5
Materialen en kunststoffen
Paragraaf 5.4
Recycling
Je gooit een leeg flesje in de plasticbak. Wat gebeurt er daarna, en waarom is sorteren zo belangrijk?
Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie
Foto: Grendelkhan (CC BY-SA 4.0)
5
Materialen en kunststoffen
Paragraaf 5.4
Recycling
Je gooit een leeg flesje in de plasticbak. Wat gebeurt er daarna, en waarom is sorteren zo belangrijk?
Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie
Foto: Grendelkhan (CC BY-SA 4.0)
Les bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie, hoofdstuk 5 Materialen en kunststoffen, paragraaf 5.4 Recycling. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Grendelkhan, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
5.4 Recycling
Leerdoelen
5.4.1
Je kunt het verschil uitleggen tussen hergebruik, recycling en verbranden.
5.4.2
Je kunt de stappen van het recyclen van kunststof noemen en toelichten.
5.4.3
Je kunt uitleggen waarom kunststof in het milieu een probleem is.
Practica en vaardigheden
V A A R D I G H E I D
Argumenteren over duurzame keuzes
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Foto: Gijs Bolmeijer (CC BY-SA 4.0)
Startvraag
Wat wordt er van mijn flesje?
Je gooit een leeg PET-flesje in de plasticbak. Wat is het beste einde van dat flesje?
Het wordt begraven
Het wordt in open lucht verbrand
Het wordt in zee gestort
Het wordt vermalen en hergebruikt
Laat eerst stemmen. Het beste einde is recycling: de stof wordt opnieuw gebruikt. Dat bespaart aardolie en voorkomt afval. Begraven en verbranden zijn minder goed. Verbranden in een afvalcentrale levert energie op, maar de stof gaat verloren. Storten in zee is verboden en schadelijk. Image credit: Gijs Bolmeijer, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Hergebruik, recycling, verbranden
Afval verwerk je op een paar manieren, van beste naar minst goede:
hergebruik: je gebruikt het voorwerp opnieuw, bijvoorbeeld een statiegeldfles
recycling: je gebruikt de stof opnieuw voor iets nieuws
verbranden: je wint energie, de stof is weg
storten: het afval blijft liggen
Dit is de afvalladder (ladder van Lansink): preventie, hergebruik, recycling, verbranden met energieterugwinning en als laatste storten. Preventie, dus minder gebruiken, staat er eigenlijk boven. Een goede discussievraag: wat is het beste, een plastic flesje recyclen of helemaal geen flesje gebruiken? Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Kennis
1
Wat is recycling?
De stof opnieuw gebruiken voor iets nieuws
Afval verbranden voor de energie
Een voorwerp ongewijzigd opnieuw gebruiken
Afval in de grond stoppen
Bij recycling blijft het materiaal behouden, maar het voorwerp niet: de fles wordt vermalen en er wordt iets nieuws van gemaakt. Een statiegeldfles die gewassen en gevuld wordt, is hergebruik.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Kennis
2
Zet de stappen van recycling op volgorde.
Na het smelten worden de korrels (granulaat) verkocht aan fabrikanten die er nieuwe producten van maken. Dit kan alleen bij thermoplasten, want die zijn opnieuw te smelten.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Waarom sorteren zo belangrijk is
Kunststoffen kun je niet zomaar door elkaar smelten: het mengsel wordt zwak en onbruikbaar. Daarom sorteert een fabriek op soort.
Het kan met een zink-drijfbad: PE en PP drijven op water, PET zinkt. Ook scannen met infrarood licht kan.
In de praktijk gebruikt men zowel zink-drijfscheiding als optische sensoren. Vraag leerlingen: welk soort scheidingsmethode uit hoofdstuk 1 is een zink-drijfbad? Antwoord: een scheiding op dichtheid. Sluit aan bij het practicum van 5.3. Image credit: Staff Sgt. Adam Keith, U.S. Army, Wikimedia Commons (publiek domein) Image credit: LessonUp
Vul de zinnen aan.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Kennis
3
PE en PP drijven in water.
PET en PVC zinken in water.
Dat komt door hun verschil in dichtheid.
Dichtheid is massa per volume, niet de massa alleen. Een groot stuk PE drijft ook, ondanks zijn grotere massa. Wie massa invult, mist dat verschil.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Toepassing
4
Kan een pannensteel van bakeliet gemakkelijk worden omgesmolten tot een nieuw product?
Ja, elke kunststof smelt
Ja, maar alleen met veel water
Nee, een thermoharder smelt niet
Nee, bakeliet is geen kunststof
Bakeliet is een thermoharder en smelt niet. Daardoor is recycling door omsmelten niet mogelijk, hij wordt meestal verbrand voor energie of fijngemalen als vulstof gebruikt. Verwijs naar 5.3.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Toepassing
5
Noem twee redenen waarom recyclen van kunststof beter is dan nieuw plastic maken.
Goede antwoorden: minder aardolie nodig, minder afval, vaak minder energie, minder uitstoot van koolstofdioxide. Doorvraag: wat zijn mogelijke nadelen? Het sorteren kost tijd en energie, en de kwaliteit kan afnemen na elke ronde.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Opdrachten Toepassing
★ 6
Plastic in zee verdwijnt nauwelijks vanzelf. Waarom niet?
Plastic lost op in zout water
Bacteriën breken de ketens nauwelijks af
Zeewater reageert direct met plastic
Plastic wordt door de zon vloeibaar
Micro-organismen zijn niet ingesteld op de lange, kunstmatige ketens. Zon en golven breken plastic wel in steeds kleinere stukjes, maar het blijft kunststof. Het zijn dus eerst grotere stukken, daarna microplastics. Het duurt van tientallen tot honderden jaren.
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
V E R D I E P I N G
Plastic soep
Foto: Aeroid (CC BY-SA 4.0)
Door zon en golven valt plastic uiteen in stukjes kleiner dan 5 millimeter: microplastics. Die komen terecht in zee, in vissen en zelfs in drinkwater. De stof is lastig terug te halen, dus voorkomen is beter.
Microplastics worden gedefinieerd als stukjes kleiner dan 5 mm. In oceaanstromingen verzamelt drijvend afval zich in grote draaikolken. Kleinere stukjes zijn bijna onmogelijk uit het water te filteren. Dat is een sterk argument om afval niet in het milieu te laten komen, maar ook om minder wegwerpplastic te gebruiken. Image credit: Aeroid, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0) Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 5
Paragraaf 5.4
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
5.4.1 Hergebruik of recycling
5.4.2 Stappen van recycling
5.4.3 Plastic in het milieu
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
5.4
Klik hier
voor meer kant-en-klare themalessen
Image credit: LessonUp