§5.3 Kunststoffen in soorten en maten (Nova 3 havo)

5

Materialen en kunststoffen

Paragraaf 5.3

Kunststoffen in soorten en maten

Een plastic fles kun je smelten en opnieuw vormen, een pannensteel niet. Hoe kan dat bij twee soorten kunststof?

Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie

Foto: Nicole Gordine (CC BY 3.0)

1 / 15
volgende
Slide 1: Slide
newEditorScheikundeMiddelbare schoolhavoLeerjaar 3

In deze les zitten 15 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen leren thermoplasten, thermoharders en elastomeren te onderscheiden, verklaren dat verschil met de bouw van de moleculen en kennen veelgebruikte kunststoffen. Les bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie, hoofdstuk 5 Materialen en kunststoffen, paragraaf 5.3. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een verdieping en de checklist leerdoelen.

Onderdelen in deze les

5

Materialen en kunststoffen

Paragraaf 5.3

Kunststoffen in soorten en maten

Een plastic fles kun je smelten en opnieuw vormen, een pannensteel niet. Hoe kan dat bij twee soorten kunststof?

Scheikunde havo 3 | bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie

Foto: Nicole Gordine (CC BY 3.0)

Les bij Nova scheikunde 3 havo, 4e editie, hoofdstuk 5 Materialen en kunststoffen, paragraaf 5.3 Kunststoffen in soorten en maten. Ongeveer 40 minuten, scheikunde havo 3. Image credit: LessonUp Image credit: Nicole Gordine, Wikimedia Commons (CC BY 3.0)

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

5.3  Kunststoffen in soorten en maten

Leerdoelen

5.3.1

Je kunt thermoplasten, thermoharders en elastomeren van elkaar onderscheiden.

5.3.2

Je kunt het verschil tussen die soorten verklaren met de bouw van de moleculen.

5.3.3

Je kunt veelgebruikte kunststoffen noemen met een toepassing.

Practica en vaardigheden

P R A C T I C U M

Kunststoffen onderscheiden op dichtheid

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Foto: Grendelkhan (CC BY-SA 4.0)

Startvraag

Een fles in de oven

Een plastic fles wordt verwarmd tot hij zacht wordt. Wat kun je daarna met het plastic doen?

A

Opnieuw vormen tot een ander voorwerp

B

Niets, de stof is nu stuk

C

Het laten oplossen in water

D

Er een metaal van maken

Laat eerst stemmen. Een fles is van PET en dat is een thermoplast: bij verwarmen wordt het zacht en kun je het opnieuw vormen. Dat is precies wat bij recycling gebeurt. Wie B kiest, denkt dat verwarmen altijd een onomkeerbare reactie is. Niet bij elke kunststof: bij een thermoharder is dat wel zo. Image credit: Grendelkhan, Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Drie soorten kunststof

Je deelt kunststoffen in naar wat ze doen als je ze verwarmt of uitrekt.

Thermoplast

Wordt zacht bij verwarmen en kan opnieuw gevormd worden.

Thermoharder

Blijft hard en smelt niet. Bij te veel hitte verkoolt hij.

Elastomeer

Rekt uit en veert terug, zoals rubber.

Thermo betekent warmte. Thermoplast: plastisch bij warmte. Thermoharder: wordt hard door warmte (bij het maken) en blijft hard. Elastomeer: elastisch, zoals een elastiek of autoband. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Opdrachten Kennis

1

Welke kunststof wordt zacht bij verwarmen en kun je opnieuw vormen?

A

Een elastomeer

B

Een thermoharder

C

Een thermoplast

D

Een legering

Een thermoplast. Een thermoharder smelt niet, een elastomeer is vooral elastisch en een legering is geen kunststof maar een mengsel van metalen.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Waarom gedragen ze zich zo?

Alle kunststoffen bestaan uit lange moleculen, polymeren.

Bij een thermoplast liggen de ketens los naast elkaar. Bij verwarmen schuiven ze langs elkaar: de kunststof wordt zacht.

Bij een thermoharder zitten de ketens met dwarsverbindingen aan elkaar vast, als een netwerk. Dan kunnen ze niet schuiven en smelt de kunststof niet.

Een model dat helpt: een bakje spaghetti (ketens los, thermoplast) tegenover een visnet (ketens vast, thermoharder). Bij een elastomeer zitten maar weinig dwarsverbindingen: het netwerk is ruim en rekbaar. Image credit: LessonUp

Vul de zinnen aan.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Opdrachten Kennis

2

Een thermoplast wordt zacht bij verwarmen.

Een thermoharder blijft hard en smelt niet.

Rubber is een elastomeer: het rekt uit en veert terug.

thermoplast
thermoharder
elastomeer
legering
monomeer
corrosie

Thermoplast, thermoharder, elastomeer. Leerlingen halen thermoplast en thermoharder door elkaar vanwege de lange namen. Laat ze het verschil in eigen woorden zeggen.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Veelgebruikte kunststoffen

Dit zijn vijf thermoplasten die je dagelijks tegenkomt:

  • PET: frisdrankflessen

  • PE: boodschappentassen en folie

  • PP: doppen en margarinebakjes

  • PS: piepschuim en yoghurtbekers

  • PVC: afvoerbuizen en kozijnen

PET staat voor polyethyleentereftalaat, PE voor polyetheen, PP voor polypropeen, PS voor polystyreen en PVC voor polyvinylchloride. De afkortingen hoeven leerlingen niet uit te schrijven. Je vindt ze terug als nummer in een driehoekje onderop verpakkingen. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Practicum

Drijven of zinken?

Doel: Kunststoffen herkennen aan hun dichtheid.

Je hebt nodig

  • een bak met water

  • een bak met zout water

  • stukjes kunststof met bekende soort (PE, PP, PET, PS)

  • een pincet

  • een schaar

  • papier om de resultaten te noteren

Zo doe je het

  1. Knip van elke soort een klein stukje en leg dat op het papier.

  2. Laat elk stukje in water zakken en noteer of het drijft.

  3. Herhaal in het zoute water.

  4. Zet de soorten op volgorde van dichtheid.

  5. Vergelijk met de gegeven waarden in Binas.

Bril op. Verwachting in kraanwater: PE en PP drijven, PS (massief) en PET zinken. In flink zout water kan PS gaan drijven. De dichtheid van water is 1,0 g/cm³: PE en PP hebben een lagere dichtheid, PET (ongeveer 1,4 g/cm³) een hogere. Gebruik schone stukjes zonder lucht, anders drijft alles. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Opdrachten Toepassing

3

Foto: Lcarsdata (CC BY-SA 3.0)

Een pannensteel mag bij het koken niet zacht worden. Welke kunststof past het best?

A

Een thermoplast

B

Een thermoharder

C

Een elastomeer

D

Elke kunststof past

Een thermoharder (bijvoorbeeld bakeliet) blijft hard bij hoge temperatuur. Een thermoplast zou zacht worden en vervormen, een elastomeer is te slap. Daarom zie je ze ook in stekkers en schakelaars. Image credit: Lcarsdata, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Opdrachten Toepassing

4

Leg uit waarom een thermoharder niet opnieuw gesmolten en gevormd kan worden.

Goed antwoord: de ketens zitten met dwarsverbindingen aan elkaar vast, dus ze kunnen niet langs elkaar schuiven. Bij verhitten ontleden ze liever dan dat ze smelten. Dat is ook de reden dat thermoharders moeilijker te recyclen zijn dan thermoplasten.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Opdrachten Toepassing

★ 5

PE drijft op water, PET zinkt. Wat kun je daaruit zeggen over de dichtheid?

A

PE heeft een hogere dichtheid dan water

B

PE en PET hebben dezelfde dichtheid

C

Beide hebben een lagere dichtheid dan water

D

PE kleiner dan water, PET groter dan water

Wat drijft heeft een lagere dichtheid dan water (1,0 g/cm³), wat zinkt een hogere. PE heeft ongeveer 0,9 tot 0,95 g/cm³, PET ongeveer 1,4 g/cm³. Dit verschil wordt gebruikt om kunststoffen te sorteren in een afvalfabriek, het onderwerp van 5.4.

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

V E R D I E P I N G

Een jas van plastic flessen

Foto: Surya Prakash.S.A. (CC BY-SA 3.0)

PET wordt niet alleen voor flessen gebruikt. Als je het smelt en tot draden spint, krijg je polyester. Daarvan worden kleren gemaakt, zoals een fleecetrui. Zo krijgt een fles een tweede leven.

Dit werkt omdat PET een thermoplast is: smelten, spinnen en weer afkoelen. Een nadeel: bij het wassen komen kleine vezeltjes los, microplastics. Mooie doorvraag voor wie wil nadenken over duurzaamheid van kleding. Image credit: Surya Prakash.S.A., Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0) Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 5

Paragraaf 5.3

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

5.3.1 Drie soorten kunststof

2

5.3.2 Bouw van de moleculen

3

5.3.3 Veelgebruikte kunststoffen

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

5.3

Klik hier

voor meer kant-en-klare themalessen

Image credit: LessonUp