§7.3 voedsel verteren
Van hap tot bloed
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
Van hap tot bloed
Open bij de herkenbare vraag: waar gaat eten eigenlijk langs in je lichaam, en hoe wordt het klein genoeg om in je bloed te komen?
Leerdoel
Ik kan beschrijven hoe voedsel door het verteringsstelsel gaat, uitleggen hoe de vertering plaatsvindt en hoe voedingsstoffen uiteindelijk in het bloed komen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden denk jij aan bij vertering?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als maag, darmen, bloed, kauwen of enzymen.
De route van voedsel
Voedsel gaat door het verteringsstelsel in een vaste volgorde:
mondholte → slokdarm → maag → twaalfvingerige darm → dunne darm → dikke darm → endeldarm → anus
Benadruk dat de twaalfvingerige darm het eerste deel van de dunne darm is.
De route van voedsel begint
Voedsel komt eerst in de mondholte. Daarna gaat het door de slokdarm naar de maag. In de mond begin je al met kauwen en slikken.
Deze slide heeft geen instructies
Voedsel gaat verder door het lichaam
Na de maag komt het voedsel in de twaalfvingerige darm. Daarna gaat het naar de dunne darm. Daar wordt veel voedsel verder verteerd.
Deze slide heeft geen instructies
Het einde van de route
Na de dunne darm komt de dikke darm. Daarna gaat wat overblijft naar de endeldarm en verlaat het lichaam via de anus.
Deze slide heeft geen instructies
Mond: begin van de vertering
Tanden en kiezen maken voedsel kleiner
De tong mengt het voedsel en vormt een voedselbrij
Speeksel maakt het voedsel glad
In speeksel zitten enzymen die de vertering starten
Noem dat hier zowel mechanische vertering (kauwen) als chemische vertering (enzymen in speeksel) begint.
Slikken en doorslikken
De tong duwt de voedselbrij naar de keelholte
De huig sluit de neusholte af
Het strotklepje sluit de luchtpijp af
Daardoor gaat voedsel de slokdarm in
Een veelgemaakte fout is dat leerlingen denken dat voedsel en lucht dezelfde weg blijven volgen. Leg uit dat afsluiten tijdens het slikken dat voorkomt.
Slokdarm: vervoer naar de maag
De slokdarm verteert voedsel niet. Hij vervoert de voedselbrij met peristaltische bewegingen: samentrekkingen van spieren in de wand duwen het voedsel naar beneden.
Je kunt benoemen dat peristaltiek ook werkt als je niet rechtop staat.
Maag: kneden en mengen
In de maag wordt voedsel gekneed en gemengd
Er komt maagsap bij de voedselbrij
In maagsap zitten enzymen die vertering voortzetten
De maag maakt van voedsel een goed gemengde brij
Houd het op hoofdlijnen: maag als plek van mengen, kneden en chemische vertering.
Welk deel verteert voedsel niet, maar vervoert het wel?
slokdarm
maag
mond
dunne darm
Controleert het verschil tussen verteren en vervoeren. Leerlingen verwarren de slokdarm vaak met een plek waar ook vertering gebeurt.
Van mond naar maag
In de mond begint de vertering. De tong maakt van voedsel een voedselbrij en bij het slikken sluit het strotklepje de luchtpijp af. Daarna duwen peristaltische bewegingen het voedsel door de slokdarm naar de maag.
Alle kernwoorden komen uit de eerste subtopic: mond, slikken, slokdarm en maag.
Waarom vertering op meer plekken gebeurt
Grote voedingsstoffen kunnen niet meteen door de darmwand.
Daarom gebeurt vertering stap voor stap op vier plekken:
mond
maag
twaalfvingerige darm
dunne darm
Koppel terug aan het centrale idee: voedsel moet klein genoeg worden om opgenomen te kunnen worden in het bloed.
Vertering door enzymen
Vertering is het kleinmaken van voedingsstoffen, zodat ze naar het bloed kunnen.
Verteringssappen bevatten enzymen. Die breken grote voedingsstoffen af in kleinere deeltjes.
Gebruik consequent de termen verteringssappen en enzymen. Vermijd te veel details over scheikundige reacties.
Elk enzym heeft een eigen taak
Een enzym breekt maar één soort voedingsstof af
Er zijn enzymen voor koolhydraten, eiwitten en vetten
Daardoor zijn op verschillende plaatsen verschillende enzymen nodig
Benadruk het structuur-functieprincipe: een enzym past bij één soort stof.
Waar vindt chemische vertering plaats?
Mond
Speeksel start de vertering.
Maag
Maagsap zet vertering voort.
Twaalfvingerige darm
Alvleessap helpt bij verdere vertering.
Dunne darm
Darmsap maakt de vertering af.
Noem dat de bron vier plaatsen onderscheidt. Houd het verschil tussen twaalfvingerige darm en dunne darm duidelijk.
Koolhydraten, eiwitten en vetten
Koolhydraten worden door enzymen afgebroken tot kleine suikers
Eiwitten worden afgebroken tot kleine bouwstoffen
Vetten worden afgebroken tot kleine vetdeeltjes
Alleen kleine deeltjes kunnen later worden opgenomen
De opdracht vraagt om uitleg op hoofdlijnen; noem geen extra moeilijke stofnamen als dat niet nodig is voor deze groep.
Sleepvraag
koolhydraten
eiwitten
koolhydraten, eiwitten en vetten
koolhydraten en eiwitten
mondholte
maag
twaalfvingerige darm
dunne darm
Deze slide heeft geen instructies
Waarom gebeurt vertering op meer dan één plek?
Voedsel moet eerst klein worden
Water moet eerst verdwijnen
De slokdarm maakt sap
De dikke darm start direct
De kern is dat grote voedingsstoffen niet meteen door de darmwand kunnen.
Enzymen en plaatsen
Verteringssappen bevatten enzymen. Die breken grote voedingsstoffen af. In de twaalfvingerige darm helpt alvleessap verder bij de vertering en in de dunne darm maakt darmsap de vertering af. Enzymen werken op één soort voedingsstof.
Let op het onderscheid tussen twaalfvingerige darm en dunne darm.
Waarom zijn verschillende enzymen nodig?
Bespreek dat koolhydraten, eiwitten en vetten elk eigen enzymen nodig hebben en daarom niet allemaal op precies dezelfde manier of plek worden afgebroken.
Dunne darm: opname in het bloed
In de dunne darm komen voedingsstoffen in het bloed
De darmwand heeft veel darmplooien en darmvlokken
Daardoor is het opname-oppervlak groot
Koppel structuur aan functie: plooien en vlokken vergroten het oppervlak, dus opname gaat efficiënter.
Door de darmwand naar haarvaten
In de dunne darmwand zitten veel kleine bloedvaatjes: darmplooien. De verteerde voedingsstoffen gaan door de darmwand heen en komen zo in het bloed terecht.
Benadruk dat opname pas kan nadat voedingsstoffen klein genoeg zijn gemaakt.
Dikke darm: water terug naar het bloed
Niet alles uit voedsel wordt verteerd
In de dikke darm blijft onverteerd materiaal over
Water gaat uit deze resten terug naar het bloed
De resten worden daardoor steviger
Maak onderscheid tussen opname van voedingsstoffen in de dunne darm en opname van vooral water in de dikke darm.
Endeldarm en anus
De overgebleven resten komen in de endeldarm
Daar wordt ontlasting tijdelijk opgeslagen
Via de anus verlaat de ontlasting het lichaam
Gebruik eventueel het woord ontlasting naast poep voor biologisch taalgebruik.
Van voedsel tot afval
Voedsel → verteren in mond, maag, twaalfvingerige darm en dunne darm → voedingsstoffen naar het bloed → water uit resten in de dikke darm → ontlasting via endeldarm en anus
Deze samenvattende keten verbindt alle onderdelen van het leerdoel in één overzicht.
Waar komen verteerde voedingsstoffen in het bloed?
dikke darm
maag
dunne darm
slokdarm
Controleert het verschil tussen opname van voedingsstoffen in de dunne darm en opname van water in de dikke darm.
Van opname tot ontlasting
In de dunne darm zorgen darmplooien en darmvlokken voor een groot oppervlak. Voedingsstoffen gaan door de darmwand naar de haarvaten. In de dikke darm gaat water uit resten terug naar het bloed.
De volgorde van opname en waterterugwinning is hier belangrijk.
Wat gebeurt er met onverteerde resten?
Mogelijke goede elementen: onverteerde resten worden steviger in de dikke darm, gaan naar de endeldarm, worden daar opgeslagen en verlaten via de anus het lichaam.
Begrippen
verteringsstelsel - organen die voedsel verwerken en verplaatsen
vertering - het kleinmaken van voedingsstoffen zodat ze opgenomen kunnen worden
enzym - stof in verteringssappen die een voedingsstof afbreekt
peristaltische bewegingen - spierbewegingen die voedsel door het verteringsstelsel duwen
speeksel - verteringssap in de mond
maagsap - verteringssap in de maag
alvleessap - verteringssap dat in de twaalfvingerige darm helpt bij vertering
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
darmsap - verteringssap in de dunne darm
darmplooien - plooien in de darmwand die het oppervlak vergroten
darmvlokken - kleine uitstulpingen in de dunne darmwand voor opname
haarvaten - heel kleine bloedvaatjes in de darmwand
dunne darm - deel van het verteringsstelsel waar vertering wordt afgemaakt en voedingsstoffen worden opgenomen
dikke darm - deel van het verteringsstelsel waar water uit resten naar het bloed gaat
endeldarm - laatste deel van de darm waar ontlasting wordt opgeslagen
Deze slide heeft geen instructies
