Hoofdstuk 15 Agressie en geweld Les 2

• Godsdienst
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 5

H15: Van kwaad tot erger

Leerdoelen

Je kent vijf verschillende perspectieven voor het ontstaan van kwaad.

 Je hebt nagedacht over jouw mensbeeld.

Je kent het  begrip theodicee en de verschillende vormen hiervan.

Je hebt duidelijkheid over de PO.

Zijn mensen in principe goed of fout?

Goed

Fout

?

wintraecken-agressietrainingen.nl

Waar komt agressie vandaan?

kan er ook goede woede zijn? ->  lezen positieve boosheid blz 105

Waar komt agressie vandaan?

De vrije wil van de mens

Thomas Hobbes

Freud

De mens is goed 

Theodicee

De vrije wil van de mens

1. Schrijf op of jij denkt dat de mens een vrije wil heeft.

2. Leg uit waar jij dat op baseert

3. Noem een voorbeeld in je eigen leven waaruit blijkt dat jij wel of geen vrije wil hebt.

4. Bespreek in 2-tallen

De vrije wil van de mens

René Descartes (1596-1650)  - dualisme

Volgens Descartes bestaan lichaam en geest uit twee aparte dingen. Je lichaam is een soort machine, maar je geest of ziel bestuurt die machine. Mensen hebben een vrije wil hebben: jij kunt bewust keuzes maken. (voorbeeld gamer)

Baruch Spinoza (1632-1677)

Spinoza vond dat maar vreemd. Hoe kunnen lichaam en geest apart zijn, maar toch samenwerken? Alles is onderdeel van één groot geheel: de natuur, of God. Jij staat daar niet buiten. Daarom bestaat echte vrije wil volgens hem niet. Toch kun je vrijheid ervaren: hoe beter je begrijpt waarom je doet wat je doet, hoe vrijer je wordt. (voorbeeld boos worden)

lezen bron 11

De vrije wil van de mens

Arthur Schopenhauer (1788-1860)

Schopenhauer keek veel somberder naar mensen. Volgens hem worden we vooral gestuurd door een blinde innerlijke kracht: de “wil”. Denk aan verlangens, driften en behoeftes waar je niet echt controle over hebt. Het is overleven en voortplanten. Mensen denken vaak dat ze rationele keuzes maken, maar eigenlijk volgen ze meestal hun verlangens. (voorbeeld leren voor toets)

Daniel Dennett (1942-)

Dennett kijkt er moderner naar. Hij zegt: misschien ligt veel in het universum vast, maar dat betekent niet dat vrije wil onzin is. Mensen kunnen nadenken over gevolgen, plannen maken en verantwoordelijkheid nemen voor hun acties. Juist dát maakt vrije wil mogelijk. Vrijheid betekent volgens hem niet “alles kunnen kiezen”, maar bewust omgaan met je keuzes.(vb vandalisme)

lezen bron 11

De vrije wil van de mens

Kort samengevat

Descartes: jouw geest bestuurt je lichaam.→ “Ik beslis om op te staan.”

Spinoza: alles heeft een oorzaak. → “Mijn gedrag komt ergens vandaan.” 

Schopenhauer: verlangens sturen ons. → “Ik weet wat slim is, maar doe toch iets anders.” 

Dennett: vrije wil = verantwoordelijkheid nemen. → “Ik denk na over de gevolgen van mijn keuze.”   

“De grote vraag is dus: kies jij zelf je leven, of word je gestuurd door natuur, verlangens en omstandigheden?”

lezen bron 11

Thomas Hobbes

Het kwaad zit in de mens zelf

Lezen bron 12

Freud

Twee driften: 

1. Eros -> zelfbehoud 

2. Thanatos -> Doodsdrift 

Het verlangen naar eigen dood -> agressie

Menselijke driften worden in bedwang gehouden door het geweten (Super-ego)

Lezen bron 13

De mens is goed

Bioloog Zing Yang Kuo (1898 -1970)

Rutger Bregman (2019) 

" Het is de samenleving die de mens heeft 'bedorven'." 

lezen bron 14

Welk voorbeeld heb jij waarin blijkt dat de mens goed is?

Kan God goed en almachtig zijn
als er zoveel kwaad in de wereld is?

De oorsprong van het kwaad volgens de christelijke theologie 

• Het kwaad komt van buiten.
  

     De mens wordt in het paradijs verleid door de slang.

of …

• Het kwaad zit al vanaf het begin in de mensen ingebakken.
  

     Kaïn slaat, uit jaloezie, zijn broer Abel dood.

Theodicee

Fr. theodicée = rechtvaardiging van God < Gr. theos = god; dikè = rechtspraak.

Rechtvaardiging van God: poging om het bestaan van het kwaad in de wereld te verzoenen met de goedheid en volmaaktheid van het opperwezen.

Kan God goed en almachtig zijn als er zoveel kwaad in de wereld is? (Theodicee)

• Misschien heeft God een lichte en een donkere kant? Het kwaad komt dan dus ook van God. (Manicheeërs - 3e eeuw)
• Bekijk voor de volgende theorieen het volgende:
• Het mensbeeld/ Het Godsbeeld / De visie op lijden / Wie is verantwoordelijk voor het kwaad?
• 1. Ireneus van Lyon (140-202)
• 2. Augustinus (354-430)
• 3. Procestheologie: (20e eeuw)
• 4. Cruciform theodicee: (20e eeuw)
  
  

Kan God goed en almachtig zijn als er zoveel kwaad in de wereld is? (Theodicee)

• Misschien heeft God een lichte en een donkere kant? Het kwaad komt dan dus ook van God. (Manicheeërs - 3e eeuw)
  
• 
  
• 1. Ireneus van Lyon (140-202)
• Het kwaad excuseren: Goddelijke opvoeding wij snappen dat niet
• 
  
• 2. Augustinus (354-430)
• God excuseren. Kwaad hebben we aan onszelf te danken, vrije wil.
• 
  
• 20e eeuw: 
• Procestheologie: God is een proces dat zich in de werkelijkheid ontwikkeld.
• Cruciform theodicee: God is in het lijden
  Misschien is God niet almachtig? De gedachte dat God meelijdt met de slachtoffers van het kwaad, dat Hij troost. (Moltman, na WO2)

Van kwaad tot erger p. 110-112

Aantekening

Hobbes zegt:......

Freud zegt:......