Frame met wielen en bladveer van een oude truck
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Wielophanging en carrosserie
Examenstof mobiliteit en transport vmbo · CSPE
Frame met wielen en bladveer van een oude truck
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Wielophanging en carrosserie
Examenstof mobiliteit en transport vmbo · CSPE
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: P/MET/2 (2.1 tot en met 2.3). Image credit: Flash176 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Wat ga je kunnen?
Ik kan de wielophanging, de banden en de carrosserie controleren en de juiste werkwijze kiezen.
Deze slide heeft geen instructies
Wat controleer je bij een auto die scheef trekt?
Verwachte woorden: bandenspanning, profiel, spoor, camber, veerpoot, fuseekogel, speling, velg. Groepeer ze in de drie deeltaken: wielophanging en vering (P/MET/2.1), banden en wielen (2.2) en carrosserie (2.3). BB, KB en GL doen deze les samen; KB-stof staat op een eigen dia of in de notes met "Alleen KB en GL".
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Wielophanging
Wielophanging: houdt het wiel vast en laat het veren.
Wielgeleiding: de armen en stangen die het wiel op zijn plek houden.
Veerpoot: veer en schokdemper in één onderdeel.
Fuseekogel: het draaipunt tussen wielgeleiding en wiel.
Syllabus P/MET/2.1.1 (BB en KB: opbouw en functie van de wielophanging; fuseekogel, veerpoot en wielgeleiding controleren, beoordelen en vervangen). Een fuseekogel is een kogelscharnier met een stofhoes. Controle: wiel en ophanging op speling voelen, stofhoes op scheuren en lekkend vet bekijken, veerpoot op lekkage en schade. Voorbereiden (BB): werkplaatsinformatie raadplegen, tekening lezen, gereedschap kiezen, volgens richtlijn werken. Alleen KB en GL: ook een plan van aanpak maken en je gereedschapskeuze uitleggen. Veelgemaakte fout: wielgeleiding en veerpoot door elkaar halen. De wielgeleiding stuurt de beweging, de veerpoot veert en dempt.
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Wielstanden
Wielstanden: hoe het wiel staat ten opzichte van de weg en de auto.
Spoor: staan de wielen, van boven gezien, naar elkaar toe of uit elkaar?
Camber: staat de bovenkant van het wiel schuin naar binnen of buiten?
Alleen KB en GL: fuseestanden, zoals naloop: de fuseeas helt naar achteren.
Syllabus P/MET/2.1.1.3 (BB: wielstanden benoemen) en 2.1.1.4 (alleen KB en GL: wielstanden en fuseestanden omschrijven). Spoor kijk je van boven, camber (wielvlucht) van voren. Naloop is de helling van de fuseeas in zijaanzicht, de fuseehoek is de helling van de fuseeas in vooraanzicht. Naloop houdt de auto rechtuit stabiel. Een verkeerde wielstand merk je aan scheef trekken en scheve bandenslijtage. Veelgemaakte fout: spoor en camber verwisselen.
Veerpoot met remschijf, los van de auto
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Vering en massa
Afgeveerde massa: alles boven de veren, zoals de carrosserie.
Onafgeveerde massa: alles onder de veren, zoals wiel en remschijf.
Veren: schroefveer, bladveer, torsieveer en luchtveer.
Syllabus P/MET/2.1.2.1 (BB: afgeveerde en onafgeveerde massa; soorten veren bladveer, luchtveer, schroefveer en torsieveer) en 2.1.2.2 (alleen KB en GL: ook eigenschappen van veren, bijvoorbeeld een stijve veer geeft weinig doorbuiging en een zachte veer veel). Een torsieveer is een staaf die draait. Een luchtveer gebruikt perslucht in een balg. Controleren (BB en KB, 2.1.2.3): schroefveer, bladveer, torsieveer en bevestigingsrubbers op breuk, roest, doorzakken en scheuren in het rubber. Veelgemaakte fout: de remschijf bij de afgeveerde massa rekenen. Image credit: Bukk / Wikimedia Commons, publiek domein
Stabilisatorstang onder een auto
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Demping en stabilisatie
Schokdemper: dempt het op en neer veren van de veer.
Controleer demper en bevestigingsrubbers op lekkage en scheuren.
Stabilisatorstang: houdt de auto in een bocht recht.
Syllabus P/MET/2.1.3 (BB en KB: opbouw, functie, controleren, beoordelen en vervangen van schokdempers en bevestigingsrubbers) en 2.1.4 (stabilisatiesysteem: BB benoemt uitvoeringsvormen en onderdelen; alleen KB en GL: ook de functie omschrijven). Een lekkende demper heeft olie op de behuizing, een slappe demper laat de auto doorstuiteren. De stabilisatorstang met rubbers en koppelstangen verbindt links en rechts van de as en beperkt overhellen. Een kapot rubber geeft kloppen. Veelgemaakte fout: denken dat de veer de trilling zelf dempt. De veer vangt de klap op, de demper dempt de beweging. Image credit: Soyuz72 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Welke twee onderdelen zitten samen in een veerpoot?
Stabilisatorstang en veer
Fuseekogel en schokdemper
Bladveer en torsieveer
Schroefveer en schokdemper
Syllabus P/MET/2.1.1.5 en 2.1.3. Een veerpoot is een veer met een schokdemper erin. Verwachte fout: de fuseekogel erbij halen, dat is een draaipunt.
Vul in
De wielgeleiding houdt het wiel op zijn plek en de fuseekogel is een draaipunt tussen wiel en ophanging.
Syllabus P/MET/2.1.1.5. Wielgeleiding: armen en stangen. Fuseekogel: kogelscharnier. Verwachte fout: veerpoot invullen, die veert en dempt.
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Bandmaten lezen
Voorbeeld 205/55 R16 91V. 205 is de breedte van de band in mm.
55: de hoogte van de band, in procent van de breedte.
R16: een radiaalband voor een velg van 16 inch.
91 is de loadindex (draagvermogen), V de snelheidsaanduiding.
Syllabus P/MET/2.2.1.3 (BB en KB: specificaties van banden, ook met tabellen, lezen en omschrijven: maataanduidingen, loadindex, snelheidsaanduiding). Voorbeeld: loadindex 91 hoort bij 615 kg per band, de letter V bij 240 km/h. Bij een examenvraag staat de tabel in de opgave; gebruik die. Veelgemaakte fout: de 55 lezen als millimeters in plaats van procent.
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Datum, label en spanning
DOT-code: de laatste vier cijfers zijn de week en het jaar van productie.
Bandenlabel: sticker met zuinigheid, grip op nat wegdek en geluid.
Tubeless: band zonder binnenband. Tube-type: band met binnenband.
De voorgeschreven bandenspanning staat op een sticker in de auto.
Syllabus P/MET/2.2.1.3 (productiedatum, bandenlabel, tubeless en tube-type, bandenspanning) en 2.2.1.5 (opbouw en toepassing van een band benoemen en omschrijven, BB en KB). DOT-code: vier cijfers aan het eind, eerst de week, dan het jaar (bijvoorbeeld 1424 is week 14 van 2024). Het Europese bandenlabel toont brandstofzuinigheid, grip op nat wegdek en buitengeluid. De voorgeschreven spanning voor de auto staat op een sticker of in het instructieboekje; op de flank van de band staat vaak de maximale spanning van de band zelf, dat is iets anders. Veelgemaakte fout: de spanning van de bandenflank volgen in plaats van die van de auto.
Profieldieptemeter
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Inspectie en profieldiepte
Meet de profieldiepte met een profieldieptemeter.
Minimaal 1,6 mm in de hoofdgroeven, over de hele omtrek.
Noteer profiel en bandenspanning in het inspectierapport.
Syllabus P/MET/2.2.1.6 (BB en KB: bandeninspectie uitvoeren en inspectierapport invullen: profieldiepte vergelijken met de wettelijke eisen, bandenspanning). Bron: RDW. Voor personenauto's is de minimale profieldiepte 1,6 mm (APK). Meet op meer plekken over de breedte van het loopvlak. Veelgemaakte fout: een te hoge profieldiepte als wettelijke eis noemen. Image credit: Simon Speed / Wikimedia Commons, CC0
Versleten band met profiel
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Slijtage en sensoren
Kijk naar slijtagebeelden: midden, randen of één kant?
Zoek ook beschadigingen: bulten, scheuren, spijkers.
Een bandenspanningssensor meldt te lage spanning met een lampje.
Syllabus P/MET/2.2.1.6 (slijtagebeelden en beschadigingen, bandenspanning sensoren). Slijtage in het midden wijst vaak op te hoge spanning, aan beide randen op te lage spanning, aan één kant op een verkeerde wielstand. Een bult in de flank is een beschadigde band: niet gebruiken. Veelgemaakte fout: slijtage aan één kant op de bandenspanning gooien. Image credit: Shixart1985 / Wikimedia Commons, CC BY 2.0
Lichtmetalen velg met een beschadigde rand
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Velg en ventiel
Slingering: de velg zwabbert zijwaarts. Hoogteslag: op en neer.
Zoek ook beschadigingen, zoals deuken en krassen aan de rand.
Velgmaat 6,5J x 16: 6,5 inch breed, 16 inch diameter.
Syllabus P/MET/2.2.2 (BB en KB: velgspecificaties lezen, soort velg en maataanduidingen; velg controleren op slingering, hoogteslag en beschadigingen; verschillende soorten ventielen verwijderen en monteren). Velgaanduiding: breedte in inch, x, diameter in inch; de J geeft het randprofiel aan. Soorten velg: stalen velg en lichtmetalen velg. Ventielen: rubber ventielen en metalen ventielen, soms met sensor. Werk volgens de instructie bij de velg. Veelgemaakte fout: slingering en hoogteslag verwisselen. Image credit: CZmarlin / Wikimedia Commons, publiek domein
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Repareren en balanceren
Haal het wiel eraf en bekijk de band van binnen en van buiten.
Repareer een tubeless-band alleen in het loopvlak, nooit in de zijkant.
Balanceren: gewichtjes op de velg laten het wiel rond lopen.
Een wiel dat niet in balans is, geeft trillingen in stuur of auto.
Syllabus P/MET/2.2.3 (BB en KB: banden volgens de voorschriften repareren, wiel verwijderen en monteren, band in- en uitwendig visueel controleren, tubeless-banden repareren; BB benoemt reparatietechnieken, alleen KB en GL omschrijft ze) en 2.2.4 (BB en KB: doel van balanceren omschrijven, een combinatie van band en velg balanceren met stalen en met lichtmetalen velg). Reparatieregel: alleen het loopvlak, niet de zijwand. Reparatietechnieken: een plug van buiten of een plug met patch van binnenuit. Het type gewicht (klemgewicht of plakgewicht) kies je volgens de instructie van de balanceermachine en de velg. Wiel monteren: bouten kruislings aandraaien met de momentsleutel op het voorgeschreven aanhaalmoment uit de werkplaatsinformatie. Veelgemaakte fout: denken dat balanceren de spoorstand verandert.
Waar vind je de voorgeschreven bandenspanning van de auto?
Op de zijkant van de band
Op de ventielkap
In de APK-lijst
Op een sticker of in het instructieboek
Syllabus P/MET/2.2.1.3 (bandenspanning). De flank van de band toont vaak de maximale spanning van de band, niet die van de auto. Verwachte fout: de zijkant van de band kiezen.
Vul in
Je controleert een velg op slingering, hoogteslag en beschadigingen voordat je de band monteert.
Syllabus P/MET/2.2.2. Slingering is zijwaarts, hoogteslag op en neer. Verwachte fout: profieldiepte invullen, dat meet je aan de band.
Frame met wielen en bladveer van een oude truck
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Frame en carrosserie
Frame: stevige onderbouw. Met wielen erbij: chassis.
Zelfdragende carrosserie: de bak is zelf sterk, zonder los frame.
Cabine: de bestuurdersruimte van een vrachtwagen.
Syllabus P/MET/2.3.1.3 (BB en KB: uitvoeringsvormen van voertuigen, tweewielers en transportmiddelen onderscheiden, opbouw en functie van frame, chassis, (zelfdragende) carrosserie en cabine). Een personenauto heeft meestal een zelfdragende carrosserie. Vrachtwagens hebben een frame met daarop een cabine en laadbak. Een motorfiets of fiets heeft een frame. Voorbereiden volgens 2.3.1.1 (BB): gegevens en instructies raadplegen, tekeningen lezen, gereedschap kiezen. Alleen KB en GL (2.3.1.2): plan van aanpak en keuzes beargumenteren. Veelgemaakte fout: chassis en carrosserie door elkaar halen. Image credit: Flash176 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Bevestigen en materialen
Alleen KB en GL: carrosseriedelen zitten met bouten, clips of lijm vast.
Alleen KB en GL: materialen zijn staal, aluminium (lichter) en kunststof.
Werk volgens de werkplaatsinformatie: daar staan volgorde en gereedschap.
Syllabus P/MET/2.3.1.4 (alleen KB en GL: bevestigingsmethoden van carrosseriedelen omschrijven) en 2.3.1.5 (alleen KB en GL: materialen van de carrosserie omschrijven). Bevestigen: bouten en schroeven (losmaakbaar), clips en klemmen, lijm, klinknagels en las (niet losmaakbaar met gereedschap). Materialen: staal, aluminium, kunststof, composiet. Aluminium is lichter dan staal. BB leert vooral de werkplaatsinformatie te volgen. Veelgemaakte fout: denken dat alle carrosseriedelen vastgelast zijn. Spatschermen, portieren en bumpers zijn geschroefd en niet-dragend.
Portier met de binnenbekleding eraf
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Verwijderen en monteren
Niet-dragend en geschroefd: spatscherm, portier en bumper.
Let op afdichtingen (rubbers) en sensoren: koppel stekkers los.
Bij een portier: spiegel, handgreep, portiervanger en bekleding.
Syllabus P/MET/2.3.1.6 (BB en KB: niet-dragende geschroefde carrosseriedelen verwijderen en monteren: spatschermen, portieren en portierdelen, bumpers en bumperdelen, rekening houdend met afdichtingen (rubbers) en sensoren) en 2.3.1.7 (BB en KB: onderdelen van een portier verwijderen en monteren: spiegel, handgreep, portiervanger, portierbekleding). Werkwijze: onderdelen op een zachte plek leggen, bouten per plek bewaren, voor het monteren de afdichtingen controleren. Een portier is zwaar: werk met twee personen of met een portierondersteuning. Parkeersensoren zitten vaak in de bumper. Veelgemaakte fout: de bumper lostrekken terwijl de sensorstekker nog vastzit. Image credit: Parzeus / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Portier met scharnier en handgreep
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Delen afstellen
Afstellen: de motorkap, de achterklep en de portieren.
De spleetmaat moet overal gelijk zijn: meet op meerdere plekken.
Stel af met scharnieren en sluitplaat. Sluiten moet licht gaan.
Syllabus P/MET/2.3.2 (BB en KB: niet-dragende geschroefde carrosseriedelen controleren en afstellen: motorkap, achterklep, portieren). Spleetmaat: de opening tussen bijvoorbeeld portier en scherm. Meet op meerdere plekken en vergelijk de maten. Stel af door de scharnierbouten iets los te draaien, het deel te verschuiven en vast te zetten. De sluitplaat bepaalt hoe het slot sluit. Rubber aanslagen stellen de hoogte af. Veelgemaakte fout: eerst vastzetten en dan pas meten. Image credit: Pittigrilli / Wikimedia Commons, CC0
Wat is een zelfdragende carrosserie?
Een bak op een los frame
Een bak die zelf sterk genoeg is
Een bak van alleen kunststof
Een bak zonder portieren
Syllabus P/MET/2.3.1.3. Een zelfdragende carrosserie heeft geen apart frame. Verwachte fout: een los frame noemen.
Waar let je extra op bij het losmaken van een bumper?
Op de ventielen van de banden
Op de bandenspanning
Op sensoren en hun stekkers
Op de wielstand
Syllabus P/MET/2.3.1.6 (rekening houden met afdichtingen en sensoren). Parkeersensoren zitten vaak in de bumper. Verwachte fout: iets kiezen wat niet bij de bumper hoort.
Welk deel was voor jou het lastigst?
Wielophanging en vering
Banden lezen en inspecteren
Velg, reparatie en balanceren
Carrosseriedelen en afstellen
Gebruik de uitkomst om te kiezen wat je in de training het eerst herhaalt.
Welke controle vergeet je het snelst bij een auto?
Laat leerlingen een eigen geheugensteun noemen, bijvoorbeeld "eerst veilig, dan meten, dan noteren".
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Begrippen (1/2)
Wielgeleiding: Armen en stangen die het wiel op zijn plek houden.
Fuseekogel: Draaipunt tussen wielgeleiding en wiel.
Veerpoot: Veer en schokdemper in één onderdeel.
Afgeveerde massa: Alles boven de veren, zoals de carrosserie.
Spoor en camber: Hoe de wielen staan, van boven en van voren gezien.
Deze slide heeft geen instructies
MODULE 2 · WIELOPHANGING
Begrippen (2/2)
Loadindex: Getal voor het draagvermogen van een band.
Profieldiepte: Diepte van de groeven in het loopvlak.
Slingering: Zijwaarts zwabberen van een velg.
Balanceren: Gewichtjes op de velg zodat het wiel rond loopt.
Spleetmaat: De opening tussen twee carrosseriedelen.
Deze slide heeft geen instructies