Z I J A A N Z I J
H E L P E N D E Z O R G E N W E L Z I J N · N I V E A U 2
Grenzen en een veilige werkplek
Je bent dichtbij de cliënt, soms heel dichtbij. Waar ligt de grens tussen aardig en te persoonlijk? En wat doe je als iemand over jouw grens gaat, of als je je zorgen maakt over de veiligheid van een cliënt?
Les 11 · Draagt bij aan een veilige werkomgeving
Z I J A A N Z I J
H E L P E N D E Z O R G E N W E L Z I J N · N I V E A U 2
Grenzen en een veilige werkplek
Je bent dichtbij de cliënt, soms heel dichtbij. Waar ligt de grens tussen aardig en te persoonlijk? En wat doe je als iemand over jouw grens gaat, of als je je zorgen maakt over de veiligheid van een cliënt?
Les 11 · Draagt bij aan een veilige werkomgeving
Over deze les: les 11 van de serie Zij aan zij, beroepslessen voor de opleiding Helpende Zorg en Welzijn (mbo niveau 2), ongeveer 40 minuten. Studenten leren wat professionele afstand en nabijheid is, hoe ze hun eigen grenzen aangeven en hulp vragen bij grensoverschrijdend gedrag. Ook leren ze wat de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling is en wat hun eigen rol daarin is. Let op: het laatste deel gaat over huiselijk geweld en kindermishandeling. In de notitie bij die dia staat een korte waarschuwing.
Koppeling: kwalificatiedossier Dienstverlening, profiel Helpende Zorg en Welzijn (crebo 25960, geldig vanaf 1 augustus 2024). Werkproces B1-K1-W3 Draagt bij aan een fysiek en sociaal veilige werkomgeving: de helpende signaleert risico's voor de veiligheid van zichzelf, klanten en collega's, maakt vervelende situaties en grensoverschrijdend gedrag bespreekbaar, schakelt zo nodig hulp in, geeft de eigen grenzen aan en meldt de gebeurtenis aan de leidinggevende. Gedrag: handelt consequent binnen de grenzen van de eigen bevoegdheid, geeft helder en op een passende manier de eigen grenzen aan, rapporteert tijdig, duidelijk en nauwkeurig. In profiel P2 staat: heeft basiskennis van voor de werkzaamheden relevante wet- en regelgeving zoals de Meldcodes huiselijk geweld en kindermishandeling.
Foto: Lifecirclehealthservices, CC BY-SA 4.0 Image credit: Lifecirclehealthservices, CC BY-SA 4.0 Image credit: LessonUp
L E E R D O E L E N
LES 11
Na deze les:
1
Je kan uitleggen wat professionele afstand en nabijheid is.
2
Je kan je eigen grenzen aangeven en hulp vragen bij grensoverschrijdend gedrag.
3
Je kan uitleggen wat de meldcode is en wat jouw rol daarin is.
Leerdoelen: lees ze kort voor. Vertel alvast dat het laatste deel van de les over huiselijk geweld en kindermishandeling gaat. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.
S T A R T V R A A G
LES 11
Waar vind jij het moeilijkst om nee tegen te zeggen?
Een cadeautje van een cliënt
Een vriendschapsverzoek van een cliënt
Een knuffel of een zoen van een cliënt
Extra werk dat niet mijn taak is
Startvraag: hier is geen goed of fout. Vraag een paar studenten waarom nee zeggen hier lastig is. Vaak is het antwoord: je wilt aardig zijn en de cliënt niet kwetsen. In deze les leer je dat nee zeggen ook bij goed werk hoort, en hoe je dat vriendelijk doet.
K E R N B E G R I P
LES 11
Professionele afstand en nabijheid
Je bent dichtbij genoeg om echt contact te hebben met de cliënt. En je houdt genoeg afstand om je werk goed te doen. De band met een cliënt is een werkrelatie, geen vriendschap.
Kernbegrip: nabijheid betekent aandacht, warmte en betrokkenheid. Afstand betekent dat je je eigen leven en je werk gescheiden houdt, en dat je alle cliënten even goed behandelt. Te veel afstand voelt kil. Te weinig afstand maakt het werk zwaar: je neemt de zorgen mee naar huis, of een cliënt gaat meer van je verwachten dan je kunt geven. Vraag: wie kent een voorbeeld van te veel of te weinig afstand uit de stage?
A F S T A N D E N N A B I J H E I D
LES 11
Wat past wel, wat niet?
Nabijheid: dit past
Aandacht en tijd voor een praatje
Luisteren naar zorgen
Een hand op de schouder, als de cliënt dat fijn vindt
Weten wat iemand belangrijk vindt
Afstand: dit doe je niet
Privé appen of een cliënt volgen op sociale media
Je eigen nummer of adres geven
Geld of dure cadeaus aannemen
Je eigen problemen uitgebreid vertellen
Een cliënt voortrekken
Uitleg: elke organisatie heeft eigen regels, bijvoorbeeld over cadeautjes en sociale media. Vraag ernaar op je stage. Vaak mag een klein bedankje, zoals een doos bonbons, voor het hele team. Vraag het bij een cadeau eerst aan je leidinggevende. Over aanraken: wat de één fijn vindt, vindt de ander onprettig. Kijk naar de cliënt en vraag het als je het niet weet.
V R A A G
LES 11
Je begeleidt Kevin (24) in een woongroep. Hij stuurt je 's avonds een berichtje op je eigen telefoon. Wat doe je?
Ik stuur een kort berichtje terug.
Ik blokkeer hem meteen, zonder iets te zeggen.
Ik reageer pas de volgende ochtend.
Ik reageer niet en bespreek het op het werk.
Antwoord: D. Privécontact met een cliënt past niet bij een werkrelatie. Reageer niet, en vertel het de volgende dienst aan je leidinggevende. Leg Kevin daarna rustig uit dat je hem niet privé kunt appen, en hoe hij je wel kan bereiken: via het werk. A en C maken het contact privé, ook als je later reageert. B lost het niet op: Kevin begrijpt niet wat er gebeurd is. Vraag: hoe kan Kevin aan je nummer zijn gekomen?
O E F E N E N
LES 11
Mevrouw Hoekstra wil je 20 euro geven, 'omdat je altijd zo lief bent'. Wat zeg je?
Open vraag: geld neem je niet aan. Een voorbeeldantwoord: 'Wat lief dat u dat wilt. Ik vind het ook fijn om bij u te komen. Maar geld mag ik niet aannemen. Een bedankje van u is genoeg.' Vriendelijk, eerlijk en duidelijk. Laat studenten hun eigen zin hardop zeggen. Vertel het daarna aan je leidinggevende: zo weet die ervan, en dat beschermt jou ook.
K E R N B E G R I P
LES 11
Grensoverschrijdend gedrag
Gedrag waarbij iemand over jouw grens gaat. Dat kan met woorden, zoals schelden of seksuele opmerkingen. Of met daden, zoals aanraken, dreigen, duwen of slaan.
Kernbegrip: grensoverschrijdend gedrag kan komen van een cliënt, van familie en ook van een collega. Waar je grens ligt, bepaal jij. Het hoort niet bij je werk, ook niet als je het vaker meemaakt. Een cliënt met dementie of een verstandelijke beperking doet het soms zonder het zo te bedoelen. Ook dan meld je het: dan kan het team samen zoeken naar een betere aanpak. Een veilige werkplek voor iedereen heet ook wel sociale veiligheid.
G R E N Z E N A A N G E V E N
LES 11
Zo geef je je grens aan
Zeg het meteen. 'Ik wil niet dat u mij schatje noemt.'
Zeg wat je wel wilt. 'Noemt u mij maar Esra.'
Ga weg als het niet veilig is. Haal hulp van een collega.
Meld het altijd aan je leidinggevende.
Uitleg: gebruik een ik-boodschap: je zegt wat jij voelt en wilt, in plaats van de ander te beschuldigen. Blijf rustig en praat met een duidelijke stem. Je veiligheid gaat altijd voor: je mag de kamer uitgaan en een collega halen. Melden is geen klikken: zo weet je organisatie wat er gebeurt en kan ze jou en je collega's beschermen. Veel organisaties hebben ook een vertrouwenspersoon: iemand bij wie je in vertrouwen je verhaal kunt doen. Vraag op je stage wie dat is.
V R A A G
LES 11
Je wilt mevrouw Esajas wassen. Ze wordt boos en slaat naar je arm. Wat doe je eerst?
Ik pak haar armen stevig vast.
Ik stop en zorg voor afstand.
Ik ga snel door, dan is het klaar.
Ik zeg dat ze zich moet gedragen.
Antwoord: B. Eerst zorg je dat jij en mevrouw Esajas veilig zijn: stop met wassen en ga een stap naar achteren. Probeer het later nog eens, of vraag een collega. A kan pijn doen en maakt haar bozer. C en D maken de situatie onrustiger. Meld wat er gebeurde aan je leidinggevende en schrijf het op in het cliëntsysteem. Misschien deed iets haar pijn, of schrok ze: het team zoekt uit wat helpt.
O P D R A C H T
LES 11
Je grens aangeven
1
Je docent noemt vier situaties. Kies er samen één.
2
Speel de situatie: één is de cliënt, één de helpende.
3
De helpende zegt wat hij niet wil en wat hij wel wil.
4
Wissel van rol en kies een nieuwe situatie.
minute
second
in tweetallen
Opdracht: ongeveer 6 minuten, in tweetallen. Situaties om uit te kiezen: (1) meneer Hofman noemt je steeds 'liefje'; (2) de zoon van een cliënt vraagt om je telefoonnummer; (3) een collega maakt een grap over het lichaam van een cliënt; (4) meneer Van Leeuwen legt zijn hand op je been. Let op: speel geen echt contact na. Bespreek na: welke situatie was het moeilijkst? Bij welke situatie meld je het aan je leidinggevende? Bij allemaal.
Hulp voor wie vastloopt: begin met 'Ik wil niet dat...' en daarna 'Ik wil wel dat...'.
K E R N B E G R I P
LES 11
Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling
Een stappenplan voor professionals die vermoeden dat iemand thuis wordt mishandeld of verwaarloosd. Organisaties in de zorg en de kinderopvang moeten een meldcode hebben. Ook ouderenmishandeling valt eronder.
Let op, gevoelig onderwerp: in elke klas kunnen studenten zitten die zelf te maken hebben (gehad) met huiselijk geweld of mishandeling. Kondig het onderwerp aan, vraag niet naar persoonlijke ervaringen en laat niemand iets vertellen wat hij niet wil. Zeg aan het eind waar studenten terechtkunnen: bij de mentor of de vertrouwenspersoon van school, of bij Veilig Thuis (0800-2000, gratis en dag en nacht bereikbaar). Bij direct gevaar: 112.
Kernbegrip: de meldcode is verplicht voor onder meer de gezondheidszorg, de kinderopvang en de maatschappelijke ondersteuning (bron: Rijksoverheid). Elke organisatie heeft een eigen meldcode. Huiselijk geweld is geweld door iemand uit de huiselijke kring, zoals een partner of familielid. Mishandeling van een ouder iemand door familie is daar ook een vorm van.
M E L D C O D E
LES 11
De vijf stappen en jouw rol
De vijf stappen
Signalen in kaart brengen
Overleggen met een collega en zo nodig Veilig Thuis
In gesprek gaan met de betrokkenen
De ernst afwegen
Beslissen: hulp verlenen en/of melden bij Veilig Thuis
Jouw rol als helpende
Je let op signalen
Je schrijft op wat je zag en hoorde
Je meldt het bij je leidinggevende of de aandachtsfunctionaris
Je zoekt het niet zelf uit
Direct gevaar? Bel 112
Uitleg: dit zijn de vijf stappen zoals de Rijksoverheid ze beschrijft. Veilig Thuis is het advies- en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling. Jij doet de stappen niet alleen. De aandachtsfunctionaris is de collega die in jouw organisatie de meldcode kent en helpt bij de stappen. Vraag op je stage wie dat is. Signalen kunnen zijn: blauwe plekken die niet passen bij wat er verteld wordt, een cliënt of kind dat bang is voor een bepaald persoon, of iemand die er verwaarloosd uitziet. Eén signaal bewijst niets. Daarom schrijf je op wat je ziet, zonder conclusie, net als in les 8.
V R A A G
LES 11
Je werkt in de kinderopvang. Noah (3) heeft blauwe plekken op zijn rug en schrikt als je hem optilt. Wat doe je?
Ik vraag zijn vader bij het ophalen wat er gebeurd is.
Ik wacht af of ik de plekken nog eens zie.
Ik schrijf het op en meld het bij mijn leidinggevende.
Ik vertel het aan de ouders van zijn vriendje.
Antwoord: C. Je schrijft op wat je zag, zonder conclusie, en je meldt het aan je leidinggevende of de aandachtsfunctionaris. Samen zetten jullie de stappen van de meldcode. A: het gesprek met de ouders voer je niet alleen en niet zonder overleg. B: wachten kan voor Noah gevaarlijk zijn. D: dit is privé en kan het kind en de ouders schaden.
S T E L L I N G
LES 11
Een cliënt met dementie slaat je. Dat hoef je niet te melden: hij kan er niets aan doen.
Eens
Oneens
Ik twijfel
Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Wel melden. Ook als een cliënt het niet zo bedoelt, is het grensoverschrijdend gedrag. Door te melden kan het team zoeken naar de oorzaak, bijvoorbeeld pijn, angst of een te volle dag, en naar een betere aanpak. En je leidinggevende kan zorgen dat jij en je collega's veilig werken. Sluit af met de vraag: wie is op jouw stage de vertrouwenspersoon of aandachtsfunctionaris? Zoek het uit voor de volgende les.
T E R U G B L I K
LES 11
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
Afstand en nabijheid
Grenzen aangeven
Jouw rol bij de meldcode
Ik kan ze allemaal
Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt. Herinner studenten er nog eens aan waar ze terechtkunnen als dit onderwerp hen persoonlijk raakt.
V O L G E N D E L E S
Afronden, overdragen en evalueren
Je dienst zit erop, maar je werk is pas klaar als alles netjes is afgerond en overgedragen. Volgende les leer je ook hoe je feedback vraagt en terugkijkt op je eigen werk.
Je kan je werk afronden bij de cliënt en op de werkplek.
Je kan op tijd een volledige overdracht geven aan de volgende dienst.
Volgende les: les 12 van de serie, werkprocessen B1-K1-W4 Rondt de werkzaamheden af en B1-K1-W5 Evalueert de werkzaamheden.
Image credit: LessonUp