Het sociale netwerk versterken (Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg mbo niveau 4, les 5)

E I G E N K O E R S

P E R S O O N L I J K B E G E L E I D E R M A A T S C H A P P E L I J K E Z O R G   ·   N I V E A U 4

Het sociale netwerk versterken

Wie bel jij als het tegenzit? Veel cliënten hebben weinig mensen om op terug te vallen. Hoe help je iemand om contacten te houden, te herstellen of op te bouwen?

Les 5  ·  Ondersteunt bij het sociale netwerk

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorZorg en welzijnMBOStudiejaar 1-3

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 36 min
Dit is niet oké

Introductie

Studenten Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg leren wat een sociaal netwerk is, het verschil tussen sociale en emotionele eenzaamheid, hoe je samen met een cliënt een ecogram maakt en hoe je helpt contacten op te bouwen, te onderhouden of te herstellen. Mbo niveau 4, werkproces P2-K1-W4, ongeveer 40 minuten.

Instructies

Werkbladen

Onderdelen in deze les

E I G E N K O E R S

P E R S O O N L I J K B E G E L E I D E R M A A T S C H A P P E L I J K E Z O R G   ·   N I V E A U 4

Het sociale netwerk versterken

Wie bel jij als het tegenzit? Veel cliënten hebben weinig mensen om op terug te vallen. Hoe help je iemand om contacten te houden, te herstellen of op te bouwen?

Les 5  ·  Ondersteunt bij het sociale netwerk

Over deze les: les 5 van de serie Eigen koers, beroepslessen voor de opleiding Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg (mbo niveau 4), ongeveer 40 minuten. Studenten leren wat een sociaal netwerk is, het verschil tussen sociale en emotionele eenzaamheid, hoe je samen met een cliënt een ecogram maakt en hoe je een cliënt helpt om contacten op te bouwen, te onderhouden of te herstellen.

Koppeling: kwalificatiedossier Maatschappelijke Zorg (crebo 23312, gewijzigd 2022), profiel Persoonlijk begeleider maatschappelijke zorg (crebo 25779). Werkproces P2-K1-W4 Ondersteunt de cliënt bij het behouden, opbouwen en versterken van het sociale netwerk. Resultaat: de cliënt heeft passende ondersteuning ontvangen bij het behouden, opbouwen en versterken van het sociale netwerk. Gedrag: motiveert en activeert de cliënt doelbewust om uitdagingen aan te gaan en zelf contacten te leggen en te onderhouden; legt actief contact met naastbetrokkenen. De body of knowledge noemt onder meer het ecogram en eenzaamheid.

Bronnen: CBS over sociale en emotionele eenzaamheid; Vilans en V&VN over het werken met een ecogram.

Foto: Austin Ban (StockSnap), CC0 Image credit: Austin Ban (StockSnap), CC0 Image credit: LessonUp

L E E R D O E L E N

LES 5

Na deze les:

1

Je kan uitleggen wat een sociaal netwerk is en waarom het belangrijk is voor de kwaliteit van bestaan van een cliënt.

2

Je kan samen met een cliënt het sociale netwerk in kaart brengen met een ecogram.

3

Je kan een cliënt helpen om contacten op te bouwen, te onderhouden of te herstellen.

Leerdoelen: lees ze kort voor. Aan het eind van de les kiezen studenten welk doel ze nog lastig vinden.

S T A R T V R A A G

LES 5

Je hebt midden in de nacht hulp nodig. Hoeveel mensen kun jij bellen?

1

Niemand of één

2

Twee of drie

3

Vier tot zes

4

Meer dan zes

Startvraag: de antwoorden zijn anoniem, er is geen goed of fout. Laat de uitslag even staan. Vraag daarna: hoe zou het voelen als je niemand kon bellen? Voor veel cliënten in de maatschappelijke zorg is dat de werkelijkheid. Zeg erbij dat studenten niets persoonlijks hoeven te vertellen.

K E R N B E G R I P

LES 5

Sociaal netwerk

Alle mensen met wie iemand contact heeft: familie, vrienden, buren, collega's en kennissen, maar ook professionals. Een netwerk geeft steun. Het geeft iemand ook een plek in de samenleving.

Kernbegrip: maak het onderscheid tussen het informele netwerk (familie, vrienden, buren) en het professionele netwerk (begeleiders, artsen, de gemeente). Bij veel cliënten is het professionele netwerk groter dan het informele. Professionals wisselen en hun hulp stopt een keer; het informele netwerk blijft vaak langer.

K W A L I T E I T V A N B E S T A A N

LES 5

Waarom een netwerk ertoe doet

Veel cliënten hebben een klein of kwetsbaar netwerk. Door een beperking, psychische klachten, een verslaving of dakloosheid zijn contacten verwaterd.

Een netwerk geeft steun en maakt iemand minder afhankelijk van hulpverleners. Daarom hoort sociale participatie bij kwaliteit van bestaan.

Uitleg: het kwalificatiedossier noemt drie gebieden van kwaliteit van bestaan: onafhankelijkheid, sociale participatie en welbevinden. Een netwerk raakt alle drie. Vraag studenten of ze op stage cliënten kennen met een klein netwerk, en wat volgens hen de oorzaak is. Let op: noem geen namen van echte cliënten.

E E N Z A A M H E I D

LES 5

Twee soorten eenzaamheid

Sociale eenzaamheid

  • Je mist een bredere kring van mensen

  • Bijvoorbeeld kennissen, buren of collega's

  • Je voelt dat je nergens bij hoort

Emotionele eenzaamheid

  • Je mist een hechte band met iemand

  • Iemand bij wie je echt jezelf kunt zijn

  • Kan ook als er veel mensen om je heen zijn

Uitleg: dit onderscheid gebruiken onderzoekers vaak, onder meer het CBS. Het helpt je kiezen wat je doet. Bij sociale eenzaamheid zoek je naar nieuwe contacten, bijvoorbeeld een club of vrijwilligerswerk. Bij emotionele eenzaamheid gaat het om één of twee hechte banden: soms een oud contact herstellen.

Extra voor snelle studenten: kan iemand allebei de soorten eenzaamheid tegelijk voelen? Geef een voorbeeld.

V R A A G

LES 5

Rick woont beschermd en gaat elke dag naar de dagbesteding. Hij kent daar veel mensen. Toch zegt hij: 'Niemand begrijpt mij echt.' Welke eenzaamheid is dit vooral?

A

Emotionele eenzaamheid

B

Sociale eenzaamheid

C

Geen eenzaamheid

D

Sociale uitsluiting

Antwoord: A. Rick heeft genoeg mensen om zich heen, maar hij mist een hechte band met iemand. Bij sociale eenzaamheid ontbreekt juist de bredere kring. Sociale uitsluiting gaat over buitengesloten worden, bijvoorbeeld door armoede; daar zegt Rick niets over. En eenzaamheid is een gevoel: ook met veel contacten kun je je eenzaam voelen.

K E R N B E G R I P

LES 5

Ecogram

Een tekening van het netwerk van de cliënt. De cliënt staat in het midden, met daaromheen de mensen en organisaties waarmee die contact heeft. Lijnen laten zien hoe het contact is: sterk, zwak of gespannen.

Kernbegrip: een ecogram maak je samen met de cliënt, niet over de cliënt. De tekening maakt in één oogopslag zichtbaar waar steun is en waar het schuurt. Veel organisaties werken ermee, bijvoorbeeld in de ouderenzorg en de jeugdhulp. Laat zien hoe je de lijnen tekent: een dikke lijn voor sterk contact, een stippellijn voor zwak contact en een gekartelde lijn voor gespannen contact. Een pijl laat zien wie steun geeft aan wie.

E C O G R A M

LES 5

Zo maak je samen een ecogram

1

Zet de cliënt in het midden.

2

Vraag wie belangrijk is: familie, vrienden, buren, werk, hulp.

3

Teken de lijnen: sterk, zwak of gespannen.

4

Vraag welke steun iemand geeft: praktisch, gezelschap, advies of emotioneel.

5

Bespreek samen: wat wil de cliënt veranderen?

De cliënt bepaalt wie op de tekening komt. Jij stelt vragen en tekent mee.

Uitleg: de vier soorten steun komen uit de werkwijze met het ecogram in de mantelzorg: praktische steun, gezelschap, advies en emotionele steun. Vraag bij elke persoon: wat doet deze persoon voor jou, en wat doe jij voor hem of haar? Steun gaat twee kanten op. Stap 5 is het belangrijkste: het ecogram is een begin van een gesprek, geen eindproduct.

C A S U S

LES 5

Beschermd wonen, ggz, Lotte Brink (34 jaar)

Lotte woont sinds een jaar in een beschermde woonvorm, na een psychose. Haar moeder belt elke week, maar ze krijgen vaak ruzie. Met haar zus heeft ze al drie jaar geen contact.

Vroeger speelde Lotte handbal en had ze een goede vriendin bij de club. Elke dinsdag spreekt ze haar persoonlijk begeleider en één keer per maand haar psychiater.

Teken het ecogram

Teken in tweetallen het ecogram van Lotte in je werkboek. Welke lijnen zijn sterk, zwak of gespannen? Waar zie je kansen?

Opdracht: ongeveer 8 minuten, in tweetallen. Voorbeeld: moeder met een gespannen lijn, zus zonder lijn of met een onderbroken lijn, de vriendin van de handbalclub met een zwakke lijn, de begeleider en de psychiater met een professionele lijn. Kansen: het contact met de oude vriendin, de handbalclub als plek om mensen te ontmoeten, en misschien op termijn de zus. Bespreek ook wat er níet op staat: buren, medebewoners, iemand van vroeger.

Hulp voor wie vastloopt: begin met Lotte in het midden en zet alle mensen uit de tekst eromheen. Teken pas daarna de lijnen.

V R A A G

LES 5

Lotte wil haar zus graag terugzien. Wat doe jij als persoonlijk begeleider?

A

Je belt de zus en vraagt haar langs te komen

B

Je zegt dat ze daar beter nog mee kan wachten

C

Je bespreekt met Lotte hoe zij zelf contact zoekt

D

Je vraagt haar moeder om het weer goed te maken

Antwoord: C. Lotte voert de regie: zij wil haar zus terugzien, dus zij zet de stap, met jouw hulp. Je kunt samen een bericht voorbereiden of oefenen wat ze wil zeggen. Zelf de zus bellen neemt de regie over, en dat mag niet zonder toestemming van Lotte. Afraden is niet aan jou. De moeder inschakelen kan de spanning juist groter maken, en ook dat beslist Lotte zelf.

N E T W E R K V E R S T E R K E N

LES 5

Opbouwen, onderhouden, herstellen

  • Opbouwen: nieuwe contacten, bijvoorbeeld via een buurthuis, vrijwilligerswerk of een sportclub.

  • Onderhouden: helpen herinneren aan een verjaardag, samen een berichtje oefenen.

  • Herstellen: een verbroken contact voorzichtig weer opzoeken, als de cliënt dat wil.

Jij motiveert en oefent mee. De cliënt legt zelf het contact.

Uitleg: het kwalificatiedossier vraagt dat je de cliënt motiveert en activeert om zelf contacten te leggen, en zo nodig sociale vaardigheden met hem of haar oefent. Soms benader je zelf een organisatie, bijvoorbeeld een buurthuis, om een eerste stap makkelijker te maken. Betrek ook naastbetrokkenen: informeer hen en vraag wat zij nodig hebben om betrokken te blijven. Let op hun draagkracht: een moeder die al veel doet, kan niet alles opvangen.

Foto: Elliott Chau (StockSnap), CC0 Image credit: Elliott Chau (StockSnap), CC0

W A T D E N K J I J ?

LES 5

Een cliënt zegt: 'Ik heb geen vrienden nodig, ik heb jullie toch?' Hoe reageer jij?

Open vraag, voorbeeldantwoord: neem de opmerking serieus en vraag door met luisteren, samenvatten en doorvragen: 'Je voelt je bij ons op je gemak. Wat maakt dat?' Leg eerlijk uit dat begeleiders wisselen en dat jouw rol een keer stopt. Zoek samen naar iets wat de cliënt leuk vindt en waar andere mensen zijn. Duw niet: het tempo ligt bij de cliënt. Bespreek ook dat het een compliment is, en tegelijk een signaal dat het informele netwerk klein is.

S T E L L I N G

LES 5

Als begeleider hoor je zelf niet in het ecogram van een cliënt.

1

Eens

2

Oneens

3

Ik twijfel

Stelling: laat studenten hun keuze uitleggen. Je hoort er wel in: je bent een belangrijk contact, vaak een sterke lijn. Maar je staat er als professional, met een andere rol dan familie of vrienden. Juist als de lijn naar de begeleider de sterkste is, is dat een reden om met de cliënt naar andere contacten te zoeken. Sluit af met de startvraag: wat zegt het als iemand alleen hulpverleners kan bellen?

T E R U G B L I K

LES 5

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Waarom een netwerk

2

Een ecogram maken

3

Contacten versterken

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt.

V O L G E N D E L E S

Participatie en dagbesteding

Meedoen in de samenleving: met werk, vrijwilligerswerk of dagbesteding. Volgende les ontdek je hoe je samen met een cliënt een plek zoekt die past.

  • Je kan uitleggen wat participatie is en welke vormen er zijn.

  • Je kan met de participatieladder beschrijven waar een cliënt staat en wat een volgende stap kan zijn.

Volgende les: les 6 van de serie, werkproces B1-K1-W4 Ondersteunt de cliënt bij participatie.

Klik hier

Image credit: LessonUp