Bouwput met een bouwjuk van piketten en planken, Frankrijk
MODULE 1 · BOUWPROCES
Bouwproces en bouwvoorbereiding
Examenstof bouwen, wonen en interieur vmbo · CSPE
Bouwput met een bouwjuk van piketten en planken, Frankrijk
MODULE 1 · BOUWPROCES
Bouwproces en bouwvoorbereiding
Examenstof bouwen, wonen en interieur vmbo · CSPE
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: P/BWI/1.1 tot en met 1.3. Image credit: MAISON CMI / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
MODULE 1 · BOUWPROCES
Wat ga je kunnen?
Ik kan het bouwproces beschrijven en een bouwproject voorbereiden: veilig werken, meten, uitzetten en een strokenfundering.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden denk je bij een huis bouwen?
Verwacht: fundering, bouwplaats, aannemer, bouwtekening, beton, steiger. Groepeer op voorbereiden, meten en uitzetten en funderen: zo loopt de les. Syllabus P/BWI/1.
MODULE 1 · BOUWPROCES
Voordat er gebouwd wordt
Alleen KB en GL: zo bereid je een bouwproject op hoofdlijnen voor.
Welstand: past het gebouw qua uiterlijk bij de omgeving?
Omgevingsvergunning: toestemming van de gemeente om te bouwen.
Besluit bouwwerken leefomgeving: regels voor veilig en gezond bouwen.
Alleen KB en GL. Syllabus P/BWI/1.1.1.1 (KB) en 1.1.1.2 (GL): voorbereiding op hoofdlijnen: welstand en omgevingsvergunning, Besluit bouwwerken leefomgeving. Alleen GL: sonderen, zie de dia over bouwrijp maken. Voor BB staat deze specificatie niet in de syllabus. Veelgemaakte fout: welstand en omgevingsvergunning door elkaar halen. Welstand gaat alleen over het uiterlijk, de vergunning is de toestemming om te bouwen.
MODULE 1 · BOUWPROCES
De fases van een bouwproject
Bouwvoorbereiding: tekenen, rekenen, plannen en materiaal bestellen.
Bouwplaats inrichten, dan ruwbouw: fundering, wanden, vloeren en dak.
Afbouw: binnenwanden, stuc-, tegel- en schilderwerk.
Installaties (stroom, water, verwarming), dan oplevering aan de klant.
Syllabus P/BWI/1.1.1.3: fases voor de uitvoering en de werkzaamheden per fase: werkzaamheden bouwvoorbereiding, inrichten van de bouwplaats, ruwbouw, afbouw, installaties, oplevering. Bij de oplevering controleert de klant het werk; restpunten worden hersteld. Veelgemaakte fout: ruwbouw en afbouw omdraaien.
MODULE 1 · BOUWPROCES
Wie doet wat? (ontwerp en geld)
Opdrachtgever: laat het bouwen en betaalt.
Koper: koopt de woning.
Architect: ontwerpt het gebouw.
Constructeur: rekent uit of het sterk genoeg is.
Syllabus P/BWI/1.1.1.6: rol van opdrachtgever, koper, architect, constructeur. Veelgemaakte fout: architect en constructeur door elkaar halen. De architect ontwerpt, de constructeur rekent de sterkte.
MODULE 1 · BOUWPROCES
Wie doet wat? (uitvoering)
Calculator: rekent de kosten uit. Werkvoorbereider: regelt tekeningen en materiaal.
Aannemer: neemt het werk aan en bouwt het project.
Uitvoerder: leidt het werk op de bouwplaats. Voorman: leidt een ploeg.
Gespecialiseerde aannemer en installateur: eigen vak. ZZP'er: werkt voor zichzelf.
Syllabus P/BWI/1.1.1.6: rol van aannemer, calculator, uitvoerder, werkvoorbereider, voorman, gespecialiseerde aannemer, installateur, ZZP'er. Op de bouwplaats is de uitvoerder verantwoordelijk, de voorman stuurt de ploeg aan. Veelgemaakte fout: uitvoerder en werkvoorbereider door elkaar halen. De werkvoorbereider regelt dingen vooraf, de uitvoerder leidt het werk zelf.
Zet de fases op volgorde, van eerst naar laatst
Syllabus P/BWI/1.1.1.3: de fases van een bouwproject. Installaties zijn bewust niet gevraagd. Verwachte fout: afbouw voor ruwbouw.
MODULE 1 · BOUWPROCES
Bouwrijp maken
Bouwrijp maken: het terrein klaarmaken voor de bouw.
Je legt bouwwegen aan en riolering.
Bronbemaling: pompen verlagen het grondwater, zodat de put droog blijft.
Alleen GL: sonderen is de grond onderzoeken op draagkracht.
Syllabus P/BWI/1.1.1.4: bouwrijp maken: bouwwegen, riolering, zwerfkasten, waterputten en bronbemaling herkennen en beschrijven. Bronbemaling: grondwater op meerdere plekken wegpompen zodat een bouwput droog blijft (bron: IPLO, verlagen van de grondwaterstand bij bouwwerkzaamheden). Zwerfkasten en waterputten horen bij deze lijst; ze komen hier alleen als begrip voorbij. Syllabus P/BWI/1.1.1.2, alleen GL: sonderen. Bij sonderen duw je een staaf met punt in de grond om te zien hoe draagkrachtig de grond is.
MODULE 1 · BOUWPROCES
Opbouw van een woning
Spouwmuur: twee muren met een luchtlaag of isolatie ertussen.
Dragend: draagt vloer of dak. Niet-dragend: verdeelt alleen ruimte.
Woningscheidende wand: staat tussen twee woningen.
Prefab: gemaakt in de fabriek en op de bouwplaats gemonteerd.
Syllabus P/BWI/1.1.1.5 en 1.1.1.7: hoofdelementen herkennen: fundering, spouwmuren, dragende binnenwanden, niet-dragende scheidingswanden, woningscheidende wanden, vloeren, daken; het begrip prefab. Voordelen van prefab: snel plaatsen en minder afval op de bouwplaats. Veelgemaakte fout: denken dat een binnenmuur altijd mag worden gesloopt. Dragende wanden niet.
Inrichtingsplan van een bouwplaats
MODULE 1 · BOUWPROCES
Een bouwplaats inrichten
Een inrichtingsplan laat zien waar alles komt.
Opslag, materieel en afval: dicht bij het werk.
Terreinafscheiding, toegang, tijdelijke stroom en water.
Syllabus P/BWI/1.1.2.1: elementen in een inrichtingsplan herkennen: opslag van materiaal, plaatsing van materieel, afvalbeheer, tijdelijke nutsvoorzieningen, terreinafscheiding, toegang tot de bouwplaats. Alleen KB en GL (1.1.2.2): rekening houden met logistiek (aanvoerroute, kraan bereikt de opslag, geen kruisend verkeer) en veiligheid (hek dicht, voetgangers gescheiden van bouwverkeer). Veelgemaakte fout: opslag ver van de bouw zetten, waardoor je veel moet sjouwen. Image credit: Eigen figuur
Een bouwvakker met helm, bril en valbeveiliging
MODULE 1 · BOUWPROCES
Veilig werken in de bouw
PBM: persoonlijke beschermingsmiddelen, zoals helm, bril en schoenen.
Bij werken op hoogte hoort een valbeveiliging.
Houd het werk opgeruimd en zet putten goed af.
Syllabus P/BWI/1.1.3.1: risico's herkennen en maatregelen: PBM en algemene veiligheidsmaatregelen. PBM zoals veiligheidshelm, veiligheidsbril, gehoorbescherming, stofmasker, handschoenen, veiligheidsschoenen, valbeveiliging. Kies de PBM bij het risico: stof geeft een stofmasker, lawaai gehoorbescherming. Veelgemaakte fout: PBM alleen dragen als de uitvoerder in de buurt is. Image credit: NIOSH / Wikimedia Commons, publiek domein
MODULE 1 · BOUWPROCES
Duurzaam bouwen
Circulair bouwen: materialen hergebruiken, zodat er weinig afval is.
Afvalstoffenscheiding: hout, steen en metaal apart inzamelen.
Alleen KB en GL: upcyclen, biobased en FSC/PEFC-hout.
Alleen KB en GL: energieneutraal bouwen en de R-ladder.
Syllabus P/BWI/1.1.3.2 (BB): circulair bouwen en afvalstoffenscheiding. Syllabus P/BWI/1.1.3.3 (KB en GL): energieneutraal bouwen, FSC, PEFC en verduurzaming van hout, circulair bouwen, afvalstoffenscheiding, upcyclen, R-ladder, biobased. Uitleg voor KB en GL: energieneutraal: het gebouw wekt evenveel energie op als het gebruikt. FSC en PEFC zijn keurmerken voor hout uit duurzaam beheerd bos. Upcyclen: afval of restmateriaal omzetten in iets met meer waarde. R-ladder: een rangorde van maatregelen; hoe hoger op de ladder, hoe minder grondstoffen en afval (een product hergebruiken staat hoger dan het vermalen tot grondstof). Biobased: gemaakt van plantaardige of dierlijke grondstoffen, zoals hout, vlas of hennep.
Er worden spullen boven je hoofd gehesen. Welke PBM draag je?
Een veiligheidshelm
Gehoorbescherming
Een stofmasker
Veiligheidshandschoenen
Syllabus P/BWI/1.1.3.1. Tegen vallende voorwerpen draag je een helm. De andere PBM beschermen tegen lawaai, stof en snijwonden.
MODULE 1 · BOUWPROCES
Begroting en planning
Stelpost: bedrag voor werk waarvan de prijs nog niet vaststaat.
Staart: algemene kosten en winst en risico, op de directe kosten.
Planning: wie, wat, waar, wanneer, met werkbare dagen.
Een strokenplanning laat per taak zien op welke dagen die gebeurt.
Alleen KB en GL. Syllabus P/BWI/1.1.4.1: met bouwvoorbereidingstekeningen en bestektekst een begroting verwerken en berekenen: eenheden, normen, hoeveelheden, materiaal, materieel en arbeid, stelposten, staart van de begroting. Norm: de tijd of hoeveelheid die je per eenheid nodig hebt, bijvoorbeeld uren per meter. Arbeid is uren maal uurtarief. Veelgemaakte fout: de norm vergeten bij de arbeid. Alleen KB en GL. Syllabus P/BWI/1.1.4.1: staart van de begroting: algemene kosten, winst en risico; in de opgaven staan de percentages over de directe kosten. Syllabus P/BWI/1.1.4.2 (KB en GL): bouwplanning in- en aanvullen met wie, wat, waar, wanneer, werkbare dagen, bouwlijn en planlijn. Bij slecht weer vallen werkbare dagen weg en schuift de planning op. Voor de begrippen bouwlijn en planlijn: gebruik de omschrijving uit de eigen methode; ze staan bewust niet op de dia omdat er geen eenduidige openbare definitie voor is.
Een roterende laser op een statief in een bouwput
MODULE 1 · BOUWPROCES
Meetinstrumenten
Rolmaat, duimstok en meetband: lengtes meten.
Digitale afstandsmeter en bouwhaak (haakse hoek).
Laser: geeft een horizontale of verticale lijn.
Jalon: stok om een rechte lijn uit te zetten.
Syllabus P/BWI/1.2.1.2: meetinstrumenten en hulpmiddelen kiezen en gebruiken: jalons, digitale afstandsmeter, laser horizontaal en verticaal, duimstok, rolmaat, meetband, bouwhaak. Alleen KB en GL (1.2.1.1): de functie van een total-station op hoofdlijnen. Een total-station meet hoeken en afstanden. Veelgemaakte fout: een rolmaat gebruiken voor een lange afstand waar een meetband of afstandsmeter beter past. Image credit: Billbeee / Wikimedia Commons, CC BY 2.5
Doorsnede met Peil, maaiveld en aanlegdiepte
MODULE 1 · BOUWPROCES
Peil, maaiveld en hoogte
Peil: het nulpunt van het gebouw, vaak bovenkant vloer.
Maaiveld: de hoogte van het terrein.
Meterpeil: een markering 1 m boven het Peil.
Alleen KB en GL: je rekent hoogtes uit vanaf een referentiepunt.
Syllabus P/BWI/1.2.3.1: Peil, meterpeil en maaiveld uitleggen (BB); KB en GL ook toepassen in hoogteberekeningen: hoogtemaatvoering bouwwerk, overbrengen Peilmaat, referentiepunt; hoogteverschillen berekenen (1.2.3.3). Meterpeil: markering op 1 m boven de afgewerkte vloer (bron: Bouwencyclopedie en joostdevree.nl). Aanlegdiepte: de afstand van maaiveld tot onderkant fundering (zie de figuur). Een referentiepunt is een vast punt met een bekende hoogte, waarvandaan je de andere hoogtes meet. Veelgemaakte fout: maaiveld en Peil als hetzelfde zien. Het maaiveld ligt meestal lager dan het Peil. Image credit: Eigen figuur
MODULE 1 · BOUWPROCES
Haaks en controleren
3-4-5 steek: zijden van 3 m en 4 m geven een schuine zijde van 5 m.
Dan is de hoek precies haaks (90 graden).
Controleer ook de diagonalen: bij een rechthoek zijn ze even lang.
Tolerantie: het verschil dat nog mag. Meet altijd door.
Controleer je bouwhaak door hem om te slaan: beide lijnen moeten gelijk vallen.
Syllabus P/BWI/1.2.2.3, 1.2.4.1, 1.2.4.2 en 1.2.4.3: hoeken uitzetten met bouwhaak, 3-4-5 steek en jalons; meetgegevens verwerken (oppervlak, inhoud, mm naar m); een bouwhaak maken en controleren (omslaan) en een waterpas controleren; uitgezette maten in het werk controleren: doormeten, diagonalen, haakse hoeken met een bouwhaak, hoogtemaat, toleranties. De 3-4-5 steek volgt uit de stelling van Pythagoras. Bij een rechthoek zijn de diagonalen gelijk. Omslaan: teken langs de bouwhaak een haakse lijn, draai de haak om en teken opnieuw vanaf hetzelfde punt; vallen de lijnen samen, dan is de haak haaks. Een waterpas controleer je door hem af te lezen, 180 graden om te draaien en opnieuw af te lezen: de bel moet op dezelfde plek staan. Alleen KB en GL (1.2.5): afwijkingen verklaren, bijvoorbeeld door schaalverschillen, andere meetmethoden of mm en m verwarren, en het belang van een doorgaande meetmethode (steeds vanaf hetzelfde punt meten). Veelgemaakte fout: maten in mm en m door elkaar gebruiken.
Vul in
Met de 3-4-5 steek maak je een haakse hoek: 3 m en 4 m geven een schuine zijde van 5 m.
Syllabus P/BWI/1.2.2.3. Een driehoek met zijden 3, 4 en 5 heeft een rechte hoek. Verwachte fout: 7 invullen (3 plus 4).
Bouwput met een bouwjuk van piketten en planken, Frankrijk
MODULE 1 · BOUWPROCES
Bouwraam en bouwjuk
Bouwraam: planken op piketten rondom de bouwput.
Bouwjuk: twee of drie piketten met korte planken, op een hoek.
Zet het Peil op de piketten en schrijf gevellijnen af.
Syllabus P/BWI/1.2.6.1 en 1.2.6.2 (BB en KB): beschrijven wanneer een bouwjuk en een bouwraam gebruikt worden; plaatsen: piketten slaan, Peil op piketten zetten, bouwplanken bevestigen (juiste zijde piket, molenwieken). Bouwraam voor een groter project met meerdere hoeken, bouwjuk bij een eenvoudig bouwwerk. Het precies bevestigen van de planken (juiste zijde piket, molenwieken) werkt deze les niet uit: dat leer je in de praktijkruimte. Syllabus P/BWI/1.2.7: gevellijnen bepalen en afschrijven op de bouwplank; verklikpunten gebruiken; maten afschrijven. Syllabus P/BWI/1.2.2.4 (alleen GL): maten en hoeken overbrengen op bouwraam en bouwjuk: hoogte, hoeken, meetlint, metseldraad. Een verklikpunt wijst de plek van een lijn aan, bijvoorbeeld een zaagsnede of spijker. Veelgemaakte fout: vanaf de verkeerde lijn meten. Image credit: MAISON CMI / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Een funderingsbekisting van bovenaf gezien
MODULE 1 · BOUWPROCES
Een strokenfundering voorbereiden
Bepaal de werkvolgorde en lees de werktekening.
Vul de materiaalstaat aan en kies de PBM.
Maatvoering: aanlegdiepte, aanlegbreedte en maaiveld.
Syllabus P/BWI/1.3.1 en 1.3.2.1: werkzaamheden voorbereiden: werkvolgorde bepalen, werkopdracht interpreteren, werktekening lezen, materiaalstaat in- en aanvullen, PBM bepalen, schets en 3D-CAD-tekening met communicatie als doel; funderingsmethoden: strokenfundering en PS-systeembekisting. Strokenfundering: een strook beton onder de muren. Aanlegbreedte is de breedte van de fundering. Veelgemaakte fout: de maten van de werktekening en de materiaalstaat niet naast elkaar leggen. Image credit: Wikideas1 / Wikimedia Commons, CC0
Wapening in een funderingssleuf, met stenen als afstandhouders
MODULE 1 · BOUWPROCES
Wapening in de fundering
Wapening is staal in het beton. Het vangt trekkrachten op.
Beton vangt druk op, staal vangt trek op.
Betondekking: laagje beton om het staal.
Maaswijdte: afstand tussen staven. Overlap: staven over elkaar.
Syllabus P/BWI/1.3.2.2 (BB, KB en GL): wapening beschrijven: gereedschappen en materialen voor het knippen, vlechten en plaatsen van wapening herkennen en benoemen; uitleggen wat in de fundering de druk en trekkrachten opvangt; betondekking, maaswijdte en overlap herkennen en hun functie beschrijven. Afstandhouders (zoals de steentjes in de foto) zorgen voor de betondekking. Gereedschap: wapeningsschaar of knipper voor het knippen, vlechttang en binddraad voor het vlechten. Veelgemaakte fout: denken dat beton alles zelf kan dragen. Beton is sterk op druk en zwak op trek. Image credit: Khaosaming / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Een funderingsbekisting van bovenaf gezien
MODULE 1 · BOUWPROCES
Bekisting voor de fundering
Een bekisting moet vormvast zijn: ze mag niet buigen.
Tijdelijk: je haalt hem weg. Definitief: hij blijft staan.
PS-systeembekisting: isolerende kisten die blijven staan.
Stel de bekisting vanuit het bouwraam: waterpas, lood en draad.
Syllabus P/BWI/1.3.2.3 tot en met 1.3.2.5: eisen aan een bekisting: vormvast, tijdelijk of definitief, recyclebaar, constructie; materialen en gereedschappen; bekisting uitzetten en stellen vanuit het bouwraam: waterpassen, loden en draad spannen, aanlegdiepte voorbereiden, stroken bekisting met hoek (uitzetten en stellen: alleen BB en KB). PS-systeembekisting: kisten van isolatiemateriaal (EPS, een soort polystyreen) die na het storten in de grond blijven. Veelgemaakte fout: een bekisting niet goed vastzetten, waardoor het natte beton hem wegdrukt. Image credit: Wikideas1 / Wikimedia Commons, CC0
Wat vangt in een strokenfundering de trekkrachten op?
Het beton
De bekisting
Het wapeningsstaal
De afstandhouders
Syllabus P/BWI/1.3.2.2: uitleggen wat in de fundering de druk en trekkrachten opvangt. Beton vangt de druk op, het wapeningsstaal de trek. Verwachte fout: het beton, omdat beton zo sterk lijkt.
Wat vond je het lastigst in deze les?
Fases en rollen
Veilig en duurzaam bouwen
Meten en hoogtes
Fundering en wapening
Gebruik de uitkomst om de volgende les te sturen.
Noem één ding dat je nu anders doet op een bouwplaats.
Open reflectie. Goede antwoorden: PBM dragen, afval scheiden, goed doormeten.
MODULE 1 · BOUWPROCES
Begrippen (1/2)
Omgevingsvergunning: toestemming van de gemeente om te bouwen
Prefab: in de fabriek gemaakt en op de bouwplaats gemonteerd
Bouwrijp maken: het terrein klaarmaken voor de bouw
PBM: persoonlijke beschermingsmiddelen
Peil: het nulpunt van een gebouw, vaak bovenkant vloer
Deze slide heeft geen instructies
MODULE 1 · BOUWPROCES
Begrippen (2/2)
Maaiveld: de hoogte van het terrein
Bouwraam: planken op piketten rondom de bouwput
Aanlegdiepte: afstand van maaiveld tot onderkant fundering
Wapening: staal in beton dat trekkrachten opvangt
Betondekking: laagje beton om het wapeningsstaal
Deze slide heeft geen instructies