooruitgang en efficiënt bestuur. De ideeën van de Verlichting werden dus gebruikt om het bestuur te verbeteren, niet om macht aan het volk te geven.

Welke uitspraak past het beste bij verlicht absolutisme?

A

De koning moet naar het parlement luisteren

B

De koning wil het land verbeteren, maar houdt zelf alle macht

C

Het volk beslist samen met de koning

D

De koning is filosoof en wetenschapper

29. Uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de daarmee verbonden trans-Atlantische slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme

In de achttiende eeuw werd de Europese overzeese expansie verder uitgebreid. In Azië en Afrika was deze gericht op handel. In Amerika werden plantagekoloniën gesticht: gebieden die economisch volledig afhankelijk waren van de productie van één of enkele exportgewassen. Een voorbeeld daarvan is Suriname. Op grote landbouwondernemingen (plantages) in Suriname werd onder meer suiker aangeplant, waarbij het werk werd gedaan door tot slaaf gemaakten die vanuit Afrika door de West-Indische Compagnie (WIC), een Nederlandse handelsorganisatie, werden aangevoerd. Deze trans-Atlantische slavenhandel bereikte zijn hoogtepunt in de achttiende eeuw, toen tussen 1700 en 1800 ongeveer zes miljoen mensen werden verscheept. Europese landen profiteerden economisch sterk van deze handel, terwijl de menselijke kosten enorm waren.


29. Uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de daarmee verbonden trans-Atlantische slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme

In de tweede helft van de achttiende eeuw ontstond, mede onder invloed van verlichte denkbeelden – maar ook vanuit christelijke naastenliefde – een tegenbeweging. Abolitionisten, zoals de Engelse politicus William Wilberforce, protesteerden tegen de trans-Atlantische slavenhandel, de slavernij en de mensonterende toestanden op de plantages. Die tegenbeweging wordt het abolitionisme (van het Engelse ‘to abolish’ = afschaffen) genoemd. Onder andere door hun verzet zou in de 19e eeuw eerst de slavenhandel en daarna de slavernij worden verboden.


1807 afschaffing slavenhandel Groot-Brittannië

1833 afschaffing slavernij Groot-Brittannië

1863 afschaffing slavernij Nederland

Wat betekent abolitionisme?

A

De handel in koloniale producten

B

De macht van plantage-eigenaren

C

De beweging die slavernij wil afschaffen

D

De uitbreiding van slavernij

Leg uit hoe ideeën uit de Verlichting bijdroegen aan het abolitionisme.

Leg uit hoe ideeën uit de Verlichting bijdroegen aan het abolitionisme.

Denken uit de Verlichting benadrukte vrijheid, gelijkheid en mensenrechten. Daardoor begonnen sommige mensen slavernij als onrechtvaardig te zien en ontstond er verzet tegen slavernij.

30 De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap

De Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog

De eerste democratische revolutie was in Noord-Amerika (1776) waar Engelse koloniën zich onafhankelijk verklaarden van de Engelse koning. Dit kwam doordat de kolonisten wel belasting betaalden, maar geen vertegenwoordiging hadden in het parlement. De opstellers van de Onafhankelijkheidsverklaring waren geïnspireerd door de politieke ideeën van de Verlichting. Alle mensen waren volgens hen gelijk geschapen en hadden rechten die hun niet konden worden afgenomen: leven, vrijheid en het streven naar geluk. Het gezag van de overheid moest berusten op de wil van het volk. In de grondwet werden regeringstaken gesplitst in drieën: een uitvoerende, een wetgevende en een rechterlijke macht. Sindsdien heeft Amerika een systeem waarbij ieder van de drie machten in toom wordt gehouden door de andere twee. In de Bill of Rights werden daarna de belangrijkste grondrechten vastgelegd.

30 De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap

De Franse Revolutie

De belangrijkste democratische revolutie in Europa was de Franse Revolutie die begon in 1789. Op 14 juli kwam alle onvrede in dat land tot een uitbarsting: onvrede over de ongelijkheid tussen standen en het misbruik van voorrechten, over de onvrijheid en de willekeur van de koning, over de economische tegenslag en het gebrek aan daadkracht van de regering. Verlichte denkers boden een aantrekkelijk alternatief van meer vrijheid en van gelijkheid. Tijdens de revolutie die volgde, werden deze vastgelegd in een Verklaring van de Rechten van de Mens en Burger. Daarmee stortte ook het ancien régime ineen.

De vraag was daarna wie er staatsburger moesten zijn: alle volwassen inwoners van de staat of slechts een gedeelte. Er werd gekozen het staatsburgerschap te beperken tot mannen, en wel die mannen die blijk gaven van enig ontwikkelingspeil en economische zelfstandigheid. Daarom werd het kiesrecht beperkt tot de rijkste laag van de mannelijke burgerij.

Het afbreken van de oude macht was meestal gemakkelijker dan het met succes vestigen van een nieuw democratisch bestuur. Dat laatste lukte alleen in de Verenigde Staten. In Frankrijk liep de revolutie uit op een periode van terreur en vervolgens de dictatuur van Napoleon.

30 De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap

De Terreur en Robespierre

De radicalen, onder leiding van Robespierre, voerden een beleid van terreur om de revolutie te beschermen. De periode van de Terreur (1793-1794) werd gekenmerkt door de jacht op tegenstanders van de revolutie. De Terreur was een van de meest bloedige periodes in de Franse Revolutie. Het doel was om de revolutionaire idealen te beschermen tegen interne en externe vijanden. Robespierre geloofde dat het noodzakelijk was om angst te gebruiken om de stabiliteit van de republiek te waarborgen. Mensen werden vaak zonder eerlijk proces ter dood veroordeeld met de guillotine. De arrestatie en dood van Robespierre in 1794 markeerde het einde van deze gewelddadige fase en leidde tot een periode van meer gematigd bestuur. In 1799 pleegde de generaal Napoleon een staatgreep.

Welk idee van Jean-Jacques Rousseau had veel invloed op democratische revoluties?

A

Natuurrecht

B

Godsdienstverdraagzaamheid

C

Volkssoevereiniteit

D

Vrije markt

Welk verlicht idee komt terug binnen de Amerikaanse staatsvorm? (niet democratie noemen)

Welk verlicht idee komt terug binnen de Amerikaanse staatsvorm? (niet democratie noemen)

Het verlichte idee van scheiding der machten van Montesquieu, waarbij de macht wordt verdeeld over verschillende instellingen om machtsmisbruik te voorkomen.

  1. Wetgevende macht – het parlement (Congres)

  2. Uitvoerende macht – de president

  3. Rechterlijke macht – het Hooggerechtshof

Waarom zouden er ook tegenstanders zijn van de verlichting als je kijkt naar het verloop van de franse revolutie?

Waarom zouden er ook tegenstanders zijn van de verlichting als je kijkt naar het verloop van de franse revolutie?

Omdat het verloop van de Franse Revolutie liet zien dat verlichte ideeën ook konden leiden tot chaos, geweld en de Terreur, waardoor sommige mensen de veranderingen te radicaal vonden.


Voorstanders van het oude systeem, het Ancien Régime, zagen dit als bewijs dat snelle veranderingen gevaarlijk konden zijn.