Hoe scoor je goedkope, gezonde én duurzame voeding als fitduo?
1 / 22
Lesduur is: 50 minIntroductie
Deze les helpt leerlingen de kwaliteit en kwantiteit van eiwitten in voedingsmiddelen te begrijpen. Via een herkenbare casus onderzoeken ze, door middel van concrete berekeningen, slimme, milieuvriendelijke en budgetvriendelijke alternatieven die voldoen aan eiwitbehoeften. Essentiële aminozuren en hun rol in het lichaam komen hierbij uitgebreid aan bod. Door praktische berekeningen van eiwitwaarden leren leerlingen kritisch te reflecteren op voedingskeuzes, met oog voor gezondheid én duurzaamheid. Een dynamische les die leerlingen inspireert tot bewuste voedselkeuzes!
Instructies
Voorkennis van leerlingen
Als benodigde voorkennis voor deze les hebben leerlingen begrip nodig van wat eiwitten zijn en waaruit ze zijn opgebouwd (aminozuren). Ook moeten ze een algemeen idee hebben van de belangrijkste functies van eiwitten in het lichaam. Hoewel de les deels deze concepten opfrist, is een basisbegrip essentieel om de diepergaande onderwerpen te kunnen volgen.
Voorbereiding van de docent
- Neem de les een keer door.
- Print de werkbladen.
- Verdeel de leerlingen in twee- en/of drietallen.
Leerdoelen/vaardigheden
Na deze les kan de leerling:
- de kwaliteit en kwantiteit van eiwitten in voedingsmiddelen berekenen.
- (milieuvriendelijke) alternatieven voor voedingsmiddelen of maaltijden bedenken, waarbij de kwaliteit en kwantiteit van de eiwitten gewaarborgd is.
Aansluiting curriculum
De les is breed inzetbaar. Voor biologie behandelt het eiwitten en aminozuren, en de impact van voeding op gezondheid en ecologie. Wiskunde komt aan bod via het berekenen van voedingswaarden en interpreteren van tabellen. Voor verzorging biedt het inzicht in gezonde, budgetvriendelijke en duurzame voedselkeuzes. Tenslotte sluit het aan bij lichamelijke opvoeding door de focus op voeding voor sportprestaties en een actieve levensstijl.
Feedback
De makers van deze les willen graag weten wat je van de les vond. Ga daarvoor naar de (korte) vragenlijst. Heel veel dank!
Werkbladen
Onderdelen in deze les
Slide 1 - Tekstslide
Deze slide heeft geen instructies
Slide 2 - Tekstslide
Deze slide heeft geen instructies
Slide 3 - Tekstslide
Deze slide heeft geen instructies
Slide 4 - Tekstslide
Tekst
Na deze module...
... kun je de kwaliteit en kwantiteit van eiwitten in voedingsmiddelen berekenen.
... kun je (milieuvriendelijke) alternatieven voor voedingsmiddelen of maaltijden bedenken, waarbij de kwaliteit en kwantiteit van de eiwitten gewaarborgd is.
vraag
Waaruit zijn eiwitten opgebouwd?
A
Suikers
B
Aminozuren
C
Vetten
D
Mineralen
Slide 5 - Quizvraag
Tekst
Eerst maar eens even wat voorkennis op halen.
Antwoord
B. Aminozuren
Vraag
Welke functie spelen eiwitten vooral in het lichaam?
A
Ze regelen voornamelijk de opname van zonlicht voor vitamine D-productie
B
Ze zijn essentieel voor het opbouwen en herstellen van spieren en weefsels
C
Ze reguleren de lichaamstemperatuur
D
Ze transporteren zuurstof in het bloed
Slide 6 - Quizvraag
Toelichting
A. Onjuist
De aanmaak van vitamine D in de huid gebeurt door zonlicht, niet door eiwitten. Eiwitten spelen pas later een rol, namelijk bij het vervoeren van de vitamine D door het lichaam.
B) Juist
Eiwitten zijn de bouwstenen van het lichaam. Ze zijn essentieel voor het opbouwen, herstellen en onderhouden van spieren, weefsels, en organen.
C) Onjuist
De regulatie van lichaamstemperatuur gebeurt voornamelijk via processen zoals zweten en vasoconstrictie of -dilatatie van bloedvaten, maar dit is niet de primaire functie van eiwitten. Eiwitten kunnen echter indirect betrokken zijn bij de werking van enzymen en andere processen die de homeostase (balans) van het lichaam ondersteunen.
D) Niet volledig correct
Het eiwit hemoglobine in rode bloedcellen is inderdaad verantwoordelijk voor het transporteren van zuurstof in het bloed, maar dit is slechts één van de vele functies van eiwitten. Eiwitten in het algemeen spelen een veel bredere rol in het lichaam, zoals het opbouwen van weefsels.
Slide 7 - Tekstslide
Tekst
Zoals we zagen bestaan eiwitten uit aminozuren. Elk type eiwit wordt gevormd door een verschillende samenstelling, volgorde en structuur van aminozuren.
Je lichaam heeft verschillende soorten aminozuren nodig. Sommige kan het lichaam zelf maken uit moleculen zoals glucose en vetzuren. Deze aminozuren worden niet-essentiële aminozuren genoemd omdat je ze niet via voeding hoeft binnen te krijgen.
De essentiële aminozuren kan je lichaam niet zelf maken en moet je dus via je voeding binnen krijgen.
De semi-essentiële aminozuren kunnen de meeste mensen wel maken, maar bij sommige ziektes of aandoeningen maakt het lichaam er niet genoeg van.
Vraag
Bekijk BiNaS-tabel 67H.
Wat maakt een molecuul tot een aminozuur?
W
Slide 8 - Open vraag
Antwoord
Elk aminozuurmolecuul bestaat uit een centraal koolstofatoom waaraan vier groepen gebonden zijn.
Een aminozuurgroep (-NH2)
Een carboxylgroep (-COOH)
Een waterstofatoom (-H)
Een variabele zijketen (R-groep)
De algemene structuurformule
H2N−CH(R)−COOH
Wat maakt een aminozuur uniek?
De variatie in de R-groep zorgt ervoor dat er 20 verschillende standaardaminozuren zijn die worden gebruikt bij de opbouw van eiwitten in het menselijk lichaam.
Slide 9 - Tekstslide
Tekst
Om 1 gram lichaamseiwit te maken en onderhouden heeft je lichaam aminozuren in een bepaalde hoeveelheid nodig. In de tabel zie je staan dat een 15- tot 18-jarige 16 mg histidine nodig heeft om 1 gram lichaamseiwit te maken. Naast de hier getoonde aminozuren heeft je lichaam ook niet-essentiële aminozuren nodig om lichaameiwit te maken.
Extra toelichting
Een eiwit waarin alle aminozuren in de voor de mens juiste hoeveelheden aanwezig is wordt het referentie-eiwit genoemd.
Dierlijke eiwitten bevatten aminozuren in hoeveelheden die veel dichter bij de hoeveelheden in het referentie-eiwit liggen dan plantaardige eiwitten. Sommige essentiële aminozuren komen daar te weinig in voor.
Slide 10 - Tekstslide
Toelichting
Vorm groepjes van 2/3 leerlingen. Laat elk groepje een aspect kiezen: 1. duurzaam alternatief voor een broodje kipfilet of 2. goedkoop alternatief voor een proteïneshake bepalen. Geef hen het bijbehorende werkblad (zie bijlagen bij deze les).
Terug naar de casus. Noa en Kaya zijn dus op zoek naar manieren hoe ze hun voeding duurzamer en goedkoper kunnen maken.
Als voedingsdeskundige ga jij daar mee aan de slag.
Vorm een groepje van 2/3 leerlingen en kies één van de opties: 1. een duurzaam alternatief bedenken voor een broodje kipfilet of 2. een goedkoop alternatief voor een proteïneshake bedenken.
Op het werkblad vind je meer informatie en stappen die je helpen om tot een advies te komen.
Welke alternatieve duurzame maaltijd voor een broodje kipfilet heb je gevonden? Geef per product de hoeveelheden in gram weer.
Slide 11 - Woordweb
Tekst
We gaan nu om de beurt de casussen bekijken. Allereerst het duurzame alternatief voor een broodje kipfilet.
Vraag
Welke alternatieve duurzame maaltijd voor een broodje kipfilet heb je gevonden?
Geef per product de hoeveelheden in gram weer.
Nabespreking
Bespreek de input van de leerlingen. Vraag leerlingen bijvoorbeeld hun antwoord toe te lichten.
Wat valt ze op aan hun maaltijd?
Bijvoorbeeld: je moet wel erg veel hummus eten om dezelfde hoeveelheid eiwit te kunnen vormen.
Je kunt de leerlingen vragen hun berekeningen bij jou in te leveren.
Mogelijk antwoord
Voorbeeld van een volledige vegetarische lunch:
- 4 volkoren boterhammen (140 g)
- Pindakaas (80 g)
- Ongezoete sojadrank (340 g)
Deze maaltijd stelt Kaya in staat om 37,21 g lichaamseiwit te vormen. Dit is meer dan het doel van 36,99 g, wat betekent dat dit een uitstekend en realistisch vegetarisch alternatief is voor zijn lunch.
Opmerking
Het is lastig om met gangbare vegetarische porties evenveel bruikbaar eiwit te leveren als een vleesproduct. Om de benodigde hoeveelheid lichaamseiwit te behalen, moet je ofwel aanzienlijk meer plantaardige producten consumeren, of een specifieke combinatie kiezen die rijk is aan de essentiële aminozuren. Uiteindelijk vraagt een vegetarische maaltijd die qua bruikbaar eiwit gelijk is vaak grotere hoeveelheden van plantaardige voedingsmiddelen.
Slide 12 - Tekstslide
Deze slide heeft geen instructies
Welk alternatief voor een
proteïneshake heb je onderzocht? Hoeveel heb je daarvan nodig? En is dit goedkoper dan wei-concentraat?
Slide 13 - Woordweb
Tekst
We gaan iets vergelijkbaars doen voor de tweede casus.
Vraag
Welk alternatief voor een proteïneshake heb je onderzocht? Hoeveel heb je daarvan nodig? En is dit goedkoper dan wei-concentraat?
Voer je antwoord in.
Slide 14 - Tekstslide
Nabespreking
Bespreek de input van de leerlingen. Vraag leerlingen bijvoorbeeld hun antwoord toe te lichten.
Zouden ze zelf hun proteïneshake inwisselen voor een alternatief?
Let op!
In de opdracht wordt enkel gefocust op losse producten. Hierdoor kan het lijken dat dierlijke eiwitten superieur zijn aan plantaardige eiwitten. Je moet wel heel veel brood eten om aan je eiwitten te komen. Maar dat is maar net hoe je het bekijkt: dierlijke eiwitten zijn vaak goedkoper (mede door subsidies), maar de CO₂-impact is ook aanzienlijk hoger dan bij plantaardige eiwitten.
Combineren van dierlijke en plantaardige producten is de sleutel: je maakt gebruik van de hoge kwaliteit van de dierlijke eiwitten (het overschot van bepaalde aminozuren) om de lagere kwaliteit van plantaardige eiwitten te 'upgraden'. Dit is kostenefficiënt, duurzamer dan enkel dierlijke eiwitten en bovendien krijg je dan ook koolhydraten en andere voedingsstoffen binnen.
Tot slot
Duurzaamheid: zit niet alleen in zonnepanelen, vliegreizen en gebruik van de auto, maar begint bij de slimme keuzes die je maakt op je bord.
Slide 15 - Tekstslide
Tekst
Dit heb je geleerd:
- Je kunt nu de kwaliteit en kwantiteit van eiwitten in voedingsmiddelen berekenen.
- Je kunt nu (milieuvriendelijke) alternatieven voor voedingsmiddelen of maaltijden bedenken, waarbij de kwaliteit en kwantiteit van de eiwitten gewaarborgd is.
Slide 16 - Tekstslide
In deze slide wordt de link tussen de les en huidig wetenschappelijk onderzoek gelegd.
Deze manier van berekeningen uitvoeren over de kwantiteit en kwaliteit van eiwitinname gebruiken wetenschappers ook in huidig wetenschappelijk onderzoek.
Slide 17 - Tekstslide
Tekst
Ben je geïnspireerd geraakt door deze les, dan is een van de volgende studies misschien wel wat voor jou?
Slide 18 - Tekstslide
Link naar vragenlijst voor leerlingen:
ut.onl/leerling4tu
Slide 19 - Tekstslide
Link naar vragenlijst voor docenten:
ut.onl/docent4tu
Slide 20 - Tekstslide
Deze slide heeft geen instructies
Slide 21 - Tekstslide
Deze slide heeft geen instructies
Slide 22 - Tekstslide
Deze slide heeft geen instructies
