Emmaus Romereis 2025. Les 1: Stichting en koningstijd

• newEditor
• Latijn
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 5

De geschiedenis van Rome

Opkomst en ondergang van een wereldrijk

De zeven heuvels van Rome

De zeven heuvels van rome

De zeven heuvels van Rome

De Palatijn: de oorspronkelijke heuvel; machtscentrum toen en nu

P

Forum Romanum en de Keizerfora

FR

Colosseum

C

Pantheon

P

St. Pieter en het Vaticaan

SP+V

Ara Pacis

AP

San Clemente

SC

Piazza Navona

PN

De Capitolijnse heuvel, vesting en religieus centrum

Ca

De Aventijn, een groene heuvel naast het Circus Maximus. Hier woonde het gewone volk.

A

Quirinaal, genoemd naar Quirinus, 1 van de oudste Romeinse goden

Q

Esquilijn, 1 van de grootste heuvels

E

Viminaal

V

Caeliaanse heuvel

C

Capitolijnse musea

CM

Vaticaanse musea

VM

Theater van Marcellus

TM

Tibertempels

T

Romeinse geschiedenis

Verdeling in 3 periodes

Stichting van de stad

• Livius

• Romulus en Remus

  • Alba Longa

  • Numitor

  • Amulius

  • Rea Silvia x Mars

Romulus en remus

Lupercal

Koningstijd 753 – 510

• Belangrijke bron: Livius

• Zeven Koningen (Etruskisch?)

  • Romulus

  • Numa Pompilius

  • Tullus Hostilius

  • Ancus Martius

  • L. Tarquinius Priscus

  • Servius Tullus

  • L. Tarquinius Superbus

Romeinse mythen uit de Koningstijd:

Sabijnse maagdenroof

De spelen vonden plaats in het Circus Maximus

Romeinse mythen uit de Koningstijd:

Sabijnse maagdenroof en Tarpeia

Rupes Tarpeia of Saxum Tarpeium

Romeinse munt met Tarpeia

Romeinse mythen uit de Koningstijd:

Sabijnse maagdenroof

Horatii en Curiatii volgens David

... en volgens Giuseppe Cesari (1568-1640)

Lucretia – einde van de koningstijd

• Tarquinius Superbus (koning)

• Lucretia: vrouw van Collatinus

• Sextus: zoon van de koning

• Brutus: vriend van Collatinus

510 – 27 Republiek

• Elk jaar twee consuls + veto

• Macht: senaat (vergadering rijke
  Romeinen met grondbezit)

• Controle door Volksvergadering

• Spanningen tussen patriciërs en plebejers
  > wetten van de 12 tafelen (450 v.Chr.)

• Verovering van Italisch schiereiland

• Punische oorlogen tegen Carthago: strijd
  om economische macht en ‘Mare Nostrum’

• Militaire prestaties: aanzien (vechtlust)

• Enkele beroemde namen:

  • Brutus

  • Scipio

  • Cato

  • Cicero

Romeinse diplomatie

Rechten:

• Bescherming, tegen vijanden

• Eigen cultuur & godsdienst behouden

• Romeins burgerrecht

• Profiteren van economische voorspoed

Plichten:

• Gehoorzaamheid

• Offeren aan Romeinse goden en keizer

• Eerst 25 jaar militaire dienst

• Belasting betalen

Forum Romanum

Marcus Curtius en Lacus Curtius

Wat deed Marcus Curtius voor Rome?

A

Bouwde een tempel

B

Schreef een boek

C

Verliep een oorlog

D

Sprong in een kuil voor de stad

Waarom deed Marcus Curtius dat?

A

Voor de rijkdom

B

Om een belofte te houden

C

Voor de liefde

D

Om de stad te redden

Welke drie belangrijke Romeinse waarden belichaamde Marcus Curtius voor Rome?

A

Loyaliteit

B

Eerlijkheid

C

Moed

D

Eer(gevoel)

Senaatsgebouw (Curia)

Senaatsgebouw (Curia)

Punische oorlogen

• eerste 264-241

• conflict met Carthago over Sicilië (graan)

• > Sicilië, Sardinië en Corsica bij RR

• Carthago verovert gebieden in Spanje

• tweede 218-201

• Hannibal (!)

• Trasumeense meer en Cannae grote nederlagen > Scipio

• bondgenoten en bevoorrading over zee > Hannibal teruggeroepen

• derde 149-146

• Carthago hersteld > wantrouwen groot

• Cato: “Ceterum censeo Carthaginem esse delendam”

• Carthago vernietigd

Crisis en burgeroorlog (133-27)

• gevolgen oorlogen: boeren lang van huis,
  grootgrondbezitters, slaven, dagloners

• Tiberius en Gaius Gracchus

• populares <> optimates

1ste eeuw v.Chr: burgeroorlogen & machtige generaals

• Marius en Sulla

• 1ste driemanschap (triumviraat) 60-53:

  • Pompeius, Caesar en Crassus

• Caesar dictator (vermoord 44 v. Chr.)

• 2de driemanschap (triumviraat) 43-36:

  • Octavianus, Marcus Antonius en Lepidus

• Octavianus

Caesar

De Bello Gallico

verovering Gallië

> oversteken Rubicon;

Laat zich benoemen tot dictator voor het leven > vermoord door senatoren.

Theater van Marcellus

27 v.Chr. – 476 n.Chr. Keizertijd

Augustus (27 v.Chr. – 14 n.Chr.)

• princeps inter pares

• vrede, rust en welvaart

• herstel oude normen en waarden

• republiek in naam herstellen

• propaganda d.m.v. bouwpolitiek

‘Ik trof een stad van baksteen aan en liet
een stad van marmer achter”

eerste versie Pantheon gebouwd door Marcus Agrippa

Ara Pacis - Vredesaltaar

Julisch-Claudische dynastie

• Burgeroorlogen en overgang keizertijd

• Augustus (27 v.Chr. – 14 n. Chr.)

• Tiberius (14 - 37)

• Caligula (37 – 41)

• Claudius (41 – 54)

• Nero (54 – 68)

• Vierkeizerjaar (69)

Domus aurea = gouden huis

De Flavische dynastie (69 – 98)

• Vespasianus (69 – 79)

  • militaire en bestuurlijke ervaring

  • Joodse opstand Judea > zoon Titus

  • sober en doelmatig beleid

  • goede samenwerking met senatoriale aristocratie

  • bij overlijden: rust in rijk hersteld en financiën op orde

  • opdracht tot bouw Amphitheatrum Flavium

Colosseum

De Flavische dynastie (69 – 98)

• Titus (79 – 81)

  • opleiding aan keizerlijk hof onder Claudius

  • Joodse oorlog (66 – 70)

  • commandant praetoriaanse garde (71)

  • beschouwd als sluw en wreed

  • 24 juni 79 opvolging Vespasianus

  • 2 jaar en twintig dagen aan bewind

  • uitstekende reputatie: goedheid legendarisch

  • 24 augustus/oktober 79 uitbarsting Vesuvius

  • jaar later brand in Rome > doortastend

  • sterft onverwacht in september 81, mogelijk aan malaria

  • ‘vreugde en lieveling van de mensheid’ (Suetonius)

De boog voor Titus

De Flavische dynastie (69 – 98)

• Domitianus (81 – 96)

  • haastte zich nog voor Titus’ overlijden naar kamp praetorianen en liet zich tot keizer uitroepen

  • zeer slechte reputatie door omgang met senaat (negeren): zelfs geen schijn van samenwerking

  • titel dominus et deus

  • bekwaam en energiek bestuurder > persoonlijke leiding

  • verbeterde watertoevoer en graanopslag in Rome

  • maatregelen tegen corrupte rechters

  • behartigde belangen provincies

  • bouwprogramma: herbouw na brand (80) > zie volgende dia’s

Bouwprogramma Domitianus

• Renbaan (huidige piazza Navona)

Bouwprogramma Domitianus

• Forum van Nerva

Bouwprogramma Domitianus

• Domus Augustana (Palatijn)

De Flavische dynastie (69 – 98)

• Domitianus (81 – 96) (vervolg)

  • moreel gebied: ouderwetse strenge lijn

  • oorlogen: Germanen aan overkant Rijn en volgeren overzijde Donau > geen indrukwekkende overwinningen

  • begin bewind: gematigd en rechtvaardig optreden

  • omslag in 85: financiële problemen > confiscaties

  • toenemend wantrouwen en gevoel van onveiligheid

  • september 87 samenzwering ontdekt > senatoren gedood

  • januari 89 muiterij in het leger

  • in 93 terreur tegen aristocratie, keizer paranoïde

  • zomer 96 succesvolle samenzwering: steun keizerin Domitia en keizerlijke garde > 18 september Domitianus vermoord

  • reactie: leger > in rouw, volk > onverschillig, senaat > blij

De adoptiekeizers (96 – 192)

• Nerva (96 – 98)

• Trajanus (98 – 117)

• Hadrianus

• Antoninus Pius

• Marcus Aurelius (161 – 180): invallen en epidemie

• Commodus (eigen zoon Marcus Aurelius)

Nerva (96 – 98)

• chaotische situatie na moord op Domitianus > moeite orde te handhaven

• verzet van leger: Domitianus had voor het eerst sinds Augustus soldij verhoogd > muiterij > neergeslagen > adoptie Trajanus: gouverneur met legioenen onder zijn bevel

• verwerft populariteit:

  • land uitdelen aan armen

  • eed: geen senatoren executeren

  • herstel wegen en aquaducten

Trajanus (98 – 117)

• optimus princeps

• geboren in Italica in de buurt van Sevilla (Spanje)

• carrière onder Domitianus

• zomer 99 entree in Rome

• bekwaam en toegewijd bestuurder

• oorlogen in Dacië en tegen de Parthen

• sterft in Cilicië op weg terug naar Rome

• reputatie van een zeer goede heerser

De zuil van Trajanus

hadrianus (117 – 138)

• reislustige keizer

• hield van alles wat Grieks was

• bouwprogramma in Athene

• muur van Hadrianus in Engeland

• mausoleum van Hadrianus = Engelenburcht

• laat nieuwe en huidige versie Pantheon bouwen

• villacomplex buiten Rome in Tivoli

Pantheon

Engelenburcht

Villa van Hadrianus in Tivoli

Antoninus Pius (138 – 161)

• onbekende keizer

• maar goede bestuurder

• houdt het rijk bijeen

• laat een tempel bouwen op het forum romanum

• voor zijn vrouw Faustina

• na zijn overlijden ook voor hemzelf

• is later een kerk geworden en daarom bewaard

Marcus Aurelius (161 – 180)

• filosoof – keizer

• schrijft zijn stoicijnse gedachten op

• veel problemen aan de grenzen van het rijk

• brak met de traditie van adoptiefkeizers

• zijn zoon Commodus volgt hem op

• dit is niet een enorm succes

• bekend van film Gladiator

• standbeeld op het Capitool

27 v.Chr. – 476 n.Chr. Keizertijd

De Severische keizers

• Septimius Severus (193-211)

• Caracalla (211-217)

Het einde in zicht …

• Diocletianus (284-305)

• Constantijn de Grote (305-337)

De laatste keizer van het west-romeinse rijk:

• Romulus Augustus (475 - 476)

Boog van Septimius Severus

Thermen van Caracalla

Thermen van Diocletianus

Basilica van Maxentius en Constantijn

Standbeeld en boog van Constantijn

Roma Aeterna - Caput Mundi