Overheid en sociale zekerheid (Economie vmbo), les 2: Examentraining

• newEditor
• Economie
• Middelbare school
• vmbo g, t
• Leerjaar 3,4

Introductie

Examentraining met casusvragen over de rol en taak van de overheid, het lezen van een sociale wet, actieven en niet-actieven en bezuinigen op sociale zekerheid.

OVERHEID · TAKEN EN ZEKERHEID

Examentraining

Overheid en sociale zekerheid: zo pak je examenvragen aan

Les 2 van 3. Laat leerlingen in tweetallen overleggen bij de open vragen. Image credit: Rijksoverheid / Wikimedia Commons, CC0

OVERHEID · TAKEN EN ZEKERHEID

Wat ga je kunnen?

Ik kan examenvragen over taken van de overheid en sociale zekerheid beantwoorden met een casus.

OVERHEID · TAKEN EN ZEKERHEID

Zo pak je een examenvraag aan

• 1. Lees: de casus of de gegeven informatie over de sociale wet.

• 2. Zoek: wie krijgt het, wie betaalt het en waarvoor is het.

• 3. Koppel: het begrip dat erbij hoort, bijvoorbeeld volksverzekering of voorziening.

• 4. Controleer: past je antwoord bij alle gegevens in de casus?

OVERHEID · TAKEN EN ZEKERHEID

Politiecontrole van auto's in Amsterdam, 1971

Vraagtype 1: rollen en taken herkennen

• Rollen: producent, besteder en werkgever. Taken: aanvullend, corrigerend en voorwaardenscheppend.

• Zoek in de casus wat de overheid doet en met welk doel.

Alleen GL/TL: dit onderwerp (EC/K/6) is voor BB en KB schoolexamen. Image credit: Anefo / Nationaal Archief via Wikimedia Commons, CC0

Een gemeente koopt nieuwe bureaus voor het gemeentehuis. Welke rol?

A

Producent

B

Werkgever

C

Adviesorgaan

D

Besteder

De gemeente koopt bij een bedrijf: besteder. Verwachte fout: producent.

De overheid maakt regels voor productaansprakelijkheid. Welke taak?

A

Een aanvullende taak

B

Een voorwaardenscheppende taak

C

Een taak als werkgever

D

Een taak als adviesorgaan

Regels waarbinnen bedrijven en burgers vrij zijn: voorwaardenscheppend. Verwachte fout: aanvullend.

OVERHEID · TAKEN EN ZEKERHEID

Vraagtype 2: een sociale wet lezen

• Lees wie verzekerd is, wie betaalt en waarvoor de uitkering is.

• Alle inwoners: volksverzekering. Alleen werknemers: werknemersverzekering. Uit algemene middelen: sociale voorziening.

Alleen GL/TL: dit onderwerp (EC/K/6) is voor BB en KB schoolexamen.

Een wet verzekert iedere inwoner. De uitkering komt uit premies. Welk soort?

A

Een werknemersverzekering

B

Een sociale voorziening

C

Een volksverzekering

D

Een collectief goed

Iedere inwoner en premies: volksverzekering. Verwachte fout: sociale voorziening omdat de overheid betaalt.

Alleen werknemers zijn verzekerd. De uitkering komt uit premies. Welk soort?

A

Een werknemersverzekering

B

Een volksverzekering

C

Een sociale voorziening

D

Een gesubsidieerde sector

Alleen werknemers en premies: werknemersverzekering. Verwachte fout: volksverzekering.

OVERHEID · TAKEN EN ZEKERHEID

Vraagtype 3: actieven en niet-actieven

• Actieven hebben betaald werk. Niet-actieven niet, zoals kinderen en gepensioneerden.

• Minder actieven per niet-actieve betekent meer last per actieve.

Alleen GL/TL: dit onderwerp (EC/K/6) is voor BB en KB schoolexamen. Syllabus: geen ingewikkelde berekeningen, wel het interpreteren van wijzigingen.

Eerst 3 actieven per niet-actieve, nu 2. Wat betekent dit?

A

Elke actieve hoeft minder bij te dragen

B

Elke actieve moet meer bijdragen

C

De last per actieve blijft gelijk

D

Er zijn geen gevolgen voor de actieven

Minder actieven per niet-actieve: de last per actieve neemt toe. Verwachte fout: denken dat 3 naar 2 een verbetering is.

Waarom kost vergrijzing meer AOW?

Goed: er komen meer gepensioneerden en dus meer uitkeringen. Verwachte fout: zeggen dat de AOW per persoon hoger wordt.

OVERHEID · TAKEN EN ZEKERHEID

Vraagtype 4: bezuinigen op sociale zekerheid

• Manieren: minder uitkeringen, aanscherpen van de eisen, lagere uitkeringen en fraudebestrijding.

• Marktwerking: de overheid laat een deel over aan commerciële bedrijven.

Alleen GL/TL: dit onderwerp (EC/K/6) is voor BB en KB schoolexamen.

De overheid controleert strenger op onterecht ontvangen uitkeringen. Welke manier?

A

Marktwerking

B

Lagere uitkeringen

C

Aanscherpen van de eisen

D

Fraudebestrijding

Controle op onterechte uitkeringen is fraudebestrijding.

Verzekeraars gaan een deel van de sociale zekerheid uitvoeren. Welke manier?

A

Marktwerking

B

Fraudebestrijding

C

Lagere uitkeringen

D

Meer premie vragen

Commerciële bedrijven nemen een deel over: marktwerking.

Welk vraagtype vind jij het lastigst?

1

Rollen en taken herkennen

2

Een sociale wet lezen

3

Actieven en niet-actieven

4

Bezuinigen op sociale zekerheid

OVERHEID · TAKEN EN ZEKERHEID

Tips voor op het examen

• Vraag bij elke sociale wet: wie is verzekerd, wie betaalt, waarvoor?

• Premies horen bij verzekeringen, algemene middelen bij voorzieningen.

• Minder actieven per niet-actieve betekent meer last per actieve.

• Kijk bij een taak naar het doel: aanvullen, bijsturen of voorwaarden scheppen.